Luận án tiến sĩ về biến đổi nông thôn ven đô Hà Nội - Đỗ Danh Huan

DO DANH HUAN BIEN DOI NONG THON VEN DO HA NOI TRONG THOI KY DOI MOI: TRUONG HOP XA HUU BANG, HUYEN THACH THAT LUẬN AN TIỀN SĨ VIỆT NAM HOC Hà Nội - 2022 Đỗ Danh Huan BIEN DOI NÔNG THON VEN ĐÔ HA NỘI TRONG THOI KY DOI MOI: TRUONG HOP XA HUU BANG, HUYEN THACH THAT Chuyén nganh: Viét Nam hoc Mã số: 62 22 01 13 LUẬN ÁN TIÉN SĨ VIỆT NAM HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Nguyễn Quang Ngọc 2.TS Nguyễn Thị Phương Chỉ Hà Nội - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Đỗ Danh Huấn, cam đoan Luận án này hoàn toàn không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào về Hữu Bang, đây là kết quả sau nhiều năm mà tôi đã dành thời gian nghiên cứu. Kế thừa một phần kết quả nghiên cứu là Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ năm 2010 tại Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển - Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi đã phát triển và mở rộng thành Luận án Tiến sĩ. Các tài liệu như: sách, bài tạp chí và kết quả nghiên cứu của những người đi trước đã công bố, cùng các nguồn tư liệu khác, khi sử dụng hoặc tham khảo, tôi đều tôn trọng và trích dẫn nguồn cụ thé, day đủ theo quy định. Tư liệu khai thác tại thực địa, tôi đều ghi chép cân thận và trung thực.

Những sai sót và hạn chê trong Luận án, tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm. Nghiên cứu sinh Đỗ Danh Huan LOI CAM ON Trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội, tôi đã may mắn nhận được sự hướng dẫn và truyền thụ của hai thầy cô là GS. Nguyễn Quang Ngọc và PGS. Nguyễn Thị Phuong Chi.

Những năm đầu ra Hà Nội hoc, làm quen với nghiên cứu, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc đã "đưa tôi trở về làng". Khi ra trường, về công tác tại Viện Sử học, PGS. Nguyễn Thi Phương Chi đã truyền cho tôi phương pháp, kỹ năng, kinh nghiệm nghiên cứu và nhiều tri thức khác. Từ những gì tôi đã nhận được và trưởng thành như ngày hôm nay, tôi vô cùng biết ơn công lao dạy dỗ và hướng dẫn của hai thầy cô.

Tại Viện Sử học, số 38 phố Hàng Chuối, Hà Nội, là cơ quan công tác, từ khi còn bỡ ngỡ đến làm việc, tôi đã nhận được sự quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất của Ban Lãnh đạo Viện qua các thời kỳ, tôi đã nhận được sự động viên của đông đảo các cô chú, các anh chị em trong cơ quan. Nơi đây, như một mái ấm, một ngôi nhà thứ hai, đã cho tôi cơ hội làm việc và thử sức, kiểm nghiệm với đam mê nghề nghiệp của mình, tôi thật sự trân trọng và cảm ơn sâu sắc tới các thế hệ lãnh đạo, cũng như các đồng nghiệp của Viện Sử học. Các cán bộ trong Tòa soạn Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, đặc biệt là các thế hệ đi trước, luôn tạo lập một không gian gắn kết giữa các thành viên, luôn luôn động viên, quan tâm và gợi mở dé tôi hoàn thành công việc ở Tòa soạn, cũng như việc học tập. Tại cơ sở đào tạo Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển - Đại học Quốc gia Hà Nội, nơi tôi đã gan bó trong hơn 10 năm có lẻ dé theo học, tôi đã nhận được sự yêu thương, quan tâm của Ban Lãnh đạo Viện qua các thời kỳ, mà trực tiếp là GS.

