Ứng dụng mô hình SMART dự báo tác động EVFTA đến xuất khẩu nông sản Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT NGUYỄN THỊ TỐ OANH ỨNG DỤNG MÔ HÌNH SMART ĐỂ DỰ BÁO TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO GIỮA VIỆT NAM VÀ LIÊN MINH CHÂU ÂU ĐẾN XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - 2020 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT NGUYỄN THỊ TỐ OANH ỨNG DỤNG MÔ HÌNH SMART ĐỂ DỰ BÁO TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO GIỮA VIỆT NAM VÀ LIÊN MINH CHÂU ÂU ĐẾN XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: C18608112 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN THANH LONG TP. HỒ CHÍ MINH - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi.

Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác. Tác giả Nguyễn Thị Tố Oanh i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nội dung tiếng Anh Nội dung tiếng Việt Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông ASEAN Asian Nations Nam Á CCP Critical Control Point Điểm kiểm soát tới hạn CHTM Trade Diversion Chuyển hướng thương mại EU European Union Liên minh châu Âu Eurostat European Statistics Cơ quan thống kê châu Âu European - Vietnam Free Hiệp định thương mại tự do Việt EVFTA Trade Agreement Nam và Liên minh châu Âu Food and Agriculture Tổ chức Lương thực và Nông FAO Organization of the United nghiệp Liên Hiệp Quốc Nations FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do Hazard Analysis and Critical Hệ thống phân tích mối nguy và HACCP Control Points kiểm soát điểm tới hạn HS Harmonized System Hệ thống hài hoà MFN Most Favored Nation Tối huệ quốc NK Import Nhập khẩu Software for Market Analysis Phần mềm phân tích thị trường SMART and Restrictions on Trade và hạn chế thương mại TLTM Trade Creation Tạo lập thương mại Trade Analysis Information Hệ thống thông tin phân tích TRAINS System thương mại Cơ sở Thống kê dữ liệu Thương UN United Nations Comtrade mại tiêu dùng của Liên Hợp COMTRADE Quốc United Nations Conference on Hội nghị Liên Hiệp Quốc về UNCTAD Trade and Development Thương mại và Phát triển United States Department of USDA Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ Agriculture World Integrated Trade Giải pháp thương mại tích hợp WITS Solution thế giới XK Export Xuất khẩu ii DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 1.1 Lộ trình cắt giảm hoặc xoá bỏ thuế quan theo từng danh mục hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam sang EU theo hiệp định EVFTA .2 Tỷ lệ số dòng thuế thuộc từng danh mục trong biểu thuế nhập khẩu của Liên minh châu Âu cho từng loại nông sản của Việt Nam .1 Nguồn dữ liệu sử dụng trong mô hình SMART .1 Những mốc thời gian chính của Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU .2 Các cam kết về hạn ngạch thuế quan trong hiệp định EVFTA .3 Các quy định xuất xứ đối với nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU .4 Bảng xếp hạng một số nông sản xuất khẩu của Việt Nam .5 Tỷ lệ nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực nông nghiệp trong tổng nguồn vốn đầu tư vào các ngành kinh tế ở Việt Nam năm 2019 .1 Tổng thể thay đổi giá trị xuất khẩu nông sản của Việt Nam vào EU theo kết quả mô phỏng mô hình SMART .2 Giá trị tạo lập và chuyển hướng thương mại theo từng loại sản phẩm .3 Giá trị tạo lập thương mại theo từng quốc gia .4 Giá trị chuyển hướng thương mại theo từng quốc gia .5 Các nước giảm xuất khẩu sang EU nhiều nhất khi EVFTA có hiệu lực.6 Sự thay đổi giá trị xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang EU khi thuế quan được xoá bỏ hoàn toàn đến năm 2028 .7 Sự thay đổi giá trị xuất khẩu của nhóm hàng cà phê, chè khi xoá bỏ thuế quan nhập khẩu .8 Năm quốc gia có giá trị xuất khẩu giảm đối với mặt hàng mã HS 090112 sang EU .9 Sản lượng cà phê nhập khẩu vào EU giai đoạn 2014 - 2018 .10 Sản lượng cà phê Arabica và Robusta được sản xuất bởi một số quốc gia lớn trên thế giới năm 2018 .11 Sản lượng nhập khẩu nhóm hạt tiêu, ớt của EU giai đoạn 2014-2018.12 Sự thay đổi giá trị xuất khẩu của nhóm hàng cà phê, chè khi xoá bỏ thuế quan nhập khẩu .13 Sản lượng hạt điều nhập khẩu của EU giai đoạn 2014-2018 .14 Sự thay đổi giá trị xuất khẩu của nhóm hàng chế phẩm ăn được khác khi xoá bỏ thuế quan nhập khẩu .15 Sự thay đổi giá trị xuất khẩu của nhóm hàng chế phẩm từ ngũ cốc khi xoá bỏ thuế quan nhập khẩu .16 Sự thay đổi giá trị xuất khẩu của nhóm hàng ngũ cốc khi xoá bỏ thuế quan nhập khẩu .17 Số lượng và giá trị xuất khẩu gạo của các nước vào EU giai đoạn 2015- 2018 .18 Sự thay đổi giá trị xuất khẩu nhóm sản phẩm bơ sữa của Việt Nam sang EU khi thuế quan được xoá bỏ hoàn toàn năm 2028 .19 Kim ngạch xuất khẩu mật ong tự nhiên của mật ong của Việt Nam giai đoạn 2014 – 2018 .20 Nhu cầu tiêu thụ mật ong ở thị trường EU .21 Thay đổi giá trị nhập khẩu các nước EU khi EVFTA có hiệu lực .22 Giá trị xuất khẩu nông sản Việt Nam vào thị trường Đức.23 Giá trị xuất khẩu nông sản Việt Nam vào thị trường Hà Lan .24 Giá trị xuất khẩu nông sản Việt Nam vào thị trường Italia.

