Luận án Tiến sĩ: Phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh - Huỳnh Phi Yến

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HUỲNH PHI YẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ TP HỒ CHÍ MINH – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HUỲNH PHI YẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH Chuyên ngành: Địa lý học Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Minh Tuệ TS. Đàm Nguyễn Thùy Dương TP HỒ CHÍ MINH – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu, các số liệu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ ở bất kì học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc hoàn thành luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Huỳnh Phi Yến LỜI CẢM ƠN Với tất cả tình cảm của mình, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc nhất tới hai cô giáo hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Tuệ và TS Đàm Nguyễn Thùy Dương đã tận tình chỉ bảo, định hướng cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Địa lí, các thầy cô giáo trong bộ môn Địa lý kinh tế - xã hội và khoa Địa lí, trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh đã động viên, ủng hộ và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, Phòng Sau Đại học, Phòng Kế hoạch tài chính đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Cục Thống kê tỉnh Vĩnh Long, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh; Phòng Nông nghiệp, Phòng Thống kê thị xã Bình Minh và các hộ nông dân ở xã Mỹ Hòa, thị xã Bình Minh đã hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành luận án. Xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu và các thầy cô giáo trường THPT Nguyễn Thông; gia đình, bạn bè đã luôn ủng hộ, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn! TP Hồ Chí Minh, năm 2020 Tác giả luận án Huỳnh Phi Yến MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN.

iii LỜI CẢM ƠN. iv MỤC LỤC i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU. vii DANH MỤC HÌNH VẼ.

x DANH MỤC BẢN ĐỒ. xii MỞ ĐẦU 1 1. Lí do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu đề tài.

Mục tiêu, nhiệm vụ và giới hạn của đề tài. Giới hạn của đề tài. Các quan điểm và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những đóng góp chính của luận án. Về thực tiễn. Cấu trúc luận án. 18 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP VÀ TĂNG TRƯỞNG XANH.

Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp theo hướng TTX. Các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp vận dụng cho cấp tỉnh. Các chỉ tiêu đánh giá phát triển nông nghiệp theo hướng TTX vận dụng cho tỉnh Vĩnh Long. Cơ sở thực tiễn.

Kinh nghiệm về tăng trưởng xanh ở một số nước trên thế giới. Bối cảnh ra đời. Kinh nghiệm của một số nước. Phát triển nông nghiệp và tăng trưởng xanh trong nông nghiệp ở Việt Nam.

Phát triển nông nghiệp giai đoạn 2005 – 2017. 47 Tiểu kết chương 1. 54 Chương 2: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH. Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ.

Vị trí địa lí. Phạm vi lãnh thổ. Nhân tố tự nhiên. Vấn đề thoái hóa đất ở tỉnh Vĩnh Long.

Hiện trạng sử dụng đất. Nguồn nước ngầm. Nhân tố kinh tế ­ xã hội. Dân cư và nguồn lao động.

Nguồn lao động. Khoa học công nghệ. Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật. Cơ sở hạ tầng.

Cơ sở vật chất kỹ thuật. Thị trường. Chính sách phát triển nông nghiệp. Sự phát triển các ngành kinh tế.

Đánh giá chung. 72 Tiểu kết chương 2. 73 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH. Thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long.

Khái quát chung. Vị trí của nông nghiệp trong nền kinh tế của tỉnh. Tốc độ tăng trưởng, quy mô và cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản. Giá trị sản phẩm thu được trên một ha đất nông nghiệp.

Ngành nông nghiệp. Ngành thủy sản. Quy mô và cơ cấu giá trị sản xuất thủy sản. Ngành lâm nghiệp.

Các hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp chủ yếu ở tỉnh Vĩnh Long. Hộ nông, lâm, thủy sản. Vùng chuyên canh và sản xuất tập trung. Các tiểu vùng nông nghiệp.

Nghiên cứu tình hình trồng bưởi theo hướng tăng trưởng xanh ở xã Mỹ Hòa, thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Khái quát chung về thị xã Bình Minh và xã Mỹ Hòa. Thị xã Bình Minh. Kết quả điều tra chủ yếu.

Đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh. Những thành tựu chủ yếu. Những hạn chế, tồn tại. 129 Tiểu kết chương 3.

133 Chương 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH VĨNH LONG THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH. Cơ sở đề xuất giải pháp. Chiến lược và kế hoạch hành động về tăng trưởng xanh trong nông nghiệp. Chiến lược phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu trong nông nghiệp và phát triển nông thôn (Nghị quyết 120/NĐ – CP).

Chiến lược phát triển nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Căn cứ từ thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh. Những thành tựu và cơ hội. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng tăng trưởng xanh.

Quan điểm phát triển. Mục tiêu phát triển. Định hướng phát triển. Định hướng chung.

