Luận án TS: Lý luận & thực tiễn đối xử Tối Huệ Quốc MFN trong luật TMQT

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ____________________________________ NGUYỄN SƠN LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỐI XỬ TỐI HUỆ QUỐC (MFN) TRONG PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP QUỐC TẾ Chuyên ngành : Luật Quốc tế Mã số : 62380108 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Hoàng Phước Hiệp 2. Nguyễn Hồng Bắc HÀ NỘI 2 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.5 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN MFN TRONG PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ.

Các công trình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Đánh giá các kết quả nghiên cứu.

Đề xuất hướng nghiên cứu. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MFN TRONG PHÁP LUẬT THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ. Lịch sử hình thành và phát triển khái niệm MFN trong pháp luật thương mại quốc tế. Sự hình thành quan niệm về đối xử MFN.

Thể chế hóa MFN trong các điều ước thương mại quốc tế. Khái niệm MFN trong pháp luật thương mại quốc tế. Đối tượng áp dụng. Phạm vi áp dụng.

Những nguyên tắc áp dụng MFN trong pháp luật thương mại quốc tế. Đối xử không kém ưu đãi so với quốc gia thứ ba. Nguyên tắc cùng loại (Ejusdem generis). Các ngoại lệ của đối xử MFN.

Quan hệ đặc biệt giữa Bên trao MFN và Bên thứ ba. Tạm dừng nghĩa vụ MFN vì lý do bất khả kháng hoặc trường hợp đặc biệt. Không cam kết MFN với các đối xử tồn tại trước đây hoặc đối xử sẽ phát sinh sau này. Đối xử đặc biệt cho các nước đang phát triển và chậm phát triển.

Khuôn khổ pháp luật quốc tế điều chỉnh MFN. Các tiền đề pháp lý để vận hành MFN trong thương mại quốc tế. Khuôn khổ pháp luật điều chỉnh MFN trong thương mại hàng hoá. Khuôn khổ pháp luật quốc tế điều chỉnh MFN trong thương mại dịch vụ.

Khuôn khổ pháp luật thương mại quốc tế điều chỉnh MFN trong đầu tư. Khuôn khổ pháp luật quốc tế điều chỉnh MFN trong sở hữu trí tuệ. Hệ quả của MFN đối với sự phát triển thương mại quốc tế. MFN góp phần thiết lập khuôn khổ pháp lý thúc đẩy thương mại bình đẳng, không phân biệt đối xử.

Đa phương hóa MFN tạo cơ sở tự do hóa thương mại. Tạo điều kiện các nền kinh tế nhỏ hội nhập quốc tế. MFN góp phần thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, nâng cao chất lượng phúc lợi xã hội. PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN VIỆT NAM VỀ MFN TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ.

Tổng quan pháp luật Việt Nam về MFN trong thương mại quốc tế. Quá trình hình thành thuật ngữ Đối xử Tối huệ quốc trong pháp luật Việt Nam. Khuôn khổ pháp luật Việt Nam về MFN. Pháp luật và thực tiễn Việt Nam về MFN trong lĩnh vực thương mại hàng hóa.

Khái niệm MFN trong thương mại hàng hóa. Phân biệt đối xử trên thực tế (de facto). Các trường hợp miễn trừ MFN. Pháp luật và thực tiễn Việt Nam về MFN trong lĩnh vực thương mại dịch vụ.

Đối tượng điều chỉnh. Phạm vi điều chỉnh. Các ngoại lệ và miễn trừ. Điều khoản MFN về dịch vụ trong các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương.

Pháp luật và thực tiễn Việt Nam về MFN trong lĩnh vực đầu tư. Đối tượng điều chỉnh. Phạm vi áp dụng. Nguyên tắc cùng loại (ejusdem generis).

Các ngoại lệ và miễn trừ. Ý nghĩa của điều khoản MFN trong các BIT hiện đại. Pháp luật và thực tiễn Việt Nam về MFN trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Khái niệm về MFN trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Phạm vi áp dụng. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ MFN. Sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về MFN trong thương mại quốc tế. MFN đã có sự thay đổi về chất để trở thành tiêu chuẩn đối xử tối thiểu trong thương mại quốc tế.

Khuôn khổ pháp luật trong nước về MFN chưa bao quát nhiều lĩnh vực và hành vi thương mại. Việt Nam đang hội nhập sâu vào kinh tế thế giới thông qua hệ thống các hiệp định FTA. Phương hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam về MFN. Phương hướng dài hạn hoàn thiện pháp luật về MFN.

Phương hướng hoàn thiện pháp luật MFN trong bối cảnh đàm phán FTA hiện nay. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về MFN. Tích cực, chủ động tham gia đàm phán hoàn thiện các khuôn khổ pháp luật đa phương về thương mại, bao gồm các quy định MFN. Áp dụng trực tiếp điều khoản MFN trong các hiệp định quốc tế.

