Luận án Tiến sĩ: Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái tại Việt Nam - Đặng Ngọc Biên

NGÂN HÀNG NHÀ NƯàC VIàT NAM BÞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO T¾O HàC VIàN NGÂN HÀNG -----õö----- ĐẶNG NGàC BIÊN NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TÞ ÀNH HƯỞNG ĐẾN TỶ GIÁ HÞI ĐOÁI T¾I VIàT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nßi – 2023 NGÂN HÀNG NHÀ NƯàC VIàT NAM BÞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO T¾O HàC VIàN NGÂN HÀNG -----õö----- ĐẶNG NGàC BIÊN NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TÞ ÀNH HƯỞNG ĐẾN TỶ GIÁ HÞI ĐOÁI T¾I VIàT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã sß: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯàNG DẪN KHOA HàC: 1. Ph¿m Thß Hoàng Anh 2. Nguyßn Thß Thùy Vinh Hà Nßi – 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi. Những thông tin, số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá đều có ngußn gốc rõ ràng.

Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này đều do cá nhân tôi nghiên cứu và thực hiện. Tác giả Đặng Ngọc Biên i MỤC LỤC Nội dung Trang Phần mở đầu 1 Chương 1: Lý luận chung về các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá 12 1. Táng quan về tỷ giá hối đoái 12 1. Khái niệm tỷ giá hối đoái 12 1.

Phân loại tỷ giá hối đoái 13 1. Tác động của tỷ giá hối đoái đến nền kinh tế 17 1. Táng quan các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái 26 1. Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái trong dài hạn 27 1.

Nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái trong ngắn hạn 41 Chương 2: Phương pháp nghiên cứu 50 2. Quy trình nghiên cứu 50 2. Phương pháp phân tích định tính 52 2. Dữ liệu nghiên cứu 52 2.

Phương pháp phân tích dữ liệu định tính 53 2. Phương pháp phân tích định lượng 55 2. Mô hình đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá trong dài hạn 55 2. Mô hình đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá trong ngắn hạn 60 Chương 3: Thực trạng diễn biến tỷ giá hối đoái tại Việt Nam 68 3.

Khung khá pháp lý và cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái 68 3. Táng quan diễn biến tỷ giá của Việt Nam 70 3. Diễn biến tỷ giá giai đoạn 2000-2015 70 3. Diễn biến tỷ giá giai đoạn 2016-2022 77 3.

Đánh giá diễn biến tỷ giá hối đoái tại Việt Nam 83 3. Kết quả đạt được 83 3. Nguyên nhân 86 Chương 4: Nghiên cứu định lượng nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái tại 92 Việt Nam ii 4. Kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái trong ngắn 92 hạn tại Việt Nam 4.

Mô tả dữ liệu 92 4. Kiểm định các khuyết tật 93 4. Thảo luận kết quả nghiên cứu 95 4. Kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái trong dài hạn 101 tại Việt Nam 4.

Mô tả dữ liệu 101 4. Kiểm định các khuyết tật 102 4. Thảo luận kết quả nghiên cứu 104 Chương 5: Khuyến nghị chính sách 111 5. Định hướng đối với công tác điều hành tỷ giá hối đoái tại Việt Nam 111 5.

Tầm nhìn chính sách tiền tệ của Việt Nam giai đoạn 2020 - 2030 111 5. Mục tiêu chính sách tỷ giá 113 5. Khuyến nghị chính sách 1: àn định kinh tế vĩ mô là điều kiện cần thiết để 115 án định tỷ giá trong dài hạn 5. Khuyến nghị chính sách 2: Thúc đẩy xuất khẩu 120 5.

