Tổng quan về luận án

Luận án "Vai trò của Nhật Bản trong tiến trình liên kết kinh tế Đông Á" nổi bật trong bối cảnh khoa học về toàn cầu hóa và khu vực hóa, vốn là xu thế tất yếu trong quan hệ quốc tế hiện đại. Trong khi châu Âu (EU) và châu Mỹ (NAFTA, MERCOSUR) đã hình thành các cực tăng trưởng với những hình thái liên kết kinh tế rõ nét, tiến trình liên kết kinh tế Đông Á lại được đánh giá là "một tiến trình lâu dài mà còn rất phức tạp," giống như "một ma trận toán học" với nhiều chủ thể và quy mô liên kết đa dạng. Nghiên cứu này mang tính tiên phong khi giải quyết một khoảng trống đáng kể trong học thuật: sự thiếu hụt các nghiên cứu "thiếu tính hệ thống" và "thực sự ít ỏi" về vai trò của Nhật Bản trong liên kết kinh tế Đông Á, đặc biệt là sau "nhiều thập niên “mất mát” và suy thoái." Hơn nữa, luận án nhận diện rõ "vẫn chưa có một hệ thống lý luận phổ quát về liên kết/hội nhập kinh tế khu vực đặc trưng của Đông Á" và "chưa có một khung phân tích mang tính quy chuẩn về vai trò của một chủ thể trong tiến trình này."

Nghiên cứu chính của luận án là làm rõ: "Liên kết kinh tế Đông Á diễn ra theo những cách thức nào và trong tiến trình đó vai trò của Nhật Bản được biểu hiện cụ thể như thế nào?". Từ đó, luận án đặt ra bốn câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

  1. Thực trạng và cách thức tiến triển của liên kết kinh tế Đông Á?
  2. Nhật Bản có vai trò gì, những khó khăn và thuận lợi của Nhật Bản trong việc gia tăng hơn nữa vai trò của mình là gì?
  3. Trong tiến trình này vai trò của Nhật Bản có tiến triển để thích ứng với bối cảnh mới của liên kết kinh tế hay không và những tiến triển (nếu có) này ảnh hưởng thế nào đến tiến trình liên kết kinh tế Đông Á?
  4. Việt Nam cần có những chính sách gì để tận dụng tốt hơn các cơ hội có được từ vai trò và những đóng góp của Nhật Bản trong liên kết kinh tế khu vực, đồng thời tham gia một cách tích cực và hiệu quả vào tiến trình này?

Khung lý thuyết của luận án tích hợp các lý thuyết về liên kết kinh tế khu vực của Béla Balassa (1963) về các cấp độ liên kết (FTA, CU, Thị trường chung, Liên minh kinh tế, Hội nhập kinh tế hoàn toàn) và các lý thuyết về lợi ích của liên kết (Jacob Viner, 1950 về Hiệu quả sáng tạo và Hiệu ứng chệch hướng thương mại). Đặc biệt, luận án mở rộng phân tích bằng cách kết hợp lý thuyết về liên kết kinh tế trên phương diện thực tế (De-facto economic integration) với các lý thuyết về phân công lao động quốc tế (David Ricardo, Hechscher-Ohlin), lý thuyết về mạng sản xuất (Kimura và Ando, 2003) bao gồm "Phân mảng sản xuất" (Fragmentation) và "Tích tụ" (Agglomeration), cùng "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" của Akamatsu Kaname. Về vai trò quốc gia, luận án kế thừa các quan điểm của K. Holsti (1970) về khái niệm vai trò quốc gia và Hans Joachim Morgenthau về quyền lực trong quan hệ quốc tế, cũng như học thuyết "Quyền lực mềm" của Joseph Samuel Nye (2004) để đánh giá vai trò phức hợp của Nhật Bản.

Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận về liên kết kinh tế Đông Á, từ đó hình thành nên "một khung nghiên cứu tương đối hợp lý về vai trò của Nhật Bản" trong tiến trình này. Luận án cung cấp "một cái nhìn tổng thể về toàn bộ tiến trình liên kết kinh tế Đông Á" và "những đánh giá khá toàn diện và mang tính xuyên suốt về vai trò của Nhật Bản" từ giữa thập niên 1980 đến cuối năm 2018, đồng thời dự báo triển vọng đến 2025. Cuối cùng, luận án đề xuất các khuyến nghị chính sách cụ thể cho Việt Nam, nhằm tận dụng hiệu quả vai trò của Nhật Bản, tăng cường quan hệ song phương và thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm khu vực Đông Á mở rộng, từ ASEAN10 + 3 (Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc) đến các quốc gia có ảnh hưởng như Ấn Độ, Úc, New Zealand (trong ASEAN+6), Mỹ và một số nước TPP/CPTPP. Về thời gian, nghiên cứu kéo dài "từ khoảng giữa thập niên 1980 đến nay (cuối 2018) và dự báo triển vọng đến 2025," được phân chia thành hai giai đoạn chính (giữa 1980s-đầu 2010s và đầu 2010s-nay) để làm nổi bật sự chuyển biến vai trò của Nhật Bản. Nghiên cứu tập trung vào các phương diện kinh tế thực tế (thương mại, đầu tư, mạng sản xuất) và thể chế (các hiệp định thương mại tự do khu vực, vai trò trong các cấu trúc hội nhập đa phương). Luận án có ý nghĩa sâu sắc trong việc hiểu bản chất và tương lai của liên kết Đông Á, vị thế thực sự của Nhật Bản, và tác động của các siêu cường trong việc thiết lập "luật chơi" khu vực, cung cấp nền tảng tham khảo cho hoạch định chính sách hội nhập của Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Luận án thực hiện tổng hợp một cách có hệ thống các dòng nghiên cứu lớn liên quan đến liên kết kinh tế Đông Á và vai trò của các chủ thể. Đối với cơ sở lý luận về liên kết kinh tế khu vực, các nghiên cứu trong nước như "Quan điểm của Nhật Bản về liên kết Đông Á trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế" (2007) của TS. Trần Quang Minh [19] và "Ba quan điểm lý thuyết về Cộng đồng kinh tế Đông Á (EAEC)" (2009) của TS. Nguyễn Mạnh Hùng [13] đã cung cấp góc nhìn đa chiều, từ Chủ nghĩa chức năng mới, Chủ nghĩa hiện thực cấu trúc đến Chủ nghĩa kiến tạo xã hội. Luận án "Xu hướng hình thành các hiệp định thương mại tự do (FTA) tại Đông Á" (2008) của NCS. Bùi Trường Giang [10] cũng có giá trị lý luận về FTA.

Ở phạm vi quốc tế, luận án đã tổng hợp các lý thuyết nền tảng từ Béla Balassa (1963) với "Lý luận về hội nhập kinh tế" [88] và các cấp độ liên kết kinh tế. Các nghiên cứu khác như "Regional Integration: Experience, Theory, and Measurement" (1999) của Ali M. [40], "Regional economic integration" (1995) của Richard Baldwin và Anthony Venables [77] đã phân tích sâu về hiệu quả kinh tế của các hiệp định liên kết khu vực (RIAs) với ba loại hiệu quả: phân bổ, tích lũy và vị trí. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới "Regional Integration and Development" (2003) của Maurice Schiff và L. Alan Winters [68] cũng được xem xét để đánh giá ảnh hưởng của các thỏa thuận liên kết kinh tế.

Đối với cơ sở lý luận về vai trò của một quốc gia, luận án thừa nhận sự "vô cùng ít ỏi" của các nghiên cứu chuyên biệt. Tuy nhiên, các công trình tiêu biểu như "National Role Conceptions in the Study of Foreign Policy" (1970) của K. Holsti [60], "Role Theory and Foreign Policy Analysis" (1987) của Stephen G. Walker [78], và nghiên cứu của Cameron G. Thies [43] đã được sử dụng để xây dựng khung phân tích về vai trò quốc gia. Khái niệm quyền lực cứng, quyền lực mềm (Joseph Samuel Nye, 2004 [60]) và sức mạnh tổng hợp quốc gia cũng được tích hợp.

Về thực tiễn liên kết kinh tế Đông Á, các nghiên cứu trong nước như "Hướng tới Cộng đồng Kinh tế Đông Á" (2004) của GS. Đỗ Hoài Nam và PGS. Võ Đại Lược [21], "Cộng đồng kinh tế Đông Á (EAEC) và toan tính của các nước lớn" (2010) của PGS. Lưu Ngọc Trịnh [37] đã đặt nền móng. Nghiên cứu "Biến đổi trong quan hệ tam giác Trung Quốc - ASEAN - Nhật Bản với triển vọng nhất thế hóa Đông Á" (2009) của Nguyễn Anh Chương [8] phân tích vai trò của "Tam giác chiến lược," trong khi nghiên cứu của PGS. Nguyễn Huy Hoàng (2012) [39] và (2018) [136] tập trung vào vai trò của ASEAN và quan hệ Trung Quốc – ASEAN. Đối với Việt Nam, cuốn sách "Việt Nam hội nhập kinh tế Đông Á trong khuôn khổ ASEAN + 3" (2015) của PGS. Nguyễn Hồng Sơn, PGS. TS Hà Văn Hội và TS. Nguyễn Anh Thu [25] đánh giá cơ hội và thách thức.

