Giải pháp tăng cường tiếp cận thị trường cho hộ nông dân nghèo tỉnh Phú Thọ - Luận án Tiến sĩ

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN VĂN CƯỜNG GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHO CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TỈNH PHÚ THỌ LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN VĂN CƯỜNG GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHO CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TỈNH PHÚ THỌ Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 62 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Mậu Dũng 2. Ninh Khắc Bản HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2017 Tác giả luận án Trần Văn Cường i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Mậu Dũng và PGS. Ninh Khắc Bản đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế tài nguyên và Môi trường đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Trung tâm Phát triển công nghệ cao, tập thể lãnh đạo địa phương và người dân tại các huyện, xã của tỉnh Phú Thọ đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày.

năm 2017 Nghiên cứu sinh Trần Văn Cường ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .vii DANH MỤC BẢNG .ix DANH MỤC HÌNH. xiii DANH MỤC SƠ ĐỒ .xiv TRÍCH YẾU LUẬN ÁN .xv THESIS ABTRACT. TÍNH CẤP THIẾT CỦA LUẬN ÁN.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

Về thực tiễn. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA HỘ NÔNG DÂN NGHÈO. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA HỘ NÔNG DÂN NGHÈO.

Các khái niệm cơ bản. Đặc điểm, nội dung và một số vấn đề tiêu cực trong cận thị trường của hộ nông dân nghèo. Mục tiêu tăng cường tiếp cận thị trường cho các hộ nông dân nghèo. Các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận thị trường của hộ nông dân nghèo.

CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA HỘ NÔNG DÂN NGHÈO. Kinh nghiệm tiếp cận thị trường của các hộ nông dân nghèo ở một số nước trên thế giới. Kinh nghiệm tăng cường cận thị trường cho các hộ dân nghèo ở một số địa phương tại Việt Nam. TỔNG QUAN MỘT SỐ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN35 2.

Tình hình nghiên cứu ngoài nước về vấn đề tiếp cận thị trường. Tình hình nghiên cứu trong nước về vấn đề tiếp cận thị trường. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU.

Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Khái quát tình hình đói nghèo và đặc điểm hộ nông dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp tiếp cận. Khung phân tích. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu.

Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu của luận án. THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ. THỰC TRẠNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP CỦA CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ.

Thực trạng nghèo đói trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Tình hình sản xuất nông nghiệp của tỉnh Phú Thọ. Tình hình sản xuất nông nghiệp của hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. THỰC TRẠNG TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ.

Nhu cầu tham gia thị trường của các hộ nông dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Thực trạng tiếp cận thị trường vốn, tín dụng của các hộ nông dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Thực trạng tiếp cận thị trường đất nông nghiệp của các hộ nông dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Thực trạng tiếp cận thị trường lao động của các hộ dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

Thực trạng tiếp cận các yếu tố vật tư nông nghiệp của các hộ dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Thực trạng tiếp cận thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp của các hộ nghèo tại địa bàn tỉnh Phú Thọ. Ảnh hưởng của tiếp cận thị trường đến hộ nông dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CỦA CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ.

Các yếu tố thuộc về bản thân hộ nông dân. Các yếu tố không thuộc về bản thân các hộ nông dân nghèo. GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHO CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ. Bối cảnh phát triển kinh tế xã hội tỉnh Phú Thọ.

Phân tích SWOT. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG TĂNG CƯỜNG TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHO CÁC HỘ NÔNG DÂN NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ. Các quan điểm tăng cường tiếp cận thị trường cho các hộ nông dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Định hướng tăng cường tiếp cận thị trường cho các hộ nông dân nghèo trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG CHO CÁC HỘ NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ. Nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh cho hộ nông dân nghèo. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Phát triển thị trường nông nghiệp.

