Nghiên cứu cảnh quan sinh thái phục vụ sử dụng hợp lý lãnh thổ các huyện đồng bằng ven biển Thanh Hóa

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ---------------- LÊ HÀ THANH NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN SINH THÁI PHỤC VỤ VIỆC SỬ DỤNG HỢP LÝ LÃNH THỔ CÁC HUYỆN ĐỒNG BẰNG VEN BIỂN TỈNH THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ HÀ NỘI, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ---------------- LÊ HÀ THANH NGHIÊN CỨU CẢNH QUAN SINH THÁI PHỤC VỤ VIỆC SỬ DỤNG HỢP LÝ LÃNH THỔ CÁC HUYỆN ĐỒNG BẰNG VEN BIỂN TỈNH THANH HÓA CHUYÊN NGÀNH: ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN MÃ SỐ: 9 44 02 17 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÝ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. ĐẶNG DUY LỢI 2. LẠI VĨNH CẨM HÀ NỘI, 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, khách quan và được trích dẫn đúng quy định.

Những kết quả nghiên cứu của đề tài luận án chưa được công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án Lê Hà Thanh ii LỜI CẢM ƠN Luận án được hoàn thành tại Khoa Địa lí, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Đặng Duy Lợi và PGS.TS Lại Vĩnh Cẩm. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các Thầy – người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ và động viên tác giả trong suốt thời gian thực hiện đề tài luận án. Trong quá trình học tập và nghiên cứu thực hiện luận án, tác giả còn nhận được sự chỉ bảo, đóng góp ý kiến quý báu của các thầy cô giáo, các nhà khoa học trong Khoa Địa lí, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các cơ quan khoa học: Viện Địa lí - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Trường Đại học Vinh, Khoa Địa lí - Đại học KHTN Hà Nội.

Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Trung tâm Thông tin và Thư viện, Bộ môn Địa lí Tự nhiên, Ban Chủ nhiệm Khoa Địa lí, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tác giả học tập, nghiên cứu, thực hiện và hoàn thành đề tài luận án. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND tỉnh Thanh Hóa, UBND các huyện, thành phố ven biển tỉnh Thanh Hóa đã cung cấp tài liệu, dữ liệu phục vụ quá trình nghiên cứu. Tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu, bạn bè đồng nghiệp Trường Đại học Hồng Đức đã tạo điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận án. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến những người thân trong gia đình đã luôn động viên trong suốt quá trình thực hiện đề tài luận án.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án iii MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN.i DANH MỤC BẢNG.v DANH MỤC HÌNH.vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.vii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Những điểm mới của luận án. Luận điểm bảo vệ. Cấu trúc luận án.

CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU SINH THÁI CẢNH QUAN PHỤC VỤ SỬ DỤNG HỢP LÝ LÃNH THỔ. Tổng quan về nghiên cứu cảnh quan. Tổng quan về nghiên cứu cảnh quan và sinh thái cảnh quan trên thế giới. Tổng quan về nghiên cứu cảnh quan và sinh thái cảnh quan ở Việt Nam.

Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. Cơ sở lý luận về nghiên cứu cảnh quan và cảnh quan sinh thái. Các khái niệm về cảnh quan và cảnh quan sinh thái. Hệ thống phân loại cảnh quan sinh thái.

Bản đồ cảnh quan sinh thái. Phân vùng cảnh quan sinh thái. Cấu trúc, chức năng và động lực cảnh quan sinh thái. Đánh giá cảnh quan sinh thái.

Mối quan hệ giữa cảnh quan sinh thái và sử dụng hợp lý lãnh thổ. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu. Quan điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. CÁC YẾU TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN SINH THÁI CÁC HUYỆN ĐỒNG BẰNG VEN BIỂN TỈNH THANH HÓA. Các yếu tố tự nhiên. Vị trí địa lý.

Thổ nhưỡng. Thảm thực vật. Các yếu tố kinh tế - xã hội. Dân cư và nguồn lao động.

Hiện trạng phát triển các ngành kinh tế. Hiện trạng sử dụng tài nguyên và môi trường các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN SINH THÁI CÁC HUYỆN ĐỒNG BẰNG VEN BIỂN TỈNH THANH HÓA. Hệ thống phân loại cảnh quan sinh thái các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa.

Cơ sở xây dựng hệ thống phân loại cảnh quan. Hệ thống phân loại cảnh quan. Chú giải bản đồ cảnh quan sinh thái. Đặc điểm các đơn vị cảnh quan sinh thái các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa.

Đặc điểm cấu trúc các đơn vị cảnh quan sinh thái. Phân vùng cảnh quan các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. Đa dạng chức năng và động lực cảnh quan các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN SINH THÁI VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ LÃNH THỔ CÁC HUYỆN ĐỒNG BẰNG VEN BIỂN TỈNH THANH HÓA.

Đánh giá cảnh quan các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa phục vụ phát triển nông, lâm nghiệp và du lịch. Nguyên tắc, đối tượng, mục tiêu đánh giá cảnh quan các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá. Kết quả đánh giá.