Pham Hồng Tung, và nhiều thầy cô khác cùng các cán bộ của các phòng ban trong Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, trong đó có Phòng Khu vực học, nơi tôi sinh hoạt chuyên môn. Hơn nữa, tôi còn nhận được sự giúp đỡ tận tình, không ngần ngại của các anh chị, các em trong Phòng Khoa học Công nghệ và Đào tạo, sự nhiệt thành, trách nhiệm và chuyên nghiệp của họ trong công việc, đã giúp tôi hoàn thành nhiệm vụ của một nghiên cứu sinh. Qua các bước Seminar và bảo vệ cấp cơ sở, luận án của tôi đã nhận được sự gop ý tận tình và những gợi mở sát thực của nhiều thầy cô trong hội đồng như: GS. Phạm Hong Tung, GS.

Truong Quang Hải, PGS. Phạm Văn Lợi, TS. Lê Dinh Tân, TS. Phùng Thi Thanh Lâm (Viện Việt Nam hoc va Khoa hoc phát trién - DHQG HN); GS.

Tu Thi Loan (Vién Van hoa Nghé thuat Quéc gia Viét Nam); PGS. Dinh Quang Hai (Vién Su hoc - VASS); TS. Nguyễn Thị Thanh Bình (Viện Dân tộc học - VASS); PGS. Nguyễn Đình Lê, PGS.

Nguyễn Văn Sửu, TS. Đỗ Thị Hương Thảo (Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG HN), cùng sự giúp đỡ chân tình của hai bạn là TS. Nguyễn Thị Huệ và TS. Tôi xin chân thành cảm ơn những góp ý của các thầy cô dé luận án hoàn thiện như hôm nay.

Cha và mẹ là người cho tôi cuộc sống, là người cho tôi đến trường làng, và sau này chat chiu cho tôi đi học xa nhà, không có lời cảm ơn nào, nguồn vật chat nào có thê đền đáp đủ công sinh thành và nuôi dưỡng của cha mẹ dành cho tôi; cùng với vợ và con là một tô ấm yêu thương, sự tần tảo, nỗ lực và chịu khó của "người bạn đời", đã gúp tôi yên tâm công tác và học tập. Hai bên gia đình nội ngoại đã luôn quan tâm và dành sự yêu thương cho cuộc sống của chúng con, dé chúng con đi sớm, về muộn, khi công tác xa, lúc công tác gan. Việc hoàn thành nhiệm vụ học tập, là để đáp lại công lao sinh thành, tình yêu thương và sự quan tâm của cha mẹ hai bên gia đình, đó còn là món quà gửi tặng vợ cùng cậu nhóc yêu Đức Trung. Đồng Bụt - một làng quê nghèo ở vùng chiêm trũng của châu thổ, nhưng luôn đầy ắp kỷ niệm, đó là động lực dé tôi cố gang hoc tap va theo nghề.

Chọn làng xã là chủ đề nghiên cứu, tôi lại càng thấu hiểu và yêu quê mình. Luận án của tôi được kế thừa từ Luận văn Thạc sĩ, do GS. Đào Thế Tuấn hướng dẫn. Đến nay, Thầy đã đi xa, luận án của tôi đã hoàn thành, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn từ đáy lòng tới Thầy - GS.

Đào Thế Tuan. Tại Hữu Bằng, sau nhiều năm gắn bó, qua lại, tôi nhận thấy mình như đã trở thành người ở nơi đây. Có lẽ ngoài quê hương nơi tôi sinh ra, chắc chắn sẽ không có làng, xã nào ở châu thé này mà tôi đến thăm nhiều như vậy. Các cán bộ của UBND xã Hữu Bang luôn sẵn sàng giúp đỡ, đặc biệt là tam lòng vô cùng thân thiện và rất hiếu khách của người dân Hữu Bằng, điều đó như một nét duyên đưa tôi đến gần hơn với họ và dé công việc nghiên cứu tại thực địa luôn thuận lợi.

