Luận án TS: Đầu tư PPP trong dịch vụ công và bài học cho Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -----***----- LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐẦU TƯ DƯỚI HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ (PUBLIC- PRIVATE PARTNERSHIP - PPP) TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG: THỰC TIỄN TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM Ngành: Kinh tế quốc tế NGUYỄN SƠN TÙNG Hà Nội, 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG -----***----- LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐẦU TƯ DƯỚI HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ (PUBLIC- PRIVATE PARTNERSHIP - PPP) TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG: THỰC TIỄN TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9310106 Nghiên cứu sinh: Nguyễn Sơn Tùng Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đỗ Hương Lan Hà Nội, 2023 i MỤC LỤC DАNH MỤC TỪ VIẾT TẮT. iv DАNH MỤC BẢNG BIỂU. viii DАNH MỤC HÌNH .ix MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Tính mới và những đóng góp của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Bố cục của Luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐẦU TƯ DƯỚI HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG. Tổng quan nghiên cứu về PPP.

Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ công. Nhóm yếu tố liên quan tới khu vực Nhà nước. Nhóm yếu tố liên quan tới khu vực tư nhân. Nhóm yếu tố liên quan tới dự án.

Tổng quan nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới thu hút đầu tư tư nhân vào lĩnh vực dịch vụ công theo hình thức PPP. Nhóm yếu tố liên quan tới Nhà nước. Nhóm các yếu tố liên quan tới khu vực tư nhân. Nhóm các yếu tố liên quan tới dự án.

Đánh giá chung và khoảng trống nghiên cứu. 22 Tóm tắt Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ DƯỚI HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG VÀ ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Khái quát chung về đầu tư dưới hình thức đối tác công tư trong dịch vụ công.

Đặc điểm của đầu tư PPP trong dịch vụ công. Mục tiêu của đầu tư PPP trong dịch vụ công. Vai trò của PPP trong dịch vụ công. Lợi ích và rủi ro của đầu tư PPP trong dịch vụ công.

Điều kiện để các dự án đầu tư PPP trong dịch vụ công thành công. Lý thuyết về trình độ phát triển của thị trường PPP thế giới. Lý thuyết về khung phân tích PPP ba cấp độ. Bộ tiêu chí Infrascope của World Bank.

Lý thuyết hành động hợp lý (TRA). Lý thuyết hành vi dự định (TPB). Các yếu tố ảnh hưởng tới thu hút đầu tư PPP của khu vực tư nhân vào lĩnh vực dịch vụ công. Yếu tố thuộc khu vực Nhà nước, vĩ mô.

Yếu tố thuộc về khu vực tư nhân. Yếu tố thuộc dự án. Khung phân tích và đề xuất mô hình nghiên cứu. 55 Tóm tắt Chương 2.

THỰC TIỄN ĐẦU TƯ DƯỚI HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ TRÊN THẾ GIỚI. Bối cảnh đầu tư PPP trên thế giới. Một số khu vực phát triển PPP điển hình phù hợp nghiên cứu. Đầu tư PPP tại khu vực Châu Á.

Đầu tư PPP tại Châu Âu. Thực tiễn đầu tư PPP trong dịch vụ công tại một số quốc gia điển hình. Thực tiễn đầu tư PPP tại Trung Quốc. Thực tiễn đầu tư PPP tại Đức.

Bài học kinh nghiệm chung rút ra từ các trường hợp điển hình của Trung Quốc và Đức. 99 Tóm tắt Chương 3. ĐẦU TƯ THEO HÌNH THỨC PPP TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG TẠI VIỆT NAM VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN THU HÚT ĐẦU TƯ TƯ NHÂN VÀO LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG THEO HÌNH THỨC PPP. Khái quát hoạt động đầu tư PPP tại Việt Nam.

Khái quát nhu cầu của các nhà đầu tư vào dự án PPP tại Việt Nam 104 4. Khái quát tình hình đầu tư PPP của khu vực tư nhân tại Việt Nam. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án PPP trong lĩnh vực dịch vụ công tại Việt Nam. Mô tả bảng khảo sát và thang đo.

Kết quả thống kê mô tả mẫu. Kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach’s Alpha. Phân tích nhân tố khám phá EFA. Phân tích mô hình hồi quy bội.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. Một số yếu tố khác. Đánh giá một số thành công và tồn tại .1 Một số thành công đạt được và nguyên nhân .2 Một số tồn tại và nguyên nhân. 126 Tóm tắt Chương 4.

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ GIẢI PHÁP KIẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG THU HÚT ĐẦU TƯ TƯ NHÂN VÀO LĨNH VỰC DỊCH VỤ CÔNG THEO HÌNH THỨC PPP TẠI VIỆT NAM. Định hướng phát triển đầu tư dưới hình thức PPP của Chính phủ. Một số giải pháp kiến nghị. Liên quan đến bài học thứ nhất về thể chế, pháp lý.

Liên quan đến bài học công khai, minh bạch trong lựa chọn nhà đầu tư và đánh giá, xét chọn hồ sơ thầu nghiêm ngặt. Liên quan đến bài học về kiểm tra, đánh giá các dự án PPP. Liên quan đến bài học đào tạo nguồn lực con người. Liên quan đến bài học về thống nhất, đồng bộ các kế hoạch, phối hợp giữa các đơn vị triển khai, bài học về thống nhất chuẩn hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi triển khai.

Liên quan đến bài học về chia sẻ rủi ro hợp lý giữa các bên. Liên quan đến bài học về hướng tới việc quản lý, vận hành trong tương lai. 145 Tóm tắt Chương 5 .148 DАNH MỤC TÀI LIỆU THАM KHẢO. TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT.