Tăng cường cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Tăng cường dịch vụ công. Hoàn thiện cơ chế chính sách. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .152 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ADBI Asian Development Bank Institute (Viện Ngân hàng phát triển Châu Á) AFTA Asean Free Trade Area (Khu vực Thương mại tự do Asean) BQ Bình quân BVTV Bảo vệ thực vật CC Cơ cấu CSXH Chính sách xã hội DFID Department for International Development (Cục phát triển quốc tế) DNNN Doanh nghiệp nhà nước ĐVT Đơn vị tính FTA Free trade agreement (Hiệp định Thương mại tự do) GDP Gross Domestic Product (Tổng sản phẩm quốc nội) GRDP Gross Regional Domestic Product (Tổng sản phẩm trên địa bàn) GTNT Giao thông nông thôn HTX Hợp tác xã IPSARD Institute of Policy and Strategy for Agriculture and Rural Development (Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp và Nông thôn) KH Kế hoạch NHCSXH Ngân hàng Chính sách xã hội NHNN&PTNN Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn PTNT Phát triển nông thôn QHQG Quy hoạch quốc gia QL Quốc lộ SL Số lượng SRI System of Rice Intensification (Hệ thống canh tác lúa cải tiến) Sở LĐTB & XH Sở Lao động - Thương binh và Xã hội STT Số thứ tự vii TB Trung Bình TL Tỷ lệ TP Thành phố TPP Trans-Pacific Partnership Agreement (Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương) TT Thị trấn TX Thị xã Trđ Triệu đồng TBNN Trung bình nhiều năm UBND Ủy ban nhân dân viii DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 3.1 Hiện trạng sử dụng đất đai của tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011-2014 43 3.2 Một số chỉ tiêu kinh tế tỉnh Phú Thọ năm 2015 44 3.3 Dân số và lao động của tỉnh Phú Thọ qua các năm 45 3.4 Điểm nghiên cứu và đối tượng điều tra 53 4.1 Tình hình sản xuất một số cây trồng chủ lực trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 61 năm 2015 4.2 Tình hình trồng trọt của các hộ nông dân nghèo trên địa bàn nghiên cứu 62 4.3 Diện tích, năng suất, sản lượng một số nhóm cây trồng chính của các hộ 63 nông dân nghèo trên địa bàn nghiên cứu 4.4 Nhu cầu tham gia thị trường của các hộ nông dân trên địa bàn nghiên 65 cứu 4.5 Tỷ lệ hiểu biết về các chương trình vay vốn, tín dụng 69 4.6 Hình thức tiếp cận các tổ chức cung cấp vốn, tín dụng chính thức của 71 các hộ nông dân trên địa bàn nghiên cứu 4.7 Tỷ lệ tiếp cận các tổ chức cung cấp vốn, tín dụng của hộ nông dân 72 trong quá trình vay vốn 4.8 Kết quả tiếp cận vốn, tín dụng của các hộ nông dân trên địa bàn nghiên 72 cứu 4.9 Mức độ tham gia thị trường vốn tín dụng của các hộ nông dân nghèo 74 trên địa bàn nghiên cứu 4.10 Kết quả tiếp cận vốn, tín dụng phân theo mức độ tham gia thị trường 74 của các hộ nông dân nghèo trên địa bàn nghiên cứu ix 4.11 Hình thức tiếp cận các tổ chức, cá nhân cho thuê/mượn đất nông nghiệp 78 của các hộ nông dân trên địa bàn nghiên cứu 4.12 Tỷ lệ tiếp cận các tổ chức, cá nhân cho thuê/mượn đất của hộ nông 78 dân trên địa bàn nghiên cứu 4.13 Kết quả tiếp cận đất nông nghiệp của các hộ nông dân nghèo trên địa 79 bàn nghiên cứu 4.14 Mức độ tham gia thị trường đất đai của các hộ nông dân nghèo trên địa 80 bàn nghiên cứu 4.15 Kết quả tiếp cận đất nông nghiệp phân theo mức độ tham gia thị 81 trường của các hộ nông dân nghèo trên địa bàn nghiên cứu 4.16 Tỷ lệ tiếp cận các tổ chức/cá nhân của người lao động trên địa bàn 83 nghiên cứu 4.17 Hình thức tiếp cận tổ chức, cá nhân có nhu cầu thuê/tuyển dụng lao 84 động 4.18 Kết quả tìm việc của các lao động thuộc các hộ nghèo trên địa bàn 84 nghiên cứu 4.