Khuyến nghị chính sách 3: Can thiệp nhằm bình án tỷ giá trong ngắn hạn 122 5. Khuyến nghị chính sách 4: Chú trọng kiểm soát cung tiền 123 Kết luận 126 Danh mục tài liệu tham khảo 128 iii DANH MỤC Tþ VI¾T T¾T TT Tÿ vi¿t t¿t Nguyên nghĩa ti¿ng Anh Nguyên nghĩa ti¿ng Việt 1 CSTT Chính sách tiền tệ 2 CSTK Chính sách tài khóa 3 DXY US Dollar Index Chỉ số đô la 4 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài 5 IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ Quốc tế 6 NHNN Ngân hàng Nhà nước 7 NHTW Ngân hàng Trung ương 8 NHTM Ngân hàng thương mại 9 ODA Official Development Assisstance Viện trợ phát triển chính thức 10 TCTD Tá chức tín dụng 11 PPP Purchasing Power Parity Ngang giá sức mua 12 IRP Interest Rate Parity Ngang giá lãi suất iv DANH MỤC CÁC B¾NG Tên b¿ng Trang Bảng 1.1: Phân loại tỷ giá theo nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối 14 Bảng 1.2: Táng hợp đặc điểm và vai trò của NHTW đối với từng chế độ tỷ giá 15 Bảng 1.3: Táng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá trong dài hạn 41 Bảng 2.1: Mô tả các giai đoạn nghiên cứu 50 Bảng 2.2: Táng hợp dữ liệu nghiên cứu 57 Bảng 2.3: Mô tả dữ liệu trong mô hình ngắn hạn 63 Bảng 3.1: Cơ chế tỷ giá áp dụng tại Việt Nam giai đoạn 1999 - 2015 68 Bảng 3.2: Tăng trưởng tín dụng và lạm phát Việt Nam giai đoạn 2006-2015 76 Bảng 3.3: Diễn biến chỉ số giá tiêu dùng CPI giai đoạn 2015-2022 82 Bảng 4.1: Mô tả dữ liệu nguyên bản 92 Bảng 4.2: Mô tả biến số đã chuyển sang dạng logarit 93 Bảng 4.3: Kết quả kiểm định tính dừng Augmented Dickey-Fuller 93 Bảng 4.4: Xác định độ trễ phù hợp của mô hình VAR 94 Bảng 4.5: Kiểm định đßng liên kết 94 Bảng 4.6: Kiểm định Wald về độ trễ phù hợp đối với mô hình VECM 95 Bảng 4.7: Kết quả mô hình VECM 95 Bảng 4.8: Thống kê mô tả dữ liệu gốc 102 Bảng 4.9: Thống kê mô tả dữ liệu dạng logarit 102 Bảng 4.10: Kết quả kiểm định tính dừng Augmented Dickey-Fuller 103 Bảng 4.11: Kết quả kiểm định bounds đßng liên kết 104 Bảng 4.12: Kết quả mô hình ARDL dài hạn 105 Bảng 4.13: Phương trình ECM 105 Bảng 5.1: Xu hướng lựa chọn cơ chế tỷ giá phù hợp trong ngắn hạn và dài hạn 113 v DANH MỤC HÌNH Tên hình Trang Hình 1.1: Mối tương quan giữa tỷ giá và tăng trưởng kinh tế tại các nhóm nước 18 Hình 1.2: Các yếu tố tác động tới lạm phát 19 Hình 1.3: Hiệu ứng tuyến J 20 Hình 1.4: Mối quan hệ giữa giá hàng hóa tính bằng ngoại tệ P* và giá hàng hóa 23 tính bằng nội tệ P Hình 1.5: Các kênh truyền dẫn tỷ giá 26 Hình 1.6: Khung phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá trong ngắn hạn và dài 27 hạn Hình 1.7: Tỷ giá và Mức giá tương đối giữa yên và USD giai đoạn 1980 - 2014 35 Hình 1.8: Phản ứng của sự thay đái tỷ giá thực khi thuế quan tăng lên 37 Hình 1.9: Minh hoạ ảnh hưởng của cung tiền lên tỷ giá 38 Hình 1.10: Mô phỏng hiệu ứng đột biến tỷ giá 39 Hình 1.11: Mô phỏng lựa chọn của nhà đầu tư 43 Hình 1.12: Mô phỏng sự thay đái của lãi suất lên tỷ giá 45 Hình 1.13: Minh hoạ kỳ vọng tỷ giá tương lai đối với tỷ giá hiện tại 46 Hình 2.1: Đề xuất mô hình nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng tỷ giá trong dài hạn 55 Hình 2.2: Đề xuất mô hình nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng tỷ giá trong ngắn hạn 