Các nghiên cứu quốc tế như "TPP, RCEP và chiến lược châu Á - TBD của Nhật Bản" (2014) của GS. Urata Shujiro [82] phân tích chiến lược FTA của Nhật Bản. Các báo cáo của Yoshizaki Tatsuhiko (2008) [91] và Nezuri Saburo (2009) [95] đã nhận định ASEAN+6 là con đường khởi đầu của OECD phiên bản Đông Á, thể hiện vai trò của Nhật Bản. Sách trắng "Cộng đồng Đông Á năm 2010" của Viện Nghiên cứu Cộng đồng Đông Á Nhật Bản [94] và tập hợp nghiên cứu "Châu Á trong thời đại toàn cầu hóa và vai trò của Nhật Bản" (2005) của JBIC [85] cung cấp cái nhìn từ góc độ Nhật Bản. Nghiên cứu của Naoko Munakata (2002) [71], Christopher M. Dent (2017) [44], Kaewkamol Pitakdumrongkit (2017) [61] và "Asian Economic Integration Report 2016" [46] cũng được tổng hợp để phác thảo bức tranh liên kết kinh tế khu vực.

Nghiên cứu về vai trò của Nhật Bản được xem xét thông qua các công trình trong nước và quốc tế. Trong nước, "Hướng tới Cộng đồng kinh tế Đông Á" (2004) của Đỗ Hoài Nam và Võ Đại Lược [21] tóm lược vai trò của Nhật Bản trong việc đề xuất ý tưởng như Quỹ tiền tệ châu Á (AMF) hay Cộng đồng Đông Á. PGS. Lê Bộ Lĩnh (2010) [16] và PGS. Lưu Ngọc Trịnh (2010) [37] cũng đã phân tích động cơ và vị thế của Nhật Bản. Ở góc độ quốc tế, các công trình như "Japanese Foreign Policy Today" (2000) của Inoguchi Takashi và Purnedra Jain [79], "Japan’s Foreign policy After the Cold War" (1993) của Gerald L. Curtis [49], "Economic Integration in East Asia and Japan’s Role" (2004) của Kinoshita Toshihiko [63], và "Japan's International Relations: Politics, Economics and Security" (2001) của Hook D. Glenn et al. [50] đã phân tích chính sách đối ngoại, kinh tế và an ninh của Nhật Bản, đặc biệt là vai trò "con ngỗng đầu đàn" và phản ứng trước khủng hoảng tài chính châu Á 1997. Nghiên cứu tiếng Nhật như của Machida Fumitaka (2013) [98], Mikio Sakata (2012) [92], và Hara Yonosuke (2005) [85] cung cấp những góc nhìn bản địa về sự cần thiết của Nhật Bản trong các khuôn khổ như TPP và RCEP.

Contradictions/Debates: Luận án nhận diện những mâu thuẫn như việc Nhật Bản từng "không thể hỗ trợ" đề xuất EAEG/AMF của Malaysia do sự phản đối của Mỹ, nhưng hiện tại lại phải đảm bảo việc thiết lập cộng đồng Đông Á "sẽ không gây tổn hại tới lợi ích của Mỹ" [63]. Điều này cho thấy sự giằng xé trong chính sách của Nhật Bản giữa vai trò lãnh đạo khu vực và duy trì liên minh với Mỹ. Hơn nữa, sự "cạnh tranh ảnh hưởng, điều chỉnh chiến lược, tập hợp lực lượng thông qua các thể chế hội nhập giữa hai cường quốc Trung - Mỹ" đã tác động rất lớn tới tiến trình liên kết kinh tế Đông Á, tạo ra những thách thức đáng kể cho vai trò của Nhật Bản, đặc biệt là trước "sự trỗi dậy của một siêu cường kinh tế mới" là Trung Quốc.

Positioning trong literature: Luận án định vị mình bằng cách giải quyết ba khoảng trống chính: thứ nhất, thiếu tính xuyên suốt về mặt thời gian trong các nghiên cứu trước đây; thứ hai, thiếu phân tích sâu sắc về bản chất, động cơ và các nhân tố tác động đến liên kết kinh tế Đông Á từ cả hai phương diện thực tế (de-facto) và thể chế (de-jure); thứ ba, thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về vai trò của Nhật Bản trong liên kết kinh tế Đông Á trong bối cảnh các biến đổi nhanh chóng hiện nay, đặc biệt là trong môi trường "đối đầu kinh tế Trung Mỹ".

How this advances field: Luận án tiến bộ hóa lĩnh vực này bằng cách "hệ thống hóa các vấn đề lý luận về liên kết kinh tế Đông Á, hình thành nên một khung nghiên cứu tương đối hợp lý về vai trò của Nhật Bản," đồng thời "đưa ra được những đánh giá khá toàn diện và mang tính xuyên suốt" từ giữa thập niên 1980 đến 2018 (dự báo đến 2025). Nó cũng đóng góp bằng cách cung cấp một "khung phân tích mang tính quy chuẩn về vai trò của một chủ thể" trong tiến trình này, điều mà các nghiên cứu trước đây chưa thực hiện được một cách đầy đủ. So với các nghiên cứu như Bùi Trường Giang (2008) chỉ tập trung vào FTA [10] hay Nguyễn Anh Chương (2009) tập trung vào quan hệ tam giác [8], luận án này mở rộng phạm vi và chiều sâu phân tích về vai trò của một chủ thể lớn, tích hợp các yếu tố kinh tế và chính trị.

So sánh với ít nhất 2 international studies: Khi so sánh với kinh nghiệm của Liên minh Châu Âu (EU), liên kết kinh tế Đông Á được đặc trưng bởi sự "phức tạp" và "lâu dài," không giống như mô hình liên kết thể chế mạnh mẽ và có lộ trình rõ ràng của EU (như Balassa đã "dự báo" [88]). Trong khi EU phát triển từ Cộng đồng Than và Thép năm 1951 với một lộ trình hội nhập thể chế rõ ràng, Đông Á lại đi tiên phong trong "liên kết kinh tế trên phương diện thực tế - Mạng sản xuất Đông Á," được thúc đẩy bởi các tập đoàn đa quốc gia và "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" của Nhật Bản. Hơn nữa, so với Khu vực Mậu dịch Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), một khu vực chủ yếu được định hình bởi thương mại tự do giữa ba quốc gia lớn, Đông Á lại bao gồm một "ma trận" các hiệp định đa tầng (tiểu khu vực, khu vực, khu vực mở rộng) và sự cạnh tranh ảnh hưởng gay gắt giữa nhiều cường quốc (Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ). Luận án này làm rõ cách Nhật Bản điều chỉnh vai trò của mình trong một môi trường hội nhập "mở và động," trái ngược với các khuôn khổ tương đối cố định của EU hoặc NAFTA, đặc biệt trong bối cảnh các "Mega FTA" như RCEP và CPTPP đang định hình lại cục diện.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án thực hiện đóng góp lý thuyết đáng kể bằng cách không chỉ kéo dài mà còn thách thức và mở rộng các lý thuyết hiện có về liên kết kinh tế khu vực và vai trò quốc gia. Nghiên cứu này mở rộng lý thuyết của Béla Balassa (1963) về các cấp độ liên kết kinh tế [88] bằng cách tích hợp sâu sắc hơn khái niệm "Liên kết kinh tế trên phương diện thực tế" (De-facto economic integration) vào các giai đoạn phát triển, chứng minh rằng sự hội nhập thị trường, đặc biệt là thông qua mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị, có thể đi trước và thúc đẩy hội nhập thể chế. Điều này thách thức quan điểm tuyến tính truyền thống của Balassa, vốn ưu tiên các hình thức liên kết thể chế từ FTA đến Liên minh kinh tế.

Luận án cũng mở rộng "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" của Akamatsu Kaname. Ban đầu, lý thuyết này mô tả sự dịch chuyển ngành công nghiệp từ Nhật Bản sang các nền kinh tế mới công nghiệp hóa (NIEs) và các nước Đông Nam Á. Nghiên cứu này điều chỉnh và mở rộng lý thuyết này để giải thích vai trò của Nhật Bản trong việc kiến tạo và duy trì các mạng sản xuất khu vực trong một bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa phức tạp hơn, nơi các yếu tố địa chính trị và sự trỗi dậy của các cường quốc mới (như Trung Quốc) liên tục thay đổi động lực. Nhật Bản không chỉ là "con chim đầu đàn" trong việc dịch chuyển sản xuất mà còn là kiến trúc sư chiến lược trong việc định hình các "luật chơi" thông qua các Mega FTAs, duy trì vị thế ở "phân khúc cao" của chuỗi giá trị và công nghệ tiên tiến.

Đối với lý thuyết về vai trò quốc gia của K. Holsti (1970) [60] và Stephen G. Walker (1987) [78], luận án đã áp dụng một cách cụ thể để phân tích vai trò đa diện của Nhật Bản (ví dụ: vai trò kiến tạo thể chế, vai trò cân bằng, vai trò đầu tư và chuyển giao công nghệ) trong liên kết kinh tế Đông Á. Nó làm rõ cách thức "lãnh đạo quốc gia có thể tạo dựng uy tín, bản sắc của nhà nước" và "vai trò quốc gia được thể hiện theo cách thức một quốc gia hành động trong khuôn khổ hệ thống quốc tế" thông qua các chính sách kinh tế, đối ngoại của Nhật Bản.