Một lần nữa, cho tôi nói lời cảm ơn và bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới các thầy cô hướng dẫn; các thế hệ cán bộ và bạn bè đồng nghiệp tại Viện Sử học; các thầy cô và các cán bộ tại Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển; gia đình và bạn bè; cán bộ và nhân dân Hữu Bằng, cùng nhiều cá nhân, cơ quan, đơn vi khác, nơi tôi đã đến liên hệ công tác dé hoàn thành luận án, mà tôi chưa thé bày tỏ tình cảm ở đây. Nghiên cứu sinh Đỗ Danh Huan BANG CHU VIET TAT CNC : Computer Numerical Control (Máy đục hoa văn gỗ điều khiển bang máy tính) ĐHKHXH&NV : Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn ĐHQG HN : Đại học Quốc gia Hà Nội GS : Giáo sư ha : Héc ta HTX : Hop tác xã NCS : Nghiên cứu sinh Nxb : Nhà xuất bản PGS : Phó Giáo su SWOT : Strength, Weakness, Opportunity, Threat (Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức) TNHH : Trach nhiệm hữu han Tp. : Thành phó tr. : Trang TS : Tiến sĩ UBND : Ủy ban nhân dân VASS : Vietnam Academy of Social Sciences (Viện Han lâm Khoa học xã hội Việt Nam) VS : Vién si DANH MỤC CÁC BẢNG MINH HỌA Bang 1.1: Diện tích đất đai các xã của huyện Thạch Thất năm 1997 46 Bảng 2.1: Diện tích và phân bố đất nông nghiệp của một số hộ đội Đình 63 (nay là thôn Dinh), xã Hữu Bang (năm 1988) Bảng 2.2: Tổng số hộ trong các đội sản xuất nông nghiệp ở xã Hữu Bang từ 1988 đến 64 2001 Bảng 2.3: Một số hộ chuyên đồi đất nông nghiệp ở xã Hữu Bằng 65 Bảng 2.4: Lan chiếm dat đai ở khu vực Cống Dang (1996 - 2002) 66 Bảng 2.5: Canh tác lúa ở xã Hữu Bang (2003 - 2005) 68 Bảng 2.6: Số trâu, bd ở xã Hữu Bang qua một số năm 70 Bảng 2.7: Số lợn nuôi của Hữu Bằng từ năm 2014 - 2017 71 Bảng 2.8: Lao động tại làng nghề gỗ xã Hữu Bang năm 2017 76 Bảng 2.9: Một số công ty gỗ của người xã Hữu Bằng tại Cụm Công nghiệp Bình Phú 82 Bảng 2.10: Đơn đặt hàng của Xưởng may Anh Khánh (tháng 3 và 4 - 2015) 92 Bảng 3.1: Số trẻ em sinh ra hàng năm ở xã Hữu Bằng từ năm 1991 đến 2019 138 Bảng 3.2: Dân số và số cặp kết hôn ở xã Hữu Bằng từ năm 2000 đến 2005 139 Bảng 3.3: Dân só, số trẻ sinh ra, số người chết và số cuộc kết hôn ở xã Hữu Bằng 139 từ năm 2010 đến năm 2018 Bảng 3.4: Diện tích, dân SỐ, mật độ dân cư các xã huyện Hoài Đức (2014) 141 Bảng 3.5: Nhu cầu giao đất nhà ở tại xã Hữu Bằng (2006-2015) 144 Bảng 3.6: Số lượng các vụ vi phạm pháp luật ở xã Hữu Bằng qua một số năm 145 Bảng 4.1: Các thời điểm và hạng mục trùng tu, xây dựng tại khu di tích 155 Bảng 4.2: Thu chi tài chính tại khu di tích đình, chùa và văn chỉ năm 2009 157 Bảng 4.3: Các hạng mục chỉ tiêu và tiền đóng góp xây Cầu Rô năm 2013 161 Bang 4.4: Quy mô va thời điểm xây dựng một số ngôi miéu ở xã Hữu Bang 162 Bảng 4.5: Mua đồ dùng trong miéu xóm Giéng (2021) 164 Bảng 4.6: Tiền thu chỉ Lễ cầu mát tại chùa tháng 4 - 2006 170 Bảng 4.7: Tiền công đức vào miéu Cổng Đông ngày mùng 1 và Ram 171 Bảng 4.8: Cac Câu đương họ Nguyễn Văn tham gia việc họ (1986 - 2002) 174 Bảng 4.9: Một số nhà thờ xây mới và trùng tu ở xã Hữu Bằng 176 Bảng 4.10: Danh sách công đức xây nhà thờ họ Nguyễn Hữu đợt 1 (2014) 177 Bảng 4.11: Bảng ghi công đức xây dựng nhà thờ họ Vũ Hữu năm 2014 179 Bảng 4.12: Số tiền đóng góp xây lại nhà thờ họ Phan Lạc năm 2018 181 Bảng 4.