Luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam - Luận án Tiến sĩ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÙI THỊ THU LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈ NH HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT BÙI THỊ THU LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: LUẬT QUỐC TẾ Mã số: 62380108 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Lan Nguyên HÀ NỘI – 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các nội dung tham khảo đều được trích dẫn đầy đủ và nghiêm túc trong luận án. Những kết luận trong luận án chưa được bất cứ ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Bùi Thị Thu Lêi c¶m ¬n Để hoàn thành luận án tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Ban giám hiệu, Phòng đào tạo, Khoa Luật, Khoa sau Đại học trƣờng Đại học Quốc gia đã quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu tại trƣờng. Khoa Pháp luật quốc tế- Đại học Luật Hà nội và các bạn bè đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Nguyễn Trung Tín ngƣời Thầy đã trực tiếp tận tình hƣớng dẫn, quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận án tốt nghiệp.

Tôi xin trân trọng cảm ơn TS Nguyễn Lan Nguyên, bộ môn Luật Quốc tế- Đại học Quốc gia Hà nội ngƣời đã tận tâm, nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian làm luận án tại khoa Luật trong suốt quá trình tôi học tập, nghiên cứu tại bộ môn. Tôi xin trân trọng cảm ơn TS Nguyễn Tiến Vinh -Trƣởng bộ môn Luật Quốc tế đã có những đóng góp quý giá, giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Với tất cả lòng kính trọng, tôi xin chân thành cảm ơn tới các Thầy Cô trong hội đồng thông qua đề cƣơng, các thầy cô trong hội đồng chấm luận án đã giúp đỡ tôi rất nhiều ý kiến quý báu để tôi có thể thực hiện và hoàn thành luận án này. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những thân yêu trong gia đình và bạn bè đã luôn ở bên tôi, động viên và chia sẻ cùng tôi những khó khăn để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận án.

Hà nội, 5 tháng 10 năm 2016 Bùi Thị Thu DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AAA: Hiệp hội Trọng tài Hoa Kỳ ADB: Ngân hàng Phát triển Á châu APEC: Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dƣơng AFTA: Khu vực thƣơng mại tự do ASEAN ASEAN: Hiệp hội các nƣớc Đông Nam Á ATIGA: Hiệp định Thƣơng mại hàng hóa ASEAN BLDS: Bộ luật Dân sự BIT: Hiệp định Đầu tƣ song phƣơng BTA: Hiệp định Thƣơng mại song phƣơng BT: Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao BTO: Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao- Kinh doanh BOT: Hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao BOO: Hợp đồng Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh CISG: Công ƣớc Viên 1980 của Liên hợp quốc về Hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế ĐƢQT: Điều ƣớc quốc tế EFTA: Hiệp hội Thƣơng mại tự do châu Âu EU: Liên minh châu Âu FTA: Hiệp định Thƣơng mại tự do HĐTMQT: Hợp đồng thƣơng mại quốc tế HĐTTTP: Hiệp định Tƣơng trợ tƣ pháp HĐKKBHĐT: Hiệp định Khuyến khích và bảo hộ đầu tƣ ICC: Phòng Thƣơng mại quốc tế ICJ: Tòa án Công lý quốc tế IFA: Hiệp hội Nhƣợng quyền thƣơng mại quốc tế IMF: Quỹ tiền tệ quốc tế INCOTERMS: Các điều kiện thƣơng mại quốc tế của Phòng thƣơng mại quốc tế (ICC) ITC: Trung tâm Thƣơng mại quốc tế LCIA: Tòa án Trọng tài quốc tế London NAFTA: Khu vực mậu dịch tự do Bắc Mỹ O&M: Hợp đồng Kinh doanh - Quản lý PPP: Đầu tƣ theo hình thức đối tác công tƣ PICC: Nguyên tắc Hợp đồng thƣơng mại quốc tế PECL: Nguyên tắc luật Hợp đồng châu Âu TPP: Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dƣơng TQTMQT: Tập quán thƣơng mại quốc tế UCP: Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ UNCITRAL: Luật mẫu về Trọng tài của Ủy ban luật Thƣơng mại quốc tế của Liên Hợp Quốc UNIDROIT: Uỷ ban Thống nhất luật tƣ pháp quốc tế WB: Ngân hàng Thế giới WTO: Tổ chức Thƣơng mại thế giới VIAC: Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam.

Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Những kết quả nghiên cứu đạt đƣợc. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết .34 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .37 CHƢƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ. Khái quát chung về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế.

Khái niệm hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Khái niệm luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Đặc trƣng của luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Ý nghĩa, vai trò của việc xác định luật áp dụng đối với hợp đồng thƣơng mại quốc tế.

Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Lịch sử hình thành luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Các loại nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Xu hƣớng phát triển pháp luật điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế.

Xu hƣớng thống nhất hóa, hài hòa hóa pháp luật quốc tế về hợp đồng. Xu hƣớng xây dựng và hoàn thiện các quy định của pháp luật trong nƣớc về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng.81 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .84 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ ĐIỀU ƢỚC QUỐC TẾ MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ. Thực trạng các điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng. Các Điều ƣớc quốc tế về thƣơng mại và đầu tƣ.

Công ƣớc Viên 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế. Các Hiệp định Tƣơng trợ tƣ pháp về các vấn đề dân sự thƣơng mại, hình sự. Thực trạng các văn bản pháp luật trong nƣớc về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng. Hệ thống văn bản về hợp đồng.

Nội dung các văn bản pháp luật trong nƣớc về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng. Luật áp dụng đối với một số hợp đồng thƣơng mại cơ bản. Luật áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Luật áp dụng đối với hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đƣờng biển.

Luật áp dụng đối với hợp đồng nhƣợng quyền thƣơng mại. Luật áp dụng đối với hợp đồng đầu tƣ. Luật áp dụng đối với hợp đồng điện tử. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thƣơng mại quốc tế về luật áp dụng tại Việt Nam.

Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thƣơng mại tại tòa án Việt Nam. Tòa án xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên. Trƣờng hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thƣơng mại tại trọng tài.

Trọng tài xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên. Trƣờng hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng .134 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .139 CHƢƠNG 4: NHỮNG BẤT CẬP CÕN TỒN TẠI VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ. Những điểm bất cập còn tại trong các quy định của pháp luật Việt Nam và Điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Bất cập về quan điểm trong xây dựng pháp luật.

Những bất cập về nội dung các quy định về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng. Quan điểm, phƣơng hƣớng hoàn thiện pháp luật. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

Những giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế.158 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 .168 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .170 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trong xu thế hội nhập quốc tế phát triển mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức khó khăn trong đó yêu cầu về hoàn thiện hệ thống pháp luật. Một trong những vấn đề pháp lý phát sinh trong quan hệ thƣơng mại quốc tế là số lƣợng các hợp đồng thƣơng mại quốc tế đƣợc ký kết và thực hiện ngày một gia tăng, đồng thời cũng kéo theo nhiều tranh chấp phức tạp trong lĩnh vực này. Do vậy, yêu cầu hoàn thiện các quy định về pháp luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng quốc tế trong lĩnh vực thƣơng mại và đầu tƣ đƣợc đặt ra đối với Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập.

Nghiên cứu vấn đề luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế đã đƣợc đặt ra ở nhiều nƣớc, vấn đề này không chỉ đƣợc sự quan tâm của cộng đồng thƣơng nhân quốc tế mà còn là mục tiêu xây dựng và hoàn thiện pháp luật của các quốc gia nhằm tạo môi trƣờng pháp lý thống nhất, an toàn tạo thuận lợi, thúc đẩy cho quan hệ thƣơng mại quốc tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu vấn đề luật áp dụng điều chỉnh quan hệ hợp đồng thƣơng mại quốc tế tại Việt Nam xuất phát từ tính cấp thiết sau: Thứ nhất, xuất phát từ đường lối chủ trương chính sách đổi mới, hội nhập quốc tế của Đảng, nhà nước Việt Nam trong thời kỳ mới. Nhận thức đƣợc xu hƣớng và các thách thức của quá trình hội nhập quốc tế Việt Nam đã chủ trƣơng đẩy mạnh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, tích cực tham gia các cơ chế đa phƣơng về hợp tác quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực thƣơng mại.