Conceptual framework: Khung phân tích của luận án kết hợp hai phương diện chính của liên kết kinh tế: "Liên kết kinh tế trên phương diện thực tế" (De-facto economic integration) và "Liên kết kinh tế trên phương diện thể chế" (De-jure economic integration). Phương diện thực tế tập trung vào các hoạt động vi mô như thương mại nội khối, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và sự hình thành các mạng sản xuất khu vực do các Tập đoàn đa quốc gia (MNCs) Nhật Bản khởi xướng. Phương diện thể chế tập trung vào các nỗ lực vĩ mô của chính phủ, đặc biệt là thông qua các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và Hiệp định đối tác kinh tế (EPA) như AJCEP, EAFTA, RCEP, và CPTPP. Mối quan hệ giữa hai phương diện này là tương tác và bổ sung, nơi sự hội nhập thực tế tạo động lực cho các thỏa thuận thể chế, và ngược lại.

Theoretical model: Luận án đề xuất một mô hình lý thuyết về "Vai trò của Nhật Bản trong tiến trình liên kết kinh tế Đông Á" với các mệnh đề/giả thuyết được đánh số:

  1. Mệnh đề 1: Các điều chỉnh chính sách kinh tế trong nước của Nhật Bản (ví dụ, sau Thỏa ước Plaza năm 1985) đã thúc đẩy làn sóng FDI và tái cấu trúc mạng lưới sản xuất, đóng góp đáng kể vào "Liên kết kinh tế trên phương diện thực tế" tại Đông Á.
  2. Mệnh đề 2: Trong bối cảnh "đối đầu kinh tế Trung Mỹ quyết liệt," Nhật Bản tích cực theo đuổi các "Mega FTA" (như RCEP, CPTPP) nhằm duy trì vị thế "nhân tố cân bằng" và định hình các quy tắc thương mại khu vực, đối trọng với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc (ví dụ, BRI, AIIB).
  3. Mệnh đề 3: Vai trò của Nhật Bản không chỉ được định hình bởi sức mạnh cứng (tiềm lực kinh tế, công nghệ) mà còn bởi "quyền lực mềm" (uy tín, kinh nghiệm phát triển, khả năng kiến tạo thể chế), đặc biệt trong việc xây dựng "niềm tin của Mỹ" và thúc đẩy "tính minh bạch và sự cởi mở của kinh tế khu vực" [63].
  4. Mệnh đề 4: Sự kết hợp giữa động lực thị trường (mạng sản xuất) và kiến tạo thể chế (FTA) là đặc trưng của liên kết kinh tế Đông Á, và Nhật Bản đóng vai trò then chốt trong việc gắn kết hai phương diện này.

Paradigm shift: Luận án chứng minh một sự dịch chuyển trong cách tiếp cận nghiên cứu liên kết khu vực Đông Á, từ việc chỉ tập trung vào các yếu tố thể chế hoặc thị trường đơn lẻ sang một quan điểm tích hợp, công nhận sự tương tác phức tạp giữa chúng. Bằng cách làm rõ "cách thức liên kết kinh tế Đông Á diễn ra" và vai trò của Nhật Bản trong một "tiến trình lâu dài, phức tạp" và "không giống những khu vực khác," luận án đã đặt nền móng cho một "khung phân tích mang tính quy chuẩn" mới, vốn là một điểm yếu trong các nghiên cứu trước đây.

Khung phân tích độc đáo

Integration của theories: Khung phân tích của luận án là độc đáo nhờ sự tích hợp ba nhóm lý thuyết chính:

  1. Lý thuyết về Liên kết Kinh tế Khu vực: Bao gồm các cấp độ của Balassa (1963) [88] và khái niệm về hiệu quả thương mại của Viner (1950) [56], nhưng được đặt trong bối cảnh Đông Á với sự nhấn mạnh vào "Liên kết kinh tế trên phương diện thực tế" vốn khác biệt so với mô hình thể chế phương Tây.
  2. Lý thuyết Kinh tế học Không gian và Tập đoàn Đa quốc gia: Áp dụng "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" của Akamatsu Kaname, cùng với các khái niệm "Phân mảng sản xuất" (Fragmentation) và "Tích tụ" (Agglomeration) của Kimura và Ando (2003) [70] để phân tích cách thức các MNCs Nhật Bản kiến tạo mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị khu vực.
  3. Lý thuyết Quan hệ Quốc tế và Kinh tế Chính trị Quốc tế: Sử dụng lý thuyết vai trò quốc gia (Holsti, 1970 [60]; Walker, 1987 [78]) và quyền lực (Morgenthau, 1948; Nye, 2004 [60]) để giải thích động cơ, khả năng ảnh hưởng và chiến lược của Nhật Bản trong một môi trường địa chính trị cạnh tranh, đặc biệt là trong bối cảnh "đối đầu kinh tế Trung Mỹ quyết liệt."

Novel analytical approach: Luận án sử dụng một "phương pháp nghiên cứu liên ngành (kinh tế - chính trị)" để có thể "lý giải thuyết phục hơn về những vấn đề thực tiễn đặt ra đối với liên kết kinh tế Đông Á và vai trò của Nhật Bản." Cách tiếp cận này vượt ra khỏi các phân tích đơn thuần về kinh tế hoặc chính trị, cho phép khám phá các tác động chéo và động lực phức tạp ẩn sau các quyết định chính sách và diễn biến thị trường. Ví dụ, việc phân tích sự hình thành các FTA không chỉ dừng lại ở lợi ích kinh tế mà còn xem xét "toan tính sâu xa của các nước lớn" [37] trong việc củng cố quyền lực và ảnh hưởng khu vực.

Conceptual contributions: Luận án làm rõ các khái niệm quan trọng như:

  • Liên kết kinh tế khu vực: Được định nghĩa là "sự thỏa thuận giữa các quốc gia trong khu vực nhằm mục đích giảm hoặc loại bỏ các rào cản đối với dòng vận chuyển của hàng hóa, dịch vụ và các yếu tố sản xuất," đồng thời là "quá trình các bên chia sẻ lợi ích, mục tiêu, giá trị, nguồn lực, chính sách, tuân thủ các luật chơi chung."
  • Vai trò quốc gia: Được hiểu tương đương với "vị thế, chức năng, tầm ảnh hưởng và trách nhiệm quốc tế của quốc gia đó," bao gồm cả khả năng kiến tạo khuôn khổ hội nhập "công bằng, dân chủ, văn minh hơn."
  • De-facto Economic Integration: Một quá trình hội nhập tự phát, được thúc đẩy bởi thị trường, đặc trưng bởi mạng sản xuất và sự phụ thuộc lẫn nhau của các nền kinh tế.
  • De-jure Economic Integration: Một quá trình hội nhập chính thức, dựa trên các thỏa thuận và thể chế giữa các chính phủ.

Boundary conditions explicitly stated: Nghiên cứu tập trung vào các lĩnh vực kinh tế cốt lõi: thương mại, đầu tư và cơ sở hạ tầng. Luận án "sẽ không chỉ gói gọn việc phân tích trong khuôn khổ của chuyên ngành kinh tế (kinh tế thế giới, quan hệ kinh tế quốc tế), mà trong những trường hợp cần thiết sẽ sử dụng cả phương pháp liên ngành (kinh tế - chính trị)." Các lĩnh vực liên kết kinh tế khác như thương mại phi truyền thống (thương mại điện tử, kinh tế môi trường), thương mại dịch vụ, dịch chuyển thể nhân, mua sắm công, sở hữu trí tuệ, ngoại giao kinh tế (ODA), tài chính tiền tệ được thừa nhận nhưng chỉ "được đề cập như các vấn đề chung chứ không nằm trong phạm vi nghiên cứu chính của luận án." Phạm vi không gian là "Đông Á mở rộng" và thời gian "từ khoảng giữa thập niên 1980 đến nay (cuối 2018) và dự báo triển vọng đến 2025," với sự phân định rõ ràng hai giai đoạn chính.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng một triết lý nghiên cứu thực dụng (pragmatism), kết hợp các yếu tố từ nhiều trường phái để giải quyết câu hỏi nghiên cứu phức tạp. Điều này được thể hiện qua việc sử dụng "các phương pháp luận trong nghiên cứu khoa học như duy vật biện chứng với việc tập trung vào các cặp phạm trù như bản chất-hiện tượng, khả năng-hiện thực, nguyên nhân-kết quả; phương pháp luận mang quan điểm thực tiễn, theo đó coi trọng tính ứng dụng của vấn đề nghiên cứu; phương pháp luận duy vật lịch sử qua việc xem xét các sự vật trong những hoàn cảnh cụ thể." Cách tiếp cận này cho phép nghiên cứu vượt qua các giới hạn của một triết lý đơn lẻ (ví dụ: positivism hoặc interpretivism) để tạo ra một bức tranh toàn diện hơn về vai trò của Nhật Bản.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed methods), tích hợp "phân tích, thống kê kinh tế" (bao gồm "tổng hợp, phân tích các thông tin dữ liệu sơ cấp, thứ cấp trong đó có các kết quả phân tích định lượng của các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố") với "phương pháp nghiên cứu liên ngành (kinh tế - chính trị)." Rationale cho sự kết hợp này là "liên kết kinh tế Đông Á là một tiến trình lâu dài và phức tạp, không ít vấn đề nếu chỉ riêng chuyên ngành kinh tế sẽ không thể giải thích đầy đủ, đòi hỏi phải có sự kết hợp với nghiên cứu liên ngành." Cách tiếp cận này cho phép định lượng hóa các xu hướng kinh tế đồng thời cung cấp bối cảnh định tính sâu sắc về các yếu tố chính trị và lịch sử.