61 Hình 3.1: Diễn biến tỷ giá VND/USD trên các thị trường giai đoạn 2000-2015 70 Hình 3.2: Cán cân thương mại và tỷ giá VND/USD giai đoạn 2000-2015 71 Hình 3.3: FDI và tỷ trọng FDI so với GDP tại Việt Nam giai đoạn 2000-2015 72 Hình 3.4: Tỷ lệ lạm phát và tỷ giá VND/USD giai đoạn 2000-2015 72 Hình 3.5: Diễn biến tỷ giá VND/USD giai đoạn 2012-2015 73 Hình 3.6: Tỷ giá danh nghĩa và tỷ giá thực VND/USD giai đoạn 2000-2015 75 Hình 3.7: Chỉ số tỷ giá REER, NEER của Việt Nam so với 120 quốc gia giai đoạn 75 2000-2015 Hình 3.8: Tỷ lệ lạm phát tại các nhóm quốc gia trên thế giới 76 Hình 3.9: Diễn biến tỷ giá VND/USD trên các thị trường giai đoạn 2016–2022 77 Hình 3.10: Cán cân thương mại, Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ròng, Tốc độ 78 tăng giá và Tỷ giá bình quân VND/USD theo quý, giai đoạn 2016-2021 Hình 3.11: Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ròng, Cán cân thương mại và tỷ trọng 79 so với GDP theo năm của Việt Nam, giai đoạn 2016-2021 Hình 3.12: Dự trữ ngoại hối giai đoạn 2016-2021 79 Hình 3.13: Diễn biến tỷ giá VND/USD năm 2022 80 Hình 3.14: Diễn biến tỷ giá VND/USD trong quý 4 năm 2022 80 Hình 3.15: Lãi suất điều hành của Fed giai đoạn 2008-2022 81 Hình 3.16: Chỉ số DXY giai đoạn 2018 - 2022 81 Hình 3.17: Diễn biến chỉ số tỷ giá NEER và REER giai đoạn 2016-2022 82 Hình 3.18: Lạm phát của các mặt hàng tại Châu Âu 83 Hình 4.1: Phản ứng của tỷ giá chính thức và tỷ giá trên thị trường tự do trước cú 97 sốc của can thiệp ngoại hối vi Tên hình Trang Hình 4.2: Phản ứng của tỷ giá chính thức và tỷ giá trên thị trường tự do trước cú 98 sốc chênh lệch lãi suất VND, USD Hình 4.3: Phản ứng của tỷ giá chính thức và tỷ giá trên thị trường tự do trước cú 98 sốc của biến động tỷ giá chính thức Hình 4.4: Phản ứng của tỷ giá chính thức trước cú sốc biến động tỷ giá trong quá 99 khứ giai đoạn 2004 - 2015 Hình 4.5: Phản ứng của tỷ giá chính thức trước cú sốc biến động tỷ giá trong quá 99 khứ giai đoạn 2016 - 2022 Hình 4.6: Phản ứng của tỷ giá chính thức trước cú sốc giai đoạn 1/2004 - 12/2015 99 Hình 4.7: Phản ứng của tỷ giá chính thức trước cú sốc giai đoạn 1/2016 - 8/2022 99 Hình 4.8: Phân tích phương sai của tỷ giá chính thức 100 Hình 4.9: Tương quan lạm phát và tỷ giá hối đoái VND/USD 106 Hình 4.10: Thay đái tỷ giá và tăng trưởng xuất khẩu 107 Hình 4.11: Phân bá cán cân thương mại từ khu vực FDI và khu vực trong nước 108 Hình 4.12: Cung tiền và tỷ giá chính thức 109 Hình 4.13: Cung tiền và REER 109 vii PHÀN Mà ĐÀU 1. Sā cÁn thi¿t cÿa đÁ tài nghiên cāu Toàn cầu hóa đã trá thành một xu h°ớng quốc tế lớn trong lĩnh vực kinh tế kể từ sau những năm 1980. Một trong những ho¿t động thiết yếu cāa quá trình hội nhập kinh tế là ho¿t động ngo¿i th°¡ng, ch°a kể, hội nhập cũng khiến sự tăng tốc vào và ra cāa các dòng vốn quốc tế.

Do đó, dù không phÁi là một chā đề mới nh°ng tỷ giá hối đoái vẫn luôn nhận đ°ợc sự quan tâm cāa các c¡ quan quÁn lý, nhà nghiên cứu trên thế giới. Từ khi hệ thống Bretton Woods 1971 sÿp đá, thßi kỳ bÁn vị vàng chÃm dứt đã t¿o điều kiện cho các quốc gia thực hiện quÁn trị tỷ giá hối đoái một cách chā động. Có thể phân chia thành hai c¡ chế quÁn trị tỷ giá hối đoái chính đó là thÁ nái và điều tiết.