TÀI LIỆU TIẾNG АNH .176 iv DАNH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt APEC Asia - Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Cooperation châu Á - Thái Bình Dương ASEAN Association of South East Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á BLT Build - Lease - Transfer Xây dựng - Cho thuê - Chuyển giao BOO Build - Own - Operate Xây dựng - Sở hữu - Vận hành BOT Build - Operate - Transfer Xây dựng - Vận hành - Chuyển giao BT Build - Transfer Xây dựng - Chuyển giao BTL Build - Transfer - Lease Xây dựng - Chuyển giao - Cho thuê BTO Build - Transfer - Operate Xây dựng - Chuyển giao - Vận hành BWB Berliner Wasserbetriebe CNTT Công nghệ thông tin DBFO Design Build Finance Thiết kế - Xây dựng - Tài trợ Operate - Vận hành DNNN Doanh nghiệp Nhà nước EC European Community Cộng đồng Châu Âu EFA Exploratory Factor Phân tích nhân tố khám phá Analysis v EIB European Investment Bank Ngân hàng Đầu tư Châu Âu EIU Economist Intelligence Cơ quan tình báo kinh tế Unit EPEC European PPP Expertise Trung tâm chuyên gia tư vấn centre PPP của Châu Âu EU European Union Liên minh Châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FRAM Fuzzy Risk Allocation Mô hình phân bổ rủi ro mờ Model GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GTVT Giao thông vận tải HKVN Hàng không Việt Nam IDB Inter-American Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ Development Bank IE Investment Environment Môi trường đầu tư IMF International Monetary Quỹ tiền tệ Quốc tế Fund JASPERS Quỹ hỗ trợ chung cho các dự án ở các vùng Châu Âu JESSICA Quỹ hỗ trợ chung Châu Âu cho Đầu tư bền vững tại khu vực thành phố KMO Kaiser – Meyer - Olkin vi LGTT Công cụ cho vay bảo lãnh cho mạng lưới giao thông vận tải xuyên châu Âu NCS Nghiên cứu sinh NDRC National Development And Ủy ban Cải cách và Phát triển Reform Commission Quốc gia (Trung Quốc) ODA Official Development Hỗ trợ phát triển chính thức Assistance OECD Organization for economic Tổ chức hợp tác và phát triển cooperation and kinh tế development O&M Operate - Manage Kinh doanh - Quản lý PBC Perceived behavioural Nhận thức kiểm soát hành vi control PPC PPP Project Characteristics Đặc điểm dự án PPP Public - Private Partnership Đối tác công - tư PSAP Private sector's attitudes Thái độ đối với hành vi towards PPP QH Quốc hội SNPS Subjective norm of Private Chuẩn chủ quan sectors SPV Special Purpose Vehicle Công ty thực hiện mục đích Đặc biệt TEN-T Trans European Networks - Mạng lưới giao thông-vận tải Transport trong khu vực châu Âu vii TPB The Theory of Planned Lý thuyết hành vi có kế hoạch Behavior TRA Theory of Reasoned Action Lý thuyết hành động hợp lý UBND Ủy ban nhân dân UNECE The United Nations Ủy ban Kinh tế Liên Hiệp Economic Commission for Quốc về Châu Âu Europe USD United States dollar Đô la Mỹ WB World Bank Ngân hàng thế giới viii DАNH MỤC BẢNG BIỂU Bảng Tên bảng Trang Bảng 1. Tổng hợp nhóm yếu tố ảnh hưởng tới thu hút nhà đầu tư tư nhân 23 vào lĩnh vực dịch vụ công Bảng 2. So sánh sự khác biệt cơ bản của hình thức đầu tư công truyền 33 thống, đầu tư PPP và đầu tư tư nhân Bảng 2. Các giai đoạn phát triển PPP 44 Bảng 2.

Sự khác nhau của các phiên bản Infrascope 49 Bảng 3.1 Xếp hạng độ trưởng thành thị trường PPP tại một số quốc gia 66 tại khu vực Châu Á năm 2019 Bảng 3. Tổ chức cung cấp nước tại Đức năm 2005 96 Bảng 4. Các loại dự án PPP tại Việt Nam 107 Bảng 4. Số lượng các dự án PPP tai Việt Nam đến đầu năm 2021 108 Bảng 4.

Hệ thống thang đo của đề tài nghiên cứu 112 Bảng 4. Thống kê mô tả mẫu 114 Bảng 4. Hệ số Cronbach’s Alpha của các thang đo 116 Bảng 4. Kết quả kiểm định KMO and Bartlett 117 Bảng 4.

Kết quả phân tích nhân tố EFA 117 Bảng 4. Ma trận hệ số tương quan giữa biến II và các biến độc lập 118 Bảng 4. Kết quả phân tích hồi quy đa biến 119 Bảng 4. Kết quả phân tích ANOVA 119 Bảng 4.

Kết quả phân tích hệ số hồi quy 120 ix DАNH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang Hình 2. Trình độ phát triển thị trường PPP của các quốc gia 45 Hình 2. Ba cấp độ phân tích thị trường PPP năm 2009 46 Hình 2. Ba cấp độ phân tích thị trường PPP năm 2012 47 Hình 2.

Mô hình về thuyết hành động hợp lý TRA 51 Hình 2.5 Mô hình TPB về lý thuyết hành vi có kế hoạch 52 Hình 2. Đề xuất mô hình nghiên cứu 56 Hình 3. Đường cong trưởng thành của thị trường PPP các quốc gia 59 Hình 3.