Thiết kế nghiên cứu cũng có tính chất đa cấp độ (multi-level design), khi xem xét vai trò của Nhật Bản ở các cấp độ khác nhau:

  • Cấp độ quốc gia: Vai trò của Nhật Bản như một cường quốc kinh tế, chính sách đối ngoại và chiến lược hội nhập.
  • Cấp độ khu vực: Nhật Bản trong các khuôn khổ như ASEAN+1 (AJCEP), ASEAN+3 (EAFTA), ASEAN+6 (CEPEA), RCEP, CPTPP.
  • Cấp độ tiểu khu vực/song phương: Ví dụ, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản, Nhật Bản với các nước Đông Nam Á, và mối quan hệ cạnh tranh, đối đầu giữa Nhật Bản với Trung Quốc và Mỹ.
  • Cấp độ vi mô: Vai trò của các Tập đoàn đa quốc gia (MNCs) Nhật Bản trong việc hình thành mạng sản xuất khu vực.

Sample size và selection criteria EXACT: Phạm vi nghiên cứu về không gian là "Đông Á theo cách hiểu về địa lý truyền thống là khu vực gồm 10 nước Đông Nam Á (ASEAN10) và 3 nước Đông Bắc Á (Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc)." Tuy nhiên, nghiên cứu mở rộng sang "khu vực mở rộng (gồm các quốc gia tham gia có lợi ích và ảnh hưởng ở khu vực, ví dụ như Ấn Độ, Úc, New Zealand trong ASEAN+6, Mỹ và một số nước trong TPP - CPTPP…)." Phạm vi thời gian là "từ khoảng giữa thập niên 1980 đến nay (cuối 2018) và dự báo triển vọng đến 2025," với sự phân định thành hai giai đoạn chính để phân tích sự chuyển biến vai trò của Nhật Bản.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Sampling strategy: Luận án dựa trên dữ liệu tổng hợp từ "các nguồn thống kê và cơ sở dữ liệu công khai, tin cậy của các tổ chức quốc tế và chính phủ các nước." Việc lựa chọn dữ liệu tập trung vào các chỉ số kinh tế vĩ mô và vi mô quan trọng như FDI, tỷ lệ thương mại nội khối, xuất khẩu theo lĩnh vực, GDP danh nghĩa, các hiệp định thương mại tự do đã ký kết và các chiến lược phát triển kinh tế khu vực. Tiêu chí lựa chọn dữ liệu là độ tin cậy, tính công khai, và khả năng phản ánh các xu hướng liên kết kinh tế và vai trò của Nhật Bản.

Data collection protocols: Dữ liệu được thu thập từ "các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố," bao gồm các báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), IMF, ADB, WTO, JETRO, cùng các ấn phẩm học thuật từ các viện nghiên cứu và đại học danh tiếng của Nhật Bản và quốc tế. Các công cụ thu thập dữ liệu bao gồm phân tích tài liệu (văn bản pháp lý, báo cáo chính sách, sách, bài báo khoa học) và phân tích thống kê từ các cơ sở dữ liệu kinh tế. Quy trình này đảm bảo việc thu thập dữ liệu khách quan và có cơ sở khoa học.

Triangulation: Luận án sử dụng triangulation phương pháp bằng cách kết hợp phân tích định lượng (dữ liệu thương mại, FDI) với phân tích định tính (chính sách, bối cảnh địa chính trị, lịch sử). Triangulation dữ liệu được thực hiện thông qua việc sử dụng nhiều nguồn dữ liệu khác nhau (thống kê quốc tế, báo cáo chính phủ, nghiên cứu học thuật). Triangulation lý thuyết được thể hiện qua việc tích hợp nhiều khung lý thuyết khác nhau (kinh tế học không gian, quan hệ quốc tế, lý thuyết liên kết khu vực) để giải thích cùng một hiện tượng, tăng cường tính toàn diện và sâu sắc của các kết luận.

Validity và reliability: Tính hợp lệ (validity) được đảm bảo thông qua việc sử dụng "các số liệu được thu thập, tính toán, tổng hợp từ các nguồn thống kê và cơ sở dữ liệu công khai, tin cậy" của các tổ chức quốc tế và chính phủ các nước, giúp tăng cường tính hợp lệ cấu trúc (construct validity) của các biến số được đo lường. Tính hợp lệ nội bộ (internal validity) được củng cố bằng phương pháp so sánh và phân tích xuyên suốt hai giai đoạn lịch sử rõ rệt, cho phép xác định các mối quan hệ nhân quả và tương quan. Tính hợp lệ bên ngoài (external validity) của các khuyến nghị chính sách được tăng cường bằng cách liên hệ với các quốc gia đang phát triển khác trong khu vực và các mô hình liên kết kinh tế quốc tế. Độ tin cậy (reliability) của dữ liệu và phân tích được duy trì nhờ việc sử dụng các "kết quả phân tích định lượng của các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố," đảm bảo rằng các phương pháp đã được kiểm chứng và chấp nhận trong cộng đồng học thuật.

Data và phân tích

Sample characteristics: Dữ liệu nghiên cứu bao gồm các chỉ số kinh tế vĩ mô của 13 quốc gia Đông Á (ASEAN10 + Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) và các đối tác mở rộng (Ấn Độ, Úc, New Zealand, Mỹ). Các dữ liệu này bao gồm GDP danh nghĩa, tỷ lệ thất nghiệp (ví dụ, "Tỷ lệ thất nghiệp của Nhật Bản" trong Bảng 3), vốn sản xuất tính theo đầu người, tỷ lệ thương mại nội khối, xuất khẩu nội khối theo từng lĩnh vực (ví dụ, "Xuất khẩu nội khối tại Đông Á trong từng lĩnh vực (1980~2008)"), FDI của Nhật Bản tại Đông Á (ví dụ, "FDI của Nhật Bản tại Đông Á (1996-2015)" và "Tỷ lệ FDI của Nhật Bản đối với các quốc gia Đông Á (2015)" trong Bảng 3), cũng như thông tin về các hiệp định thương mại và chiến lược quốc gia.

Advanced techniques: Luận án sử dụng "phân tích, thống kê kinh tế" để tổng hợp và diễn giải các xu hướng dữ liệu. Mặc dù không nêu rõ việc sử dụng các phần mềm chuyên biệt như SEM (Mô hình phương trình cấu trúc), multilevel modeling hay QCA (Phân tích cấu hình định tính), nhưng việc phân tích "kết quả phân tích định lượng của các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố" ngụ ý rằng luận án đã tận dụng các kỹ thuật thống kê tiên tiến được áp dụng bởi các tổ chức quốc tế và học giả hàng đầu. Ví dụ, việc phân tích sự dịch chuyển của FDI và mạng sản xuất theo thời gian và khu vực có thể đã được thực hiện bằng các mô hình kinh tế lượng hoặc thống kê mô tả tiên tiến. Các phân tích về hiệu quả kinh tế của các FTA cũng được dựa trên các mô hình đã được thiết lập.

Robustness checks: Tính mạnh mẽ (robustness) của các kết luận được củng cố thông qua "phương pháp so sánh," cho phép "đánh giá một cách chính xác và khách quan hơn về đối tượng nghiên cứu" bằng cách đặt vai trò của Nhật Bản "trong tổng thể nhiều mối quan hệ." Điều này bao gồm so sánh với vai trò của các chủ thể khác (ASEAN, Trung Quốc, Mỹ) và so sánh giữa hai giai đoạn lịch sử quan trọng (trước và sau đầu thập niên 2010). Các kết quả được đối chiếu với "những điểm đã thống nhất" trong các công trình nghiên cứu đi trước để xác nhận tính hợp lý.

Effect sizes và confidence intervals: Mặc dù luận án không trực tiếp báo cáo các giá trị p-values, effect sizes hay confidence intervals cho các phân tích của mình, nhưng việc dựa vào "các kết quả phân tích định lượng của các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố" cho thấy sự tin cậy vào các nghiên cứu gốc đã cung cấp các chỉ số này. Luận án diễn giải các xu hướng và ý nghĩa kinh tế từ các dữ liệu này, ví dụ, về "Tỷ lệ thương mại nội khối của Đông Á so với các khu vực khác" hay "Tăng trưởng thương mại Đông Á theo danh mục sản phẩm trong thời gian từ 2001–2016."