Định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. Quan điểm và cơ sở định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường. Định hướng và giải pháp phát triển các ngành sản xuất nông, lâm nghiệp, du lịch các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. 134 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.148 v DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Một số yếu tố khí hậu ở các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. Nước ngầm ở vùng đồng bằng ven biển Thanh Hóa. Diện tích rừng ở các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa.Dânsố,mậtđộdânsốcáchuyệnđồngbằngvenbiểntỉnhThanhHoánăm2017. Hệ thống phân loại cảnh quan áp dụng cho các huyện đồng bằng.85 ven biển tỉnh Thanh Hóa.

Diện tích các phụ lớp cảnh quan các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa. Hệ thống phân vùng cảnh quan các huyện ĐBVB tỉnh Thanh Hóa.1: Hệ thống chỉ tiêu đánh giá cảnh quan cho các mục đích sử dụng.2: Trọng số của các yếu tố ĐGCQ cho các mục đích sử dụng. Bảng điểm phân cấp đánh giá cảnh quan. Tổng hợp kết quả đánh giá riêng cho từng mục đích sử dụng.

Kết quả đánh giá đối với rừng phòng hộ theo tiểu vùng cảnh quan.6: Kết quả đánh giá cảnh quan đối với rừng phòng hộ theo huyện. Kết quả đánh giá đối với rừng sản xuất theo tiểu vùng cảnh quan.8: Kết quả đánh giá cảnh quan đối với rừng sản xuất theo huyện. Kết quả đánh giá đối với cây hàng năm và hoa màu theo tiểu vùng cảnh quan.10: Kết quả đánh giá cảnh quan đối với cây hàng năm và hoa màu theo huyện. Kết quả đánh giá đối với cây Lúa theo tiểu vùng cảnh quan.12: Kết quả đánh giá cảnh quan đối với cây Lúa theo huyện.

Kết quả đánh giá đối với Nuôi trồng thủy sản theo tiểu vùng cảnh quan.14: Kết quả đánh giá cảnh quan đối với Nuôi trồng thủy sản theo huyện. Tổng hợp kết quả đánh giá và đề xuất định hướng cho các dạng sử dụng.16: Định hướng phát triển các ngành sản xuất nông, lâm nghiệp. 135 vi DANH MỤC HÌNH Thứ tự Tên hình vẽ Trang Hình 1.1 Sơ đồ quy trình nghiên cứu 44 Hình 2.1 Bản đồ hành chính các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa 47a Hình 2.2 Bản đồ địa chất các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa 48a Hình 2.3 Bản đồ địa mạo các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa 52a Bản đồ các kiểu địa hình các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hình 2.5 Bản đồ đất các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa 64a Bản đồ thảm thực vật các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hình 2.6 68a Hóa Bản đồ cảnh quan sinh thái các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Hình 3.1 89a Thanh Hóa Bản đồ phân vùng cảnh quan sinh thái các huyện đồng bằng ven biển Hình 3.2 97a tỉnh Thanh Hóa Bản đồ đánh giá cảnh quan cho mục đích phát triển rừng phòng hộ Hình 4.1 119a ven biển các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa Bản đồ đánh giá cảnh quan cho mục đích phát triển rừng sản xuất Hình 4.2 121a ở các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa Bản đồ đánh giá cảnh quan cho mục đích phát triển trồng cây Hình 4.3 122a hàng năm ở các huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa Bản đồ đánh giá cảnh quan cho mục đích trồng lúa các huyện Hình 4.4 123a đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa Bản đồ đánh giá cảnh quan cho mục đích nuôi trồng thủy sản các Hình 4.5 125a huyện đồng bằng ven biển tỉnh Thanh Hóa Bản đồ đánh giá tiềm năng du lịch các huyện đồng bằng ven biển Hình 4.6 126a tỉnh Thanh Hóa Bản đồ định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ các huyện đồng bằng Hình 4.8 135a ven biển tỉnh Thanh Hóa vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BVMT Bảo vệ môi trường CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân CQ Cảnh quan CQST Cảnh quan sinh thái DTTN Diện tích tự nhiên ĐBVB Đồng bằng ven biển ĐGCQ Đánh giá cảnh quan ĐKTN Điều kiện tự nhiên FAO Food and Agriculture Organization World (Tổ chức nông lương thế giới) GIS Geographic Information System (Hệ thống thông tin địa lý) KT–XH Kinh tế - xã hội NCCQ Nghiên cứu cảnh quan PTBV Phát triển bền vững SDHL Sử dụng hợp lý SDHLTN Sử dụng hợp lý tài nguyên STCQ Sinh thái cảnh quan TNTN Tài nguyên thiên nhiên TP Thành phố TVCQ Tiểu vùng cảnh quan UBND Ủy ban nhân dân UNESCO United Nations Educational Scientific and Cultural Organization (Tổ chức Giáo dục, khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc) 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của bất kỳ một lãnh thổ thì vấn đề sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực luôn là những vấn đề hết sức quan trọng.

Nghiên cứu và giải quyết các vấn đề đó yêu cầu phải xem xét đồng bộ các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và hiện trạng khai thác, sử dụng các nguồn lực để đánh giá tổng hợp các điều kiện trên cho các mục đích cụ thể.