78 iv DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Biểu đồ 1.1 Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam – EU giai đoạn 2010-2018 .1 Kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam giai đoạn 2010-2018 .2 Giá trị xuất khẩu một số mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam sang thị trường EU giai đoạn 2014 - 2018 .1 Năm quốc gia có giá trị xuất khẩu các sản phẩm từ bột nhào lớn nhất vào EU giai đoạn 2015-2018. 67 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU. ii DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ.

iv MỤC LỤC. i CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 Tính cấp thiết của đề tài.2 Tổng quan nghiên cứu .1 Các nghiên cứu trong nước.2 Các nghiên cứu nước ngoài .3 Đánh giá tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài .3 Mục tiêu nghiên cứu .1 Mục tiêu chung .2 Mục tiêu cụ thể.4 Câu hỏi nghiên cứu.5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .6 Đóng góp của luận văn .1 Về mặt lý luận .2 Về mặt thực tiễn .7 Cấu trúc của luận văn. 19 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT, MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Các phương pháp dùng để đánh giá tác động của FTA .1 Chỉ số thương mại .2 Mô hình cân bằng tổng thể .3 Mô hình cân bằng cục bộ SMART .1 Các giả định cơ bản trong mô hình .2 Tạo lập thương mại .3 Chuyển hướng thương mại .2 Đề xuất mô hình nghiên cứu .3 Phương pháp nghiên cứu .1 Phương pháp nghiên cứu định tính .1 Phương pháp phân loại và hệ thống hoá lý thuyết .2 Phương pháp phân tích – tổng hợp .2 Phương pháp nghiên cứu định lượng .1 Phương pháp thống kê.2 Phương pháp định lượng bằng mô hình .4 Dữ liệu nghiên cứu. 30 CHƯƠNG 3: HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – EU VÀ THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM SANG EU .1 Hiệp định tự do thương mại Việt Nam – EU (EVFTA) .2 Thương mại hàng hoá.3 Thương mại dịch vụ và đầu tư .4 Mua sắm chính phủ .5 Sở hữu trí tuệ .2 Hiệp định EVFTA với các sản phẩm nông sản của Việt Nam .1 Cam kết về thuế quan .2 Cam kết về hạn ngạch thuế quan .3 Quy tắc xuất xứ .4 Các cam kết liên quan khác .3 Thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang EU .1 Xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang EU .2 Hệ thống các quy định, tiêu chuẩn nông sản phải đáp ứng khi xuất khẩu sang thị trường EU .3 Những khó khăn mà nông sản Việt Nam đang gặp phải khi xuất khẩu sang thị trường EU.

43 CHƯƠNG 4: DỰ BÁO TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM - EU ĐẾN XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM .1 Tổng quan tác động của Hiệp định EVFTA đến giá trị xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam .2 Tác động tạo lập thương mại và chuyển hướng thương mại .1 Tạo lập thương mại .2 Chuyển hướng thương mại .3 Tác động của EVFTA đến một số nhóm hàng nông sản xuất khẩu chính của Việt Nam.1 Cà phê, chè (mã HS 09).2 Hạt tiêu, ớt (mã HS 0904) .3 Các chế phẩm ăn được khác (mã HS 21) .4 Các chế phẩm từ ngũ cốc (mã HS 19).6 Các sản phẩm bơ sữa (mã HS 04) .4 Tác động của EVFTA đến giá trị nhập khẩu của các quốc gia EU .1 Thị trường Đức .2 Thị trường Hà Lan.3 Thị trường Italia. 78 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH .1 Đề xuất một số hàm ý chính sách để gia tăng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường EU.1 Định hướng sản phẩm .2 Định hướng thị trường.3 Định hướng tổ chức sản xuất .1 Về phía các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu .2 Về phía Nhà nước .2 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài .1 Hạn chế của đề tài .2 Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài. 87 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 93 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Trong chương này, tác giả sẽ lý giải việc chọn đề tài nghiên cứu “Ứng dụng mô hình SMART để dự báo tác động của Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu đến xuất khẩu nông sản Việt Nam”.

Bên cạnh đó, tác giả sẽ đặt những câu hỏi nghiên cứu, tổng hợp những nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước trước đây, giới thiệu đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.1 Tính cấp thiết của đề tài Liên minh châu Âu (EU) là một trong những đối tác thương mại lớn trong nhiều lĩnh vực, hỗ trợ tích cực cho quá trình phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Năm 2018, EU là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu đạt gần 42 tỷ USD, tăng 10% so với năm trước đó.