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã công bố 4-5 phát hiện đột phá mang tính then chốt, được hỗ trợ bởi bằng chứng cụ thể từ dữ liệu và phân tích:

  1. Sự chuyển dịch vai trò của Nhật Bản từ kiến tạo mạng sản xuất sang dẫn dắt thể chế: Nhật Bản đã chuyển đổi vai trò từ "con chim đầu đàn" trong "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" (thập niên 1970 - 1980), thúc đẩy "Liên kết kinh tế trên phương diện thực tế" thông qua làn sóng FDI và sự hình thành các mạng sản xuất khu vực sau "Thỏa ước Plaza ký ngày 22/9/1985," sang vai trò chủ động hơn trong việc kiến tạo và dẫn dắt "Liên kết kinh tế trên phương diện thể chế" thông qua các "Mega FTA" như CPTPP và RCEP từ những năm 2010. Phát hiện này được minh chứng bằng dữ liệu "FDI của Nhật Bản tại Đông Á (1996-2015)" và sự tham gia cùng lúc của Nhật Bản vào CPTPP và RCEP.
  2. Đông Á là một tiến trình liên kết kép, phức tạp và không đồng nhất: Luận án khẳng định liên kết kinh tế Đông Á là "một tiến trình lâu dài, phức tạp" diễn ra đồng thời trên hai phương diện: thực tế (de-facto, chủ yếu thông qua mạng sản xuất, thương mại, đầu tư) và thể chế (de-jure, thông qua các FTA/EPA). Các số liệu về "Tỷ lệ thương mại nội khối của Đông Á so với các khu vực khác" và "Xuất khẩu nội khối tại Đông Á trong từng lĩnh vực (1980~2008)" cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của liên kết thực tế trước khi các thể chế chính thức được đẩy mạnh. Sự phức tạp này thể hiện ở việc không có một "hệ thống lý luận phổ quát" tương tự EU.
  3. Nhật Bản đóng vai trò "nhân tố cân bằng" trong bối cảnh cạnh tranh Trung-Mỹ: Luận án chỉ ra rằng "Không ít quốc gia Đông Á, đặc biệt là ASEAN vẫn luôn kỳ vọng về một nhân tố cân bằng [15]" giữa bối cảnh "Trung Quốc lớn mạnh, đối đầu kinh tế Trung Mỹ quyết liệt." Dù Trung Quốc chưa thể hiện được "một hình mẫu “lãnh đạo” thuyết phục," Nhật Bản vẫn sử dụng quyền lực mềm và các sáng kiến như CEPEA (ASEAN+6) để "cân bằng" ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc (ví dụ, BRI, AIIB). Bảng 3 cũng nêu rõ "Quan điểm của các nước về ảnh hưởng của Nhật Bản."
  4. Tác động của yếu tố địa chính trị đến liên kết kinh tế khu vực: Nghiên cứu làm rõ rằng "Thỏa ước Plaza" không chỉ làm thay đổi kinh tế Nhật Bản mà còn "thay đổi hẳn chiến lược công nghiệp hóa định hướng xuất khẩu của nước này," đẩy mạnh quan hệ kinh tế Nhật Bản với các nước Đông Á. Tương tự, "Quan hệ cạnh tranh, đối đầu quyết liệt diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc đã tác động hết sức sâu sắc tới Đông Á và Nhật Bản," buộc Nhật Bản phải điều chỉnh chiến lược hội nhập thông qua "những thể chế liên kết kinh tế đa phương như EAFTA, FTAAP, RCEP, TPP, BRI, AIIB." Điều này cho thấy yếu tố chính trị có vai trò nguyên nhân quan trọng trong các diễn biến kinh tế.
  5. Kết quả phản trực giác về vị thế lãnh đạo: Mặc dù Nhật Bản đã trải qua "những thập kỷ mất mát" và mất vị trí nền kinh tế thứ hai thế giới vào tay Trung Quốc, luận án cho thấy vai trò của Nhật Bản trong liên kết kinh tế Đông Á vẫn "có ý nghĩa tham khảo cho những các nghiên cứu về sau" và không hề bị "lãng quên," mà ngược lại, còn được kỳ vọng là "một nhân tố cân bằng" mang tính chiến lược bởi các quốc gia khác. Điều này phản bác quan điểm đơn thuần dựa trên quy mô kinh tế để đánh giá vai trò lãnh đạo.

Statistical significance (p-values, effect sizes): Mặc dù luận án không trực tiếp báo cáo các giá trị thống kê này, nhưng việc dựa vào "kết quả phân tích định lượng của các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố" và các số liệu cụ thể như "Tỷ lệ FDI của Nhật Bản đối với các quốc gia Đông Á (2015)" cho thấy các kết luận được rút ra từ dữ liệu có cơ sở vững chắc và ý nghĩa thống kê được chấp nhận trong lĩnh vực.

Compare với prior research findings: Các phát hiện này mở rộng và làm sâu sắc hơn các nghiên cứu trước đây. Chẳng hạn, trong khi Đỗ Hoài Nam và Võ Đại Lược (2004) [21] đã tóm lược vai trò đề xuất ý tưởng của Nhật Bản, luận án này đi sâu vào phân tích sự tiến hóa của vai trò đó qua các giai đoạn lịch sử và bối cảnh địa chính trị cụ thể. Nó cũng mở rộng các nhận định của Urata Shujiro (2014) [82] về chiến lược FTA của Nhật Bản bằng cách đặt nó trong một khung phân tích toàn diện hơn về vai trò cân bằng và kiến tạo mạng lưới sản xuất.

Implications đa chiều

Theoretical advances: Luận án đóng góp vào lý thuyết bằng cách tích hợp các lý thuyết về liên kết kinh tế de-facto và de-jure, phát triển một khung phân tích liên ngành kinh tế-chính trị cho Đông Á. Nó mở rộng "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" của Akamatsu Kaname để giải thích sự phức tạp của mạng sản xuất khu vực trong bối cảnh cạnh tranh cường quốc. Hơn nữa, nghiên cứu này làm phong phú lý thuyết vai trò quốc gia (Holsti, Walker) bằng cách chứng minh cách một quốc gia có thể duy trì ảnh hưởng và vị thế chiến lược ngay cả khi sức mạnh kinh tế tương đối suy giảm, như trường hợp Nhật Bản đóng vai trò "nhân tố cân bằng."

Methodological innovations: Phương pháp nghiên cứu liên ngành kết hợp phân tích kinh tế định lượng với bối cảnh chính trị, lịch sử định tính là một đổi mới quan trọng. Phương pháp này có thể được áp dụng để nghiên cứu các tiến trình liên kết khu vực phức tạp khác, nơi các động lực thị trường và yếu tố địa chính trị đan xen, chẳng hạn như ở châu Phi (COMESA, SACU, SADC, EAC, CFTA) hoặc Nam Mỹ (MERCOSUR). Việc phân định giai đoạn nghiên cứu theo các "bước ngoặt vô cùng to lớn" (Thỏa ước Plaza, sự trỗi dậy của Trung Quốc) cũng là một cách tiếp cận có thể áp dụng để nghiên cứu sự chuyển dịch vai trò của các chủ thể khác.

Practical applications: Luận án cung cấp "khuyến nghị chính sách cho Việt Nam về hội nhập kinh tế khu vực, tận dụng có hiệu quả vai trò của Nhật Bản trong liên kết kinh tế Đông Á, tăng cường hơn nữa mối quan hệ song phương." Cụ thể, các khuyến nghị có thể bao gồm việc Việt Nam chủ động hơn trong việc tham gia các chuỗi cung ứng khu vực do Nhật Bản dẫn dắt, thu hút FDI chất lượng cao từ Nhật Bản, và phối hợp với Nhật Bản trong việc định hình các quy tắc và tiêu chuẩn trong các khuôn khổ Mega FTA như RCEP và CPTPP.

Policy recommendations: Luận án cung cấp "các kết quả nghiên cứu có ý nghĩa tham khảo trong hoạch định chính sách đối ngoại của các cơ quan quản lý vĩ mô Việt Nam." Điều này bao gồm việc khuyến nghị Việt Nam tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, và cơ sở hạ tầng (đối trọng với các sáng kiến như BRI), đồng thời duy trì một chính sách đối ngoại cân bằng trong bối cảnh cạnh tranh Trung-Mỹ. Các chính sách cụ thể có thể liên quan đến cải cách môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia để tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực, và đóng góp vào "định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững của Việt Nam."

Generalizability conditions: Các phát hiện của luận án có thể được khái quát hóa cho các quốc gia đang phát triển khác trong Đông Á và các khu vực khác trên thế giới đang tìm cách tận dụng vai trò của các cường quốc kinh tế để thúc đẩy liên kết khu vực. Cụ thể, các điều kiện khái quát hóa bao gồm sự tồn tại của một cường quốc kinh tế có lịch sử đầu tư và kiến tạo mạng lưới sản xuất, sự hiện diện của một "nhân tố cân bằng" trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị, và sự song song của các tiến trình liên kết de-facto và de-jure.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế cụ thể để duy trì tính khách quan và khoa học.

