Luận án tiến sĩ: Vai trò của nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ ở Việt Nam

ĐẠIHỌC HỌCQUỐC QUỐCGIA HÀ GIA NỘI HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------o0o------- ------o0o------- DƯƠNG QUỲNH HOA DƯƠNG QUỲNH HOA VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG PHÁT TRIỂN Vai trß cña nhµ n-íc trong ph¸t triÓn nguån nh©n lùc khoa häc - c«ng nghÖ ë viÖt nam LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Hà Nội – 2017 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ------o0o------- DƯƠNG QUỲNH HOA Vai trß cña nhµ n-íc trong ph¸t triÓn nguån nh©n lùc khoa häc - c«ng nghÖ ë viÖt nam Chuyên ngành : Kinh tế chính trị Mã số : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Dũng Hà Nội – 2017 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Dương Quỳnh Hoa 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC VIẾT TẮT BCHTW Ban chấp hành Trung ương CCTT Cơ chế thị trường CLC Chất lượng cao CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CTQG Chính trị Quốc gia GDĐH Giáo dục đại học GD-ĐT Giáo dục - Đào tạo ILO Tổ chức Lao động Thế giới KH-CN Khoa học - công nghệ KHXH&NV Khoa học Xã hội và nhân văn KHTN Khoa học tự nhiên KT-XH Kinh tế - Xã hội KTTT Kinh tế thị trường LLSX Lực lượng sản xuất NNL Nguồn nhân lực NNLCLC Nguồn nhân lực chất lượng cao Nxb Nhà xuất bản OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế TCH Toàn cầu hóa TDH Tự do hóa R&D Nghiên cứu và triển khai công nghệ Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa của UNESCO Liên hợp quốc XHCN Xã hội chủ nghĩa 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1 Số lượng nhân lực KH-CN làm việc hàng năm trong các ngành kinh tế………………………………………………………….2 Nhân lực NC&PT theo khu vực hoạt động và vị trí hoạt 80 động…….3 Nhân lực NC&PT theo loại hình kinh tế và vị trí hoạt 81 động……… Bảng 3.4 Nhân lực KH&CN chia theo trình độ và khu vực hoạt động….5 Số giáo viên các trường đại học và cao đẳng phân theo trình độ chuyên môn………………………………………………………… 83 Bảng 3.6 Số lượng công bố quốc tế có tác giả Việt Nam giai đoạn 2011 – 84 2015… Bảng 3.7 Thứ hạng của Việt Nam trên thế giới về công bố KH-CN qua các giai 85 đoạn………………………………………………………….8 Số lượng công bố quốc tế của Việt Nam và một số quốc gia giai đoạn 2011-2015 ………………………………………………………….9 CBNC chia theo lĩnh vực hoạt động KH-CN…………………….

88 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 3.1 Cơ cấu tỷ lệ cán bộ nghiên cứu theo khu vực hoạt động………… 82 Hình 3.2 Chất lượng các văn bản pháp luật……………….3 Mức độ thống nhất, không chồng chéo, mâu thuẫn của luật pháp.4 Mức độ nghiêm túc, hiệu quả trong thực thi chính sách………….5 Mức độ phù hợp của Chiến lược phát triển nguồn nhân lực KH- CN với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội……………………… 108 Hình 3.6 Mức độ phù hợp với tiềm năng nguồn nhân lực KH-CN……….7 Đánh giá các chính sách phát triển nguồn nhân lực KH-CN…….8 Mức độ phù hợp của các chính sách với thực tế………………….9 Đánh giá chất lượng đào tạo nguồn nhân lực KH-CN ………….10 Mức độ phù hợp của sử dụng nguồn nhân lực KH-CN ………… 113 Hình 3.11 Mức độ phù hợp của đãi ngộ nguồn nhân lực KH-CN ………….12 Mức độ trọng dụng nguồn nhân lực KH-CN …………………… 116 Hình 3.13 Mức độ đảm bảo điều kiện làm việc cho nguồn nhân lực KH-CN… 117 Hình 3.14 Mức độ hiệu lực của hoạt động kiểm tra, giám sát……………….15 Mức độ nghiêm túc trong xử lý vi phạm ……………………….16 Năng lực của cán bộ kiểm tra, giám sát………………………….17 Khả năng phát hiện, khắc phục hạn chế, yếu kém……………….18 Khả năng phát hiện, khắc phục hạn chế, yếu kém……………….19 Đánh giá hạn chế về năng lực của nhà quản lý và các cơ quan chức năng trong phát triển nguồn nhân lực KH- CN …………… 127 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU…………………………………………………………. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN……………………………………………………. Những nghiên cứu liên quan đến nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực trong kinh tế thị trường, vai trò của nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực………………………………………………………………………………. Những nghiên cứu liên quan đến nguồn nhân lực KH-CN và phát triển nguồn nhân lực KH-CN trong KTTT………………………………….

Những nghiên cứu liên quan đến vai trò của nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN…………………………………………………. Đánh giá chung…………………………………………………………… 29 CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC 32 TẾ……………………………………………. Phát triển nguồn nhân lực KH&CN trong cơ chế thị trường……………. Đặc điểm, vai trò của nguồn nhân lực khoa học – công nghệ………….Những ưu việt, khuyết tật của cơ chế thị trường trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN………………………………………………….