Các dự báo chủ yếu. Quỹ đất dành cho phát triển nông nghiệp đến ăm 2030. Dự báo dân số và lao động nông nghiệp. Dự báo các sản phẩm chủ lực.142 ­ Đối với ngành chăn nuôi.

Dự báo thị trường tiêu thụ sản phẩm. Dự báo khoa học – công nghệ và tiến bộ kĩ thuật trong phát triển nông, lâm, thủy sản. Dự báo mức độ ô nhiễm môi trường đất, nước; ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu và nước biển dâng. Dự báo tác động của quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu.

Giải pháp phát triển nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long theo hướng TTX. Giải pháp về cơ chế, chính sách. Đầu tư ứng dụng khoa học công nghệ. Huy động các nguồn vốn đầu tư.

Giải pháp về đào tạo nguồn nhân lực. Phát triển và hoàn thiện cơ sở hạ tầng đáp ứng yêu cầu sản xuất nông nghiệp hiện đại, đủ năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu. Quản lí và sử dụng hiệu quả vốn tự nhiên, bảo vệ môi trường, áp dụng các biện pháp thích ứng và giảm nhẹ biến đổi khí hậu trong phát triển nông nghiệp xanh. Đẩy mạnh liên kết, hợp tác trong sản xuất nông nghiệp.

Tăng cường hợp tác và mở rộng liên kết tỉnh, liên kết vùng. Xây dựng và quảng bá thương hiệu, xúc tiến thương mại. Phát triển và nâng cấp chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp. 156 Tiểu kết chương 4.

157 KẾT LUẬN 159 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ. 162 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 163 PHỤ LỤC 1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BVTV Bảo vệ thực vật BĐKH Biến đổi khí hậu BQ Bình quân BQĐN Bình quân đầu người CCKT Cơ cấu kinh tế CCNN Cơ cấu nông nghiệp CNH Công nghiệp hóa CSHT Cơ sở hạ tầng CSVCKT Cơ sở vật chất kĩ thuật ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐDSH Đa dạng sinh học ĐKTN Điều kiện tự nhiên GDP Tổng sản phẩm quốc nội GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn GTSX Giá trị sản xuất HĐH Hiện đại hóa HTX Hợp tác xã KNK Khí nhà kính KHCN Khoa học công nghệ KHKT Khoa học kĩ thuật KT ­ XH Kinh tế ­ xã hội KTX Kinh tế xanh LĐ Lao động NQ Nghị quyết N, L, TS Nông, lâm, thủy sản NN & PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NTTS Nuôi trồng thủy sản PTBV Phát triển bền vững PTKT Phát triển kinh tế TNTN Tài nguyên thiên nhiên TTKT Tăng trưởng kinh tế TTX Tăng trưởng xanh TCLT Tổ chức lãnh thổ TCLTNN Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp TP Thành phố TX Thị xã UBND Ủy ban nhân dân Tiếng Anh Chữ viết Chữ viết đầy đủ Nghĩa tiếng Việt tắt ASEAN Association of Southeast Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á GAP Good Agricultural Practices Quy trình thực hành nông nghiệp tốt GGGI Global Green Growth Institute Viện tăng trưởng xanh toàn cầu Global GAP Global Good Agricultural Practice Thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu ICM Integrated Crop Management Quản lí cây trồng tổng hợp INM Integrated Nutrien Management Quản lí dinh dưỡng tổng hợp IPM Integrated Pest Management Quản lí dịch hại tổng hợp MCED Monroe County Economic Hội nghị cấp bộ trưởng về môi Development trường và phát triển MUB Molasses­urea block Thức ăn bổ sung chăn nuôi OECD Organization for Economic Co­ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh operation and Development tế UNEP United Nations Environment Chương trình Môi trường Liên Hiệp Programme Quốc UNESCAP United Nations Economic and Social Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Commission for Asia and the Pacific Thái Bình Dương Liên Hiệp Quốc VietGAP Vietnamese Good Agricultural Practices Quy trình thực hành nông nghiệp tốt tại Việt Nam WB World Bank Ngân hàng thế giới DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 1. Các chỉ tiêu đánh giá TTX và vận dụng vào PTNN ở tỉnh Vĩnh Long.

Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản nước ta giai đoạn 2005 – 2017. Giá trị sản xuất và cơ cấu giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản nước ta phân theo vùng năm 2017 (giá hiện hành). Giá trị sản xuất nông nghiệp theo giá hiện hành giai đoạn 2005 – 2017. Vị thế của một số sản phẩm nông nghiệp theo vùng năm 2017 (về diện tích trồng, nghìn ha, %).

Một số chỉ tiêu ngành thủy sản nước ta giai đoạn 2005 – 2017. Các nhóm đất của tỉnh Vĩnh Long năm 2015. Hiện trạng sử dụng đất ở tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2005 – 2017 56 Bảng 2. Các sông chính trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long.