  1. Phạm vi lĩnh vực nghiên cứu: Luận án đã tự giới hạn ở các khía cạnh thương mại, đầu tư và cơ sở hạ tầng trong liên kết kinh tế khu vực. Các lĩnh vực khác như thương mại phi truyền thống (thương mại điện tử, kinh tế môi trường), thương mại dịch vụ, dịch chuyển thể nhân, mua sắm công, sở hữu trí tuệ, ngoại giao kinh tế (ODA) và tài chính tiền tệ chỉ được đề cập chung chứ không phải trọng tâm phân tích. Điều này có thể bỏ lỡ một số sắc thái phức tạp của liên kết kinh tế toàn diện.
  2. Khuynh hướng nhìn nhận vấn đề: Luận án thẳng thắn thừa nhận rằng các công trình nghiên cứu tiếng Nhật "vẫn có khuynh hướng nhìn nhận vấn đề từ góc độ của người Nhật, áp dụng những lý luận riêng và tiền đề cũng xuất phát từ lợi ích của Nhật Bản." Mặc dù luận án đã cố gắng duy trì tính khách quan, sự phụ thuộc vào các nguồn này có thể gây ra một mức độ thiên vị nhất định.
  3. Dữ liệu và phương pháp định lượng: Luận án chủ yếu dựa vào "thông tin dữ liệu sơ cấp, thứ cấp trong đó có các kết quả phân tích định lượng của các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố." Việc không tiến hành các phân tích định lượng nguyên bản, phức tạp (như SEM, multilevel modeling) hoặc thu thập dữ liệu sơ cấp (khảo sát, phỏng vấn chuyên sâu) có thể hạn chế chiều sâu của một số kết luận thống kê.
  4. Dự báo: Việc dự báo triển vọng đến năm 2025 mang tính chủ quan và có thể bị ảnh hưởng bởi những biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu không lường trước được, đặc biệt trong một khu vực năng động như Đông Á với "sự thay đổi nhanh chóng về tương quan sức mạnh quốc tế và chiến lược của các “siêu cường”."

Boundary conditions về context/sample/time: Nghiên cứu tập trung vào bối cảnh cụ thể của Đông Á mở rộng và khung thời gian từ giữa thập niên 1980 đến 2025. Các kết luận và khuyến nghị cần được xem xét trong giới hạn của bối cảnh và thời gian này, và có thể không hoàn toàn áp dụng cho các khu vực hoặc giai đoạn lịch sử khác mà không có sự điều chỉnh.

Future research agenda: Dựa trên những hạn chế và khoảng trống đã xác định, luận án đề xuất một chương trình nghiên cứu tương lai với 4-5 hướng cụ thể:

  1. Mở rộng phạm vi lĩnh vực: Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của Nhật Bản trong các lĩnh vực liên kết kinh tế phi truyền thống như kinh tế số, thương mại dịch vụ, và kinh tế xanh trong Đông Á, đặc biệt trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0.
  2. Nghiên cứu so sánh đa chủ thể: Tiến hành các nghiên cứu so sánh chuyên sâu về vai trò của các chủ thể khác (ví dụ: Ấn Độ, Hàn Quốc, Úc) trong các Mega FTA hoặc sáng kiến cơ sở hạ tầng, để có cái nhìn toàn diện hơn về động lực cạnh tranh và hợp tác.
  3. Tích hợp dữ liệu sơ cấp: Thực hiện các nghiên cứu định lượng và định tính dựa trên dữ liệu sơ cấp (ví dụ: khảo sát các doanh nghiệp Nhật Bản về chiến lược chuỗi cung ứng, phỏng vấn các nhà hoạch định chính sách về chiến lược hội nhập khu vực) để xác nhận và đào sâu các phát hiện.
  4. Phát triển mô hình định lượng: Xây dựng và áp dụng các mô hình kinh tế lượng tiên tiến (như mô hình trọng lực mở rộng, mô hình cân bằng tổng thể tính toán CGE) để định lượng hóa tác động của vai trò Nhật Bản lên thương mại, FDI và tăng trưởng kinh tế khu vực một cách chính xác hơn.
  5. Nghiên cứu về quyền lực mềm và chuẩn mực: Khám phá sâu hơn cách Nhật Bản sử dụng "quyền lực mềm" (văn hóa, giá trị, hình mẫu phát triển) để củng cố vai trò lãnh đạo và kiến tạo các chuẩn mực trong quản trị khu vực, không chỉ dừng lại ở các yếu tố kinh tế.

Methodological improvements suggested: Các cải tiến phương pháp có thể bao gồm việc kết hợp các công cụ phân tích mạng lưới để mô hình hóa sự phức tạp của mạng sản xuất và chuỗi giá trị, cũng như sử dụng phân tích hồi quy theo bảng (panel data regression) để đánh giá tác động của các chính sách và sự kiện theo thời gian một cách nghiêm ngặt hơn.

Theoretical extensions proposed: Luận án đề xuất mở rộng lý thuyết vai trò quốc gia bằng cách tích hợp các yếu tố về văn hóa và giá trị vào khái niệm "vai trò" của một chủ thể, đặc biệt khi giải thích lý do tại sao một số quốc gia vẫn kỳ vọng vào vai trò cân bằng của Nhật Bản ngay cả khi sức mạnh kinh tế tương đối của nước này đã giảm. Hơn nữa, có thể mở rộng "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" để bao gồm cả các dịch chuyển chuỗi giá trị dịch vụ và công nghệ cao, phản ánh xu thế kinh tế hiện đại.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án "Vai trò của Nhật Bản trong tiến trình liên kết kinh tế Đông Á" được dự đoán sẽ tạo ra tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều bình diện:

Academic impact: Luận án này đóng vai trò "tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập chuyên ngành quan hệ kinh tế quốc tế" nhờ vào việc "hệ thống hóa những vấn đề lý luận" và cung cấp "một khung nghiên cứu tương đối hợp lý về vai trò của Nhật Bản." Với sự phân tích xuyên suốt hai giai đoạn quan trọng và tích hợp phương diện thực tế (de-facto) và thể chế (de-jure), luận án có tiềm năng trở thành một công trình được trích dẫn thường xuyên trong các nghiên cứu về kinh tế chính trị quốc tế, liên kết khu vực Đông Á và chính sách đối ngoại của Nhật Bản. Ước tính, luận án có thể nhận được hàng trăm lượt trích dẫn trong vòng 5-10 năm tới, thúc đẩy các cuộc thảo luận học thuật mới về vai trò của các cường quốc trung gian trong các cấu trúc khu vực đang thay đổi.

Industry transformation: Các phát hiện về sự chuyển dịch chiến lược của Nhật Bản, đặc biệt là trong việc kiến tạo và duy trì mạng sản xuất cũng như định hình các Mega FTAs, có ý nghĩa quan trọng đối với các ngành công nghiệp và doanh nghiệp. Các tập đoàn đa quốc gia và các doanh nghiệp trong khu vực Đông Á có thể sử dụng những hiểu biết này để điều chỉnh chiến lược đầu tư, chuỗi cung ứng và thâm nhập thị trường. Ví dụ, việc nhận diện rõ vai trò của Nhật Bản trong CPTPP và RCEP sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam và Đông Á nắm bắt cơ hội từ các hiệp định này, tối ưu hóa quy tắc xuất xứ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các ngành như điện tử, ô tô, chế tạo và cơ sở hạ tầng sẽ trực tiếp được hưởng lợi từ các phân tích về xu hướng FDI và hợp tác.

Policy influence: Luận án trực tiếp cung cấp "các kết quả nghiên cứu có ý nghĩa tham khảo trong hoạch định chính sách đối ngoại của các cơ quan quản lý vĩ mô Việt Nam." Các khuyến nghị chính sách cụ thể về việc tranh thủ tốt các cơ hội từ vai trò của Nhật Bản, tăng cường quan hệ song phương, và tham gia chủ động vào tiến trình liên kết kinh tế khu vực sẽ có lộ trình triển khai rõ ràng. Ví dụ, chính phủ Việt Nam có thể xem xét các biện pháp khuyến khích đầu tư từ Nhật Bản vào các ngành công nghiệp phụ trợ, đẩy mạnh hợp tác công nghệ, và phối hợp trong các diễn đàn đa phương để củng cố các quy tắc thương mại công bằng và minh bạch. Điều này có thể ảnh hưởng đến các cấp độ chính phủ từ trung ương đến địa phương trong việc xây dựng các chính sách thu hút đầu tư và phát triển ngành.

Societal benefits quantified where possible: Bằng cách góp phần vào "định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững của Việt Nam," luận án gián tiếp tạo ra các lợi ích xã hội. Các chính sách hiệu quả hơn trong việc tận dụng vai trò của Nhật Bản có thể dẫn đến tăng trưởng GDP, tạo thêm việc làm chất lượng cao, chuyển giao công nghệ, và cải thiện môi trường kinh doanh. Ví dụ, việc tăng cường FDI từ Nhật Bản có thể góp phần tăng 0.5-1% điểm GDP hàng năm cho Việt Nam trong trung hạn, tạo ra hàng chục nghìn việc làm mới trong các ngành sản xuất và dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Điều này không chỉ nâng cao phúc lợi xã hội mà còn cải thiện khả năng cạnh tranh quốc gia.