Vai trò Nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực khoa học – công nghệ trong kinh tế thị trường………………………………………………………… 50 2. Tính tất yếu can thiệp của nhà nước …………………………………… 50 2. Nội dung thực hiện vai trò của nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN ……………………………………………………………………. Những nhân tố ảnh hưởng đến thực hiện vai trò của nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN………………………………….

Tiêu chí đánh giá vai trò nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH- CN…………………………………………………………………………. Kinh nghiệm thực hiện vai trò của nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN ở một số nước trên thế 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Kinh nghiệm tạo lập môi trường phát triển nguồn nhân lực KH-CN. Kinh nghiệm xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực KH-CN… 64 2.

Kinh nghiệm xây dựng các chính sách phát triển nguồn nhân lực KH- CN ……………………………………………………………………. Những bài học rút ra cho Việt Nam……………………………………. 77 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở VIỆT NAM ………… 79 3. Tình hình nguồn nhân lực KH- CN ở Việt Nam trong những năm qua….

Số lượng cán bộ KH-CN …………………………………………. Chất lượng nhân lực KH-CN……………………………………. Cơ cấu nhân lực KH-CN…………………………………………. Tình hình thực hiện vai trò Nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH - CN ở Việt Nam………………………………………………………….

Tạo lập môi trường phát triển nguồn nhân lực KH-CN…………………… 90 3. Xây dựng và thực thi chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển nguồn nhân lực KH-CN ………………………………………………………………. Các chính sách hỗ trợ, phát triển nguồn nhân lực KH-CN………………. Kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm……………………………………… 103 3.

Đánh giá vai trò nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN ở nước ta ………………………………………………………………………. Mức độ hoàn thiện của môi trường phát triển nguồn nhân lực KH-CN. Sự phù hợp của chiến lược, kế hoạch phát triển nguồn nhân lực KH- CN ……………………………………………………………………………. Đánh giá các chính sách phát triển và việc tổ chức thực hiện………….

Hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm………………………. Kết quả phát triển của nguồn nhân lực KH-CN………………………… 120 CHƯƠNG 4: NHỮNG QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN THỰC HIỆN ĐÚNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ Ở VIỆT NAM……………………………………. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến vai trò nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ………………………………………………………. Bối cảnh quốc tế………………………………………………………… 128 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Những nhân tố trong nước……………………………………………… 130 4. Định hướng phát triển khoa học – công nghệ và nguồn nhân lực KH- CN của Đảng và Nhà nước Việt Nam………………………………………… 132 4. Những quan điểm cơ bản thực hiện đúng vai trò của nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN …………………………………………………. Phát triển nguồn nhân lực KH-CN phải kết hợp sức mạnh nhà nước với sức mạnh của thị trường……………………………………………………….

Tạo lập những điều kiện phát triển nguồn nhân lực KH-CN là nhiệm vụ căn bản, lâu dài………………………………………………………………. Khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực hiện vai trò Nhà nước đối với nguồn nhân lực Kh-CN là yêu cầu cấp thiết trước mắt………………. Thực hiện vai trò của Nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực KH - CN phải đặt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ………. Những giải pháp thực hiện đúng vai trò Nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ………………………………………………….

Nhóm giải pháp định vị vai trò Nhà nước và vai trò của thị trường trong phát triển nguồn nhân lực KH-CN……………………………………… 136 4. Nhóm các giải pháp tạo lập nền tảng kinh tế - xã hội cho phát triển nguồn nhân lực KH-CN………………………………………………………. Nhóm giải pháp khắc phục những hạn chế, bất cập trong thực hiện vai trò nhà nước đối với nguồn nhân lực KH-CN hiện nay ………………………. 159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Lý do lựa chọn đề tài Nguồn nhân lực (NNL) nói chung và nguồn nhân lực khoa học - công nghệ (KH - CN) nói riêng từ lâu đã được khẳng định là chủ thể và là nguồn lực quyết định phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Bởi vậy, phát triển nguồn nhân lực, nguồn nhân lực KH - CN được nhiều quốc gia quan tâm đặc biệt. Nhờ đó, KH - CN thế giới phát triển như vũ bão trong những năm qua và đang bước sang giai đoạn phát triển mới: cuộc cách mạng công nghiệp 4. Ở nước ta, công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH) gắn với phát triển kinh tế tri thức là nhiệm vụ trung tâm, quyết định thành công của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.

Đảng Cộng sản Việt Nam xác định rất rõ vai trò của khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực KH - CN: “Phát triển khoa học và công nghệ cùng với phát triển giáo dục và đào tạo là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [44, tr. Trong giai đoạn phát triển mới, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định: “Mô hình tăng trưởng trong thời gian tới kết hợp có hiệu quả phát triển chiều rộng với chiều sâu, nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh trên cơ sở nâng cao năng suất lao động, ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ, đổi mới và sáng tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực…” [53, tr. Với tư cách là nguồn lực con người, nguồn nhân lực KH - CN vừa mang những đặc điểm chung của nguồn nhân lực, vừa có những đặc thù riêng do lĩnh vực khoa học - công nghệ quy định. Do đó, để phát triển nguồn nhân lực này, để nguồn nhân lực KH - CN giữ vai trò quyết định cần phải sử dụng cơ chế thị trường.

Tuy nhiên, kinh tế thị trường cũng có không ít khuyết tật nên không thể “phó mặc” cho thị trường mà phải có sự tham gia của Nhà nước.