Xây dựng điều khoản MFN phù hợp trong đàm phán FTA.140 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ.144 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.150 5 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Sơn 6 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AANZFTA ASEAN – ANZ Free Trade Hiệp định Thương mại tự do Agreement ASEAN – Úc và Niu-di-lơn ACFTA Asean – China Free Trade Hiệp định Thương mại tự do Agreement ASEAN – Trung Quốc AKFTA Asean – Korea Free Trade Hiệp định Thương mại tự do Agreement ASEAN – Hàn Quốc AJCEP Asean – Japan Hiệp định Đối tác Kinh tế toàn Comprehensive Economic diện ASEAN – Nhật Bản Partnership AIFTA Asean – India Free Trade Hiệp định Thương mại tự do Agreement ASEAN – Ấn Độ ASEAN Association of Southest – Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á BTA Bilateral Trade Agreement Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ BIT Bilateral Investment Treaty Hiệp định đầu tư song phương EAEC Eurasia Economic Cộng đồng Kinh tế Á Âu (bao Community gồm Nga, Belarusia, Kazaxtan, Armenia) FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại tự do GATT General Agreement on Trade Hiệp định chung về thương mại and Tariff và thuế quan GATS General Agreement on Trade Hiệp định thương mại dịch vụ in Services của WTO EFTA European Free Trade Hiệp hội Mậu dịch tự do Châu Association Âu (bao gồm Thụy Sỹ, Na Uy, Iceland, Lixtenstain) ISDS Invester - State Dispute Giải quyết tranh chấp giữa nhà Setlement nước và nhà đầu tư MFN Most Favored Nation Đối xử tối huệ quốc NT National Treatment Đối xử quốc gia NTR Normal Trade Relation Quy chế thương mại bình 7 thường PNTR Pemernent Normal Trade Quy chế thương mại bình Relation thường vĩnh viễn TRIM Trade-related Investment Hiệp định về các biện pháp đầu Measures tư liên quan thương mại của WTO TRIP Trade-related Intelectual Hiệp định về quyền sở hữu trí Property Rights tuệ liên quan thương mại của WTO TPP Trans-Pacific Partnership Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương VJEPA Vietnam – Japan Economic Hiệp định đối tác kinh tế Việt Partnership Agreement Nam – Nhật Bản WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thế giới UNCTAD United Nation Conference on Diễn đàn Liên hợp quốc về Trade and Development thương mại và phát triển 8 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 4. Điều khoản MFN trong các FTA Việt Nam đã ký kết 9 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Ngày nay, không phân biệt đối xử được coi là một trong những nguyên tắc nền tảng của quan hệ quốc tế nói chung cũng như thương mại quốc tế nói riêng. Không phân biệt đối xử đã trở thành một nguyên tắc ứng xử được thừa nhận rộng rãi giữa các quốc gia, tạo tiền đề cho việc thiết lập quan hệ thương mại trên tinh thần hợp tác, bình đẳng, cùng có lợi. Cam kết dành đối xử bình đẳng trong thương mại cho đối tác của mình được các quốc gia thể chế hóa vào các hiệp định thương mại. Điều khoản này từng bước được hoàn thiện về cả nội dung pháp lý và cơ chế vận hành để hình thành chế định Đãi ngộ Tối huệ quốc (MFN) như chúng ta thấy ngày nay.

Theo cách hiểu thông thường, MFN là việc một quốc gia dành cho quốc gia khác các đãi ngộ không kém hơn những gì họ dành cho một quốc gia thứ ba. Điều này cho phép hàng hóa, các nhà cung cấp dịch vụ, nhà đầu tư… từ quốc gia thụ hưởng đãi ngộ này khi tiếp cận thị trường nước trao MFN sẽ được hưởng các quyền lợi không kém hơn các đối tác từ bất kỳ một nước thứ ba nào khác. Để trở thành một trong những nguyên tắc cơ bản của thương mại quốc tế ngày nay, MFN đã trải qua lịch sử phát triển hàng ngàn năm. Trong suốt tiến trình đó, việc một quốc gia cam kết dành cho một quốc gia khác đãi ngộ không kém ưu đãi so với những gì dành cho một quốc gia thứ ba, bên cạnh những giá trị về thương mại, còn thể hiện vị thế trong quan hệ giữa hai bên.

Đó có thể là quan hệ mang tính đối tác, thân thiện, hữu hảo và cũng có thể là sự nhượng bộ đơn phương của bên yếu hơn. Trước năm 1947, khi Hiệp định chung về Thương mại và Thuế quan (GATT 1947) ra đời, cơ sở pháp lý để áp dụng MFN thường là các hiệp định song phương trên cơ sở có đi có lại. GATT đã thể chế hóa MFN thành một trong những nguyên tắc nền tảng của mình. MFN được thừa nhận là một nguyên tắc cơ bản trong quan hệ thương mại và được tuân thủ vô điều kiện bởi các thành viên ký kết hiệp định này.

Sự ra đời của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) bao gồm hầu hết các nền kinh tế trên thế giới đã tạo lập vị thế mới cho MFN. MFN trở thành một trong 10 những quy chế pháp lý cơ bản của quan hệ thương mại giữa các quốc gia, được ghi nhận trong các hiệp định thương mại song phương, đa phương. Từ đây, MFN không còn là hình thức đối xử ưu đãi như tên gọi vốn có mà trở thành tiêu chuẩn ứng xử tối thiểu mà một quốc gia dành cho các đối tác có quan hệ bình thường. Trong bối cảnh Việt Nam đã và đang tích cực, chủ động hội nhập sâu sắc hơn vào thương mại quốc tế, việc nghiên cứu chuyên sâu các khía cạnh thực tiễn và pháp lý của MFN trong thương mại quốc tế cũng như ở Việt Nam là công việc mang tính thời sự, đáp ứng nhiệm vụ hội nhập kinh tế quốc tế.

Trước hết, một trong các nhiệm vụ trọng tâm của hội nhập quốc tế được xác định trong các văn kiện của Đảng là xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh chúng ta đang hoàn thiện các thể chế của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng các khuôn khổ pháp lý phù hợp thông lệ và đáp ứng các chuẩn mực thương mại hiện đại sẽ tạo tiền đề cho kinh tế Việt Nam tham gia sâu sắc và hiệu quả vào chuỗi giá trị toàn cầu.