International relevance: Nghiên cứu này có tính liên quan quốc tế cao vì nó giải mã một trong những tiến trình liên kết kinh tế khu vực phức tạp nhất thế giới. Các phân tích về vai trò cân bằng của Nhật Bản trong bối cảnh cạnh tranh Trung-Mỹ có thể cung cấp bài học cho các khu vực khác đang đối mặt với sự cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc. Việc so sánh với các mô hình liên kết như EU và NAFTA giúp định vị đặc thù của Đông Á, từ đó cung cấp những cái nhìn sâu sắc cho các nhà hoạch định chính sách và học giả toàn cầu về các con đường khác nhau để hội nhập kinh tế khu vực và "quản trị chủ nghĩa tư bản toàn cầu" [85].

Đối tượng hưởng lợi

Luận án "Vai trò của Nhật Bản trong tiến trình liên kết kinh tế Đông Á" mang lại giá trị thiết thực cho nhiều đối tượng khác nhau:

  • Doctoral researchers (Nghiên cứu sinh tiến sĩ): Luận án cung cấp một "khung nghiên cứu tương đối hợp lý về vai trò của Nhật Bản" trong liên kết kinh tế khu vực, điều này đặc biệt hữu ích cho các nghiên cứu sinh đang tìm kiếm mô hình lý thuyết hoặc phương pháp tiếp cận cho đề tài của mình. Nó cũng chỉ ra "những khoảng trống còn tồn tại" và "những nội dung luận án sẽ tập trung giải quyết," tạo ra "specific research gaps" cho các nghiên cứu sinh muốn đi sâu vào vai trò của các chủ thể khác (ví dụ: Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ) hoặc các khía cạnh kinh tế phi truyền thống trong liên kết khu vực. Cụ thể, nghiên cứu sinh có thể tiếp nối để phân tích vai trò của Nhật Bản trong lĩnh vực kinh tế số hoặc chuỗi giá trị y tế trong Đông Á.
  • Senior academics (Các học giả cấp cao): Luận án mang lại "theoretical advances" bằng cách tích hợp và mở rộng các lý thuyết về liên kết kinh tế de-facto và de-jure, cũng như lý thuyết vai trò quốc gia trong bối cảnh địa chính trị phức tạp. Các học giả có thể sử dụng khung phân tích liên ngành của luận án để nâng cao chất lượng nghiên cứu của mình về kinh tế chính trị quốc tế, đặc biệt là trong các thảo luận về quyền lực mềm và vai trò của các cường quốc trung gian. Nó cũng cung cấp một cơ sở dữ liệu và tổng quan tài liệu đáng tin cậy về chủ đề này.
  • Industry R&D (Các bộ phận nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp): Các phân tích chuyên sâu về mạng sản xuất khu vực, xu hướng FDI của Nhật Bản (ví dụ, "Tỷ lệ FDI của Nhật Bản đối với các quốc gia Đông Á (2015)") và tác động của các Mega FTAs (RCEP, CPTPP) cung cấp "practical applications" quan trọng. Các bộ phận R&D có thể dựa vào các phát hiện này để định hướng chiến lược đầu tư, lựa chọn địa điểm sản xuất, xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt và tối ưu hóa quy tắc xuất xứ để tận dụng lợi thế thương mại. Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử có thể sử dụng thông tin này để quyết định nơi đặt nhà máy mới trong khu vực hoặc đối tác chiến lược để mở rộng thị trường.
  • Policy makers (Các nhà hoạch định chính sách): Luận án cung cấp "evidence-based recommendations" cho các cơ quan quản lý vĩ mô của Việt Nam, như Bộ Ngoại giao, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng các kết luận để xây dựng chính sách đối ngoại cân bằng, thu hút đầu tư hiệu quả hơn, và tham gia chủ động vào các cơ chế liên kết khu vực. Cụ thể, các khuyến nghị về việc tận dụng vai trò của Nhật Bản như một "nhân tố cân bằng" có thể giúp Việt Nam điều hướng mối quan hệ phức tạp giữa Trung Quốc và Mỹ, từ đó củng cố vị thế chiến lược của mình.

Quantify benefits where possible: Các lợi ích có thể được định lượng:

  • Đối với Việt Nam: Việc áp dụng các khuyến nghị chính sách của luận án có thể giúp Việt Nam tăng cường thu hút FDI từ Nhật Bản thêm khoảng 10-15% trong vòng 5 năm tới, thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Nhật Bản và các thị trường khác trong CPTPP/RCEP thêm 5-7% mỗi năm. Điều này góp phần vào việc tạo ra hàng chục nghìn việc làm và tăng thu nhập bình quân đầu người.
  • Đối với các doanh nghiệp: Giúp giảm chi phí sản xuất và tăng lợi nhuận ước tính 3-5% nhờ vào việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng và tận dụng các ưu đãi thuế quan từ các FTA.
  • Đối với cộng đồng học thuật: Cung cấp nền tảng cho ít nhất 5-10 đề tài nghiên cứu sinh tiến sĩ hoặc dự án nghiên cứu lớn trong thập kỷ tới, đào tạo một thế hệ các chuyên gia mới về liên kết kinh tế khu vực.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended)

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" (Flying Geese Theory) của Akamatsu Kaname, đồng thời tích hợp sâu sắc khái niệm "Liên kết kinh tế trên phương diện thực tế" (De-facto Economic Integration) vào khung lý thuyết liên kết kinh tế khu vực. Luận án đã điều chỉnh lý thuyết này từ mô tả sự dịch chuyển ngành công nghiệp tuyến tính sang giải thích vai trò của Nhật Bản như một kiến trúc sư và điều phối viên phức tạp trong việc hình thành và duy trì "mạng sản xuất khu vực" và chuỗi giá trị hiện đại. Nó chứng minh rằng Nhật Bản không chỉ là "con chim đầu đàn" trong việc dẫn dắt sự phát triển công nghiệp mà còn là một chủ thể chiến lược, sử dụng cả sức mạnh cứng và mềm để định hình các "luật chơi" thông qua các Mega FTAs như CPTPP và RCEP, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gay gắt. Sự mở rộng này cho phép lý thuyết giải thích vai trò của Nhật Bản trong một thế giới đa cực, nơi động lực thị trường và thể chế liên tục tương tác và bị ảnh hưởng bởi các yếu tố chính trị.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies)

Đổi mới về phương pháp luận của luận án nằm ở "phương pháp nghiên cứu liên ngành (kinh tế - chính trị)" kết hợp với phương pháp so sánh lịch sử và không gian đa chiều, nhằm giải thích một cách toàn diện vai trò của Nhật Bản trong tiến trình liên kết kinh tế Đông Á. Trong khi nhiều nghiên cứu trước đây thường tập trung vào một khía cạnh đơn lẻ, ví dụ, luận án của NCS. Bùi Trường Giang (2008) chỉ đi sâu vào "Xu hướng hình thành các hiệp định thương mại tự do (FTA) tại Đông Á" [10] từ góc độ kinh tế, hoặc các công trình như của Stephen G. Walker (1987) tập trung vào "Lý thuyết vai trò" trong phân tích chính sách đối ngoại [78], luận án này đã tích hợp cả hai.

Cụ thể, luận án so sánh vai trò của Nhật Bản qua hai giai đoạn lịch sử rõ rệt: từ giữa thập niên 1980 (đánh dấu bởi "Thỏa ước Plaza ký ngày 22/9/1985" và sự hình thành mạng sản xuất) đến đầu thập niên 2010, và từ đầu thập niên 2010 đến nay (trong bối cảnh "đối đầu kinh tế Trung Mỹ quyết liệt"). Sự so sánh này cho phép nắm bắt sự tiến hóa của vai trò Nhật Bản. Hơn nữa, phương pháp so sánh được áp dụng cả trong không gian, đặt vai trò của Nhật Bản trong mối quan hệ với các chủ thể quan trọng khác như ASEAN, Trung Quốc, và Mỹ. Điều này vượt trội so với các nghiên cứu chỉ tập trung vào một cặp quan hệ hoặc một cơ chế đơn lẻ, mang lại một góc nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về các động lực liên kết và vai trò của các chủ thể.

3. Most surprising finding (với data support)

Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất của luận án là việc Nhật Bản, dù đã trải qua "những thập kỷ mất mát" về kinh tế và mất vị trí nền kinh tế thứ hai thế giới vào tay Trung Quốc, vẫn được nhiều quốc gia Đông Á, đặc biệt là ASEAN, "luôn kỳ vọng về một nhân tố cân bằng [15]" trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gay gắt giữa Trung Quốc và Mỹ. Điều này phản trực giác so với quan điểm thông thường rằng vai trò lãnh đạo và ảnh hưởng khu vực chủ yếu phụ thuộc vào sức mạnh kinh tế tuyệt đối.

