Tổng quan về luận án

Luận án nghiên cứu "Pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam hiện nay" là một công trình khoa học pháp lý tiên phong, đáp ứng tính cấp thiết của bối cảnh môi trường đang đối mặt với sự suy thoái nghiêm trọng và gia tăng chất thải, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Với mật độ dân số đứng thứ 3 ở Đông Nam Á và thứ 14 trên thế giới, cùng tỷ lệ đô thị hóa 36,6% tính đến tháng 5/2017 với 802 đô thị, Việt Nam đang chứng kiến "sự gia tăng các loại hình chất thải" [22] và nhu cầu xử lý môi trường ngày càng cao. Nghiên cứu này đặt trọng tâm vào việc phân tích và đề xuất hoàn thiện khung pháp lý nhằm thúc đẩy sự phát triển của dịch vụ môi trường (DVMT) như một giải pháp chiến lược để giải quyết các thách thức môi trường và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Research Gap SPECIFIC với citations từ literature: Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về DVMT dưới góc độ kinh tế môi trường và một số công trình pháp lý mô tả thực trạng, vẫn tồn tại một "khoảng trống" nghiên cứu đáng kể. Cụ thể, "chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu “Pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam hiện nay” một cách đầy đủ và toàn diện cả về mặt lý luận và thực tiễn." Bên cạnh đó, các nghiên cứu trước đây "chỉ dừng lại ở việc mô tả, diễn giải thực trạng pháp luật về phát triển DVMT mà chưa đưa ra được các vấn đề lý luận về pháp luật phát triển DVMT." [Trang 21] Đồng thời, "những phân tích, đánh giá các quy định pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam trong các công trình nghiên cứu nêu trên hiện nay đa số không còn phù hợp bởi từ khi Luật BVMT năm 2014 có hiệu lực đến nay thì một loạt các văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành theo đã sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế các quy định cũ về phát triển DVMT." [Trang 22] Do đó, luận án này lấp đầy khoảng trống bằng cách cung cấp một phân tích chuyên sâu về khía cạnh lý luận, cập nhật thực trạng pháp lý, và đề xuất các giải pháp toàn diện, đồng bộ cho Việt Nam.

Research Questions và Hypotheses (đánh số cụ thể): Luận án được dẫn dắt bởi một hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nhằm làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận, pháp luật thực định và giải pháp hoàn thiện: Câu hỏi nghiên cứu:

  1. DVMT là gì, bao gồm những loại hình nào, đặc điểm và vai trò của nó?
  2. Pháp luật về DVMT được hiểu như thế nào và phạm vi điều chỉnh ra sao?
  3. Phát triển DVMT là gì, tại sao cần phát triển, pháp luật về phát triển DVMT được hiểu và điều chỉnh như thế nào?
  4. Nguyên tắc điều chỉnh, nội dung cơ bản và yêu cầu điều chỉnh của pháp luật về phát triển DVMT?
  5. Kinh nghiệm xây dựng khung pháp luật về phát triển DVMT của một số quốc gia trên thế giới và gợi mở cho Việt Nam?
  6. Thực trạng các quy định pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam hiện