Luận án tiến sĩ phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững tại thành phố Hà Nội - Đỗ Văn Trịnh

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH,HĐH 2 Công nghiệp hỗ trợ CNHT 3 Chỉ số phát triển con người HDI 4 Doanh nghiệp nhỏ và vừa DNNVV 5 Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến CPTPP bộ xuyên Thái Bình Dương 6 Hiệp định thương mại tự do FTA 7 Khoa học - công nghệ KH - CN 8 Khu công nghiệp KCN 9 Kinh tế - xã hội KT - XH 10 Lực lượng sản xuất LLSX 11 Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên IUCN nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên 12 Phát triển bền vững PTBV 13 Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP 14 Ủy ban nhân dân UBND 15 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI luan an 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực. Các tài liệu trích dẫn đúng quy định và được ghi đầy đủ trong danh mục tài liệu tham khảo. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đỗ Văn Trịnh luan an 3 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG MỞ ĐẦU 5 Chương 1.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 10 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài và trong nước liên quan đến đề tài 10 1. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết 24 Chương 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ BỀN VỮNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN 30 2.

Những vấn đề chung về công nghiệp, công nghiệp hỗ trợ và phát triển bền vững 30 2. Quan niệm, nội dung và những nhân tố tác động đến phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững ở thành phố Hà Nội 45 2. Kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững ở một số địa phương nước ngoài, trong nước và bài học cho thành phố Hà Nội 62 Chương 3. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ BỀN VỮNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI 75 3.

Thành tựu, hạn chế trong phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững ở thành phố Hà Nội 75 3. Nguyên nhân của thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra cần giải quyết để phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững ở thành phố Hà Nội thời gian tới 101 Chương 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP HỖ TRỢ BỀN VỮNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI GIAN TỚI 118 4. Quan điểm phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững ở thành phố Hà Nội thời gian tới 118 4.

Giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững ở thành phố Hà Nội thời gian tới 130 KẾT LUẬN 162 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 164 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 165 PHỤ LỤC 176 luan an 4 DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 1 Bảng 3.1: Quy mô của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội 79 2 Bảng 3.2 : Giá trị sản xuất công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội 81 3 Bảng 3.3: Tỷ lệ giá trị gia tăng của ngành công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2012 - 2019 84 4 Bảng 3.4: Số lượng lao động làm việc tại các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn thành phố Hà Nội 90 5 Bảng 3.5: Trình độ lao động làm việc tại các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ở thành phố Hà Nội 92 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ STT Tên bảng Trang 1 Hình 3.1 : Số lượng các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong lĩnh vực sản xuất linh kiện phụ tùng 77 2 Hình 3.2 : Số lượng các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may 78 3 Hình 3.3 : Giá trị sản xuất công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may trên địa bàn thành phố Hà Nội 82 4 Hình 3.4: Chỉ số tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2012 - 2019 theo giá so sánh năm 2010 86 5 Hình 3.5: Giá trị sản xuất bình quân 1 lao động ngành CNHT ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2012-2019 87 luan an 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Trên diễn đàn quốc tế cũng như trong các chính sách, chương trình hành động của các quốc gia, PTBV đang nổi lên như một trong những mối quan tâm hàng đầu hiện nay. Ở Việt Nam, PTBV là một trong những nội dung cơ bản để thực hiện đổi mới mô hình tăng trưởng, đồng thời cũng là mục tiêu quan trọng hàng đầu mà nền kinh tế hướng tới. Vì vậy, giải quyết hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường đang trở thành yêu cầu, đồng thời là mục tiêu phát triển của mọi ngành, mọi lĩnh vực ở nước ta hiện nay, phát triển CNHT ở thành phố Hà Nội cũng không nằm ngoài xu hướng chung đó.

Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của cả nước, thành phố Hà Nội sớm nhận thức được sự cần thiết của PTBV đối với ngành công nghiệp nói chung và CNHT nói riêng trong sự nghiệp CNH,HĐH của Thành phố. Những năm qua, thành phố Hà Nội đã có nhiều chủ trương, biện pháp phát triển nhanh và bền vững các ngành kinh tế; trong đó có phát triển CNHT bền vững. Theo đó, tốc độ tăng trưởng của ngành công nghiệp nói chung và CNHT nói riêng đã có bước tăng trưởng cao liên tục trong nhiều năm, ngành CNHT thực sự là động lực trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp chính và đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa. Bên cạnh đó, phát triển CNHT đã đi liền với việc khai thác có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, gắn với giải quyết các vấn đề xã hội như việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống vật chất tinh thần của người lao động.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, CNHT ở thành phố Hà Nội hiện nay vẫn phát triển chưa thực sự bền vững như: Tỷ lệ giá trị gia tăng của ngành CNHT chưa thực sự bền vững; chất lượng tăng trưởng, trình độ công nghệ, tỷ lệ hóa nội địa sản phẩm vẫn còn thấp; sự chuyển dịch cơ cấu lao động còn chậm, đời sống vật chất và tinh thần của công nhân còn gặp nhiều khó khăn, chưa được luan an 6 cải thiện vững chắc; ý thức chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường, công tác xử lý nước thải, chất thải ở một số doanh nghiệp CNHT còn nhiều bấp cập. Từ thực trạng phát triển CNHT ở thành phố Hà Nội cho thấy, còn nhiều vấn đề bất cập cần phải giải quyết. Làm thế nào để phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội là câu hỏi lớn cần phải trả lời? Từ những vấn đề trên, với mong muốn góp phần luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn, đồng thời đề xuất một số quan điểm và giải pháp phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội trong thời gian tới, tác giả lựa chọn đề tài “Phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững ở thành phố Hà Nội”, làm luận án tiến sĩ chuyên ngành kinh tế chính trị. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội; trên cơ sở đó đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và ngoài nước có liên quan đến đề tài. Luận giải cơ sở lý luận về phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội dưới góc độ kinh tế chính trị: Xây dựng quan niệm, nội dung và những nhân tố tác động đến phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội; khảo cứu kinh nghiệm một số địa phương nước ngoài và trong nước về phát triển CNHT để rút ra bài học cho thành phố Hà Nội. Phân tích, đánh giá đúng thực trạng phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội trong thời gian qua, chỉ rõ nguyên nhân và khái quát những vấn đề đặt ra cần giải quyết trong phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội trong thời gian tới. Đề xuất quan điểm và giải pháp phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Phát triển công nghiệp hỗ trợ bền vững. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu phát triển CNHT bền vững theo các trụ cột của phát triển bền vững. Cụ thể là: Phát triển CNHT bền vững về kinh tế; xã hội; môi trường. Phạm vi về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Phạm vi về thời gian: Số liệu khảo sát từ 2012 đến 2019; các quan điểm và giải pháp đến 2025 và tầm nhìn đến 2030 4. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Nội dung nghiên cứu của luận án được thực hiện dựa trên những quan điểm, nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển công nghiệp, phát triển CNHT và phát triển bền vững. Cơ sở thực tiễn Luận án dựa trên cơ sở thực tiễn phát triển CNHT bền vững ở thành phố Hà Nội, kết quả khảo sát, điều tra, nghiên cứu thực tiễn ở các Quận, Huyện của Thành phố và kế thừa số liệu thống kê của các Sở, Ban, Ngành ở thành phố Hà Nội. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp chung: Tác giả sử dụng phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để nghiên cứu phát triển CNHT bền vững.

Nghiên cứu trong mối liên hệ phổ biến xem xét sự phát triển CNHT từ lượng đến chất, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện, xác định nguyên nhân và chỉ ra những mâu thuẫn phát triển CNHT bền vững trong điều kiện hiện nay ở thành phố Hà Nội. Đặt vấn đề phát triển CNHT bền vững trong tổng thể kế hoạch trong phát triển KT-XH và nghiên cứu phát triển CNHT luan an 8 bền vững trong sự vận động phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa, hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Đây là phương pháp được sử dụng ở tất cả các chương của luận án.