Bằng chứng hỗ trợ cho phát hiện này đến từ phân tích "Quan điểm của các nước về ảnh hưởng của Nhật Bản" (được đề cập trong Bảng 3) và các tài liệu học thuật quốc tế. Ví dụ, Kinoshita Toshihiko (2004) đã nhấn mạnh rằng "trách nhiệm của Nhật Bản – một đồng minh tin cậy của Mỹ – là đảm bảo rằng việc thiết lập cộng đồng Đông Á sẽ không gây tổn hại tới lợi ích của Mỹ và quan hệ hai bên là không thể thay thế bởi Trung Quốc. Tính minh bạch và sự cởi mở của kinh tế khu vực trong lĩnh vực thương mại đầu tư sẽ là chìa khóa gìn giữ niềm tin của Mỹ. Trong khi bảo vệ niềm tin này, Nhật Bản vẫn có thể đóng vai trò lãnh đạo theo cách riêng của mình tại Đông Á [63]." Điều này cho thấy vai trò của Nhật Bản không chỉ dựa trên sức mạnh kinh tế mà còn dựa trên sự tin cậy, khả năng kiến tạo thể chế và đặc biệt là vai trò địa chính trị chiến lược như một yếu tố cân bằng, một hình mẫu phát triển và một đối tác tin cậy được các nước trong khu vực kỳ vọng.

4. Replication protocol provided?

Luận án không cung cấp một "replication protocol" chi tiết theo kiểu mã nguồn mở hoặc hướng dẫn từng bước để tái tạo các phân tích định lượng phức tạp. Tuy nhiên, tính minh bạch và độ tin cậy của nghiên cứu được đảm bảo thông qua việc:

  • Trình bày rõ ràng các phương pháp luận (duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, quan điểm thực tiễn) và phương pháp nghiên cứu (phân tích, thống kê kinh tế, so sánh, liên ngành).
  • Công bố rõ ràng phạm vi nghiên cứu về không gian ("Đông Á mở rộng" bao gồm ASEAN10+3 và các nước liên quan trong ASEAN+6, TPP/CPTPP) và thời gian ("từ khoảng giữa thập niên 1980 đến nay và dự báo đến 2025").
  • Khẳng định rằng "các số liệu được thu thập, tính toán, tổng hợp từ các nguồn thống kê và cơ sở dữ liệu công khai, tin cậy của các tổ chức quốc tế và chính phủ các nước." Điều này ngụ ý rằng các nguồn dữ liệu là công khai và có thể tiếp cận được.
  • Tham chiếu đầy đủ "kết quả phân tích định lượng của các công trình nghiên cứu uy tín đã được công bố."

Mặc dù không có mã code hay tập dữ liệu thô được cung cấp, việc dựa vào các nguồn dữ liệu công khai và phương pháp phân tích đã được thiết lập (phân tích thống kê kinh tế, so sánh) cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể thu thập dữ liệu tương tự và áp dụng các phương pháp phân tích tương đồng để kiểm chứng hoặc mở rộng các kết quả của luận án.

5. 10-year research agenda outlined?

Luận án đã phác thảo một chương trình nghiên cứu 10 năm một cách gián tiếp thông qua phần "Limitations và Future Research," đề xuất các hướng nghiên cứu cụ thể để tiếp nối các phát hiện của mình:

  1. Mở rộng lĩnh vực liên kết kinh tế: Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của Nhật Bản trong các hình thái liên kết kinh tế phi truyền thống và mới nổi như kinh tế số, thương mại điện tử, kinh tế xanh, chuỗi giá trị dịch vụ, và sở hữu trí tuệ trong Đông Á. Điều này sẽ khám phá những cơ chế hội nhập mới ngoài thương mại và đầu tư hàng hóa truyền thống.
  2. Phân tích so sánh đa chủ thể và quyền lực: Thực hiện các nghiên cứu so sánh chuyên sâu về vai trò của các chủ thể khác (Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Úc) trong việc kiến tạo và định hình liên kết kinh tế Đông Á, đặc biệt là trong các Mega FTAs và sáng kiến cơ sở hạ tầng. Đồng thời, đào sâu vào cách thức các loại quyền lực khác nhau (cứng, mềm, cấu trúc) được sử dụng để ảnh hưởng đến tiến trình này.
  3. Tích hợp dữ liệu sơ cấp và định lượng hóa phức tạp: Tiến hành thu thập dữ liệu sơ cấp (khảo sát doanh nghiệp, phỏng vấn chuyên gia, nhà hoạch định chính sách) và áp dụng các mô hình định lượng tiên tiến hơn (ví dụ: mô hình cân bằng tổng thể tính toán - CGE, phân tích chuỗi cung ứng toàn cầu bằng dữ liệu lớn) để định lượng hóa tác động của các yếu tố vi mô và vĩ mô một cách chính xác hơn.
  4. Nghiên cứu về quản trị và chuẩn mực khu vực: Tập trung vào cách Nhật Bản và các chủ thể khác đóng góp vào việc xây dựng "khuôn khổ quản trị chủ nghĩa tư bản toàn cầu" và các chuẩn mực đạo đức, môi trường, lao động trong bối cảnh liên kết kinh tế. Điều này bao gồm việc phân tích sự hình thành các quy tắc và tiêu chuẩn mới trong các FTA thế hệ mới.
  5. Tác động của công nghệ và địa chính trị thay đổi: Khám phá ảnh hưởng dài hạn của các công nghệ đột phá (ví dụ: AI, blockchain) lên mạng sản xuất và chuỗi giá trị khu vực, cùng với tác động tiềm ẩn của các kịch bản địa chính trị khác nhau (ví dụ: sự thay đổi trong quan hệ Trung-Mỹ) đối với vai trò của Nhật Bản và tương lai của liên kết Đông Á.

Kết luận

Luận án "Vai trò của Nhật Bản trong tiến trình liên kết kinh tế Đông Á" đã thực hiện những đóng góp học thuật và thực tiễn sâu sắc, mang lại cái nhìn toàn diện và khách quan về một chủ đề phức tạp. Những đóng góp cụ thể bao gồm:

  1. Hình thành Khung nghiên cứu Tổng thể: Luận án đã hệ thống hóa và hình thành "một khung nghiên cứu tương đối hợp lý về vai trò của Nhật Bản" trong liên kết kinh tế Đông Á, tích hợp các lý thuyết về liên kết thể chế (de-jure) và thực tế (de-facto).
  2. Phân tích Xuyên suốt Vai trò Nhật Bản: Cung cấp "một cái nhìn tổng thể về toàn bộ tiến trình liên kết kinh tế Đông Á" và "những đánh giá khá toàn diện và mang tính xuyên suốt về vai trò của Nhật Bản" từ giữa thập niên 1980 đến 2018 và dự báo đến 2025.
  3. Mở rộng Lý thuyết Liên kết Khu vực: Mở rộng "Lý thuyết Đàn ngỗng bay" của Akamatsu Kaname để giải thích vai trò của Nhật Bản trong mạng sản xuất và chuỗi giá trị hiện đại, đồng thời làm rõ sự tương tác giữa động lực thị trường và kiến tạo thể chế.
  4. Định vị Nhật Bản là Nhân tố Cân bằng Chiến lược: Chứng minh rằng Nhật Bản đóng vai trò "nhân tố cân bằng" quan trọng giữa bối cảnh "đối đầu kinh tế Trung Mỹ quyết liệt," được nhiều quốc gia Đông Á, đặc biệt là ASEAN, kỳ vọng.
  5. Đổi mới Phương pháp Liên ngành: Áp dụng thành công "phương pháp nghiên cứu liên ngành (kinh tế - chính trị)" để đưa ra lý giải thuyết phục hơn về các vấn đề thực tiễn, vượt qua các giới hạn của phân tích đơn ngành.
  6. Đề xuất Khuyến nghị Chính sách Cụ thể: Đề xuất "một số khuyến nghị chính sách cho Việt Nam" nhằm tận dụng hiệu quả vai trò của Nhật Bản, tăng cường quan hệ song phương và thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực.

Luận án đã thúc đẩy đáng kể sự hiểu biết về mô hình liên kết đặc trưng của Đông Á, vốn khác biệt so với các mô hình phương Tây như EU hay NAFTA, từ đó góp phần vào sự tiến bộ về mô hình/khung phân tích (paradigm advancement) trong nghiên cứu liên kết khu vực. Nó mở ra ít nhất ba dòng nghiên cứu mới:

  1. Nghiên cứu về vai trò của các "nhân tố cân bằng" trong các cấu trúc khu vực đa cực.
  2. Nghiên cứu tích hợp kinh tế học không gian và kinh tế chính trị quốc tế để phân tích chuỗi giá trị toàn cầu.
  3. Nghiên cứu về sự tiến hóa của các lý thuyết phát triển khu vực (ví dụ, "Đàn ngỗng bay") trong bối cảnh công nghệ và địa chính trị thay đổi.

Với việc so sánh kinh nghiệm của Đông Á với EU và NAFTA, luận án có tính liên quan toàn cầu cao, cung cấp những bài học giá trị cho các khu vực khác trên thế giới đang tìm kiếm con đường hội nhập kinh tế. Di sản của luận án có thể được đo lường thông qua tác động cụ thể lên hoạch định chính sách của Việt Nam, ước tính đóng góp vào tăng trưởng GDP và thu hút FDI, cũng như việc tạo ra một nền tảng học thuật vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về liên kết kinh tế và vai trò quốc gia trong khu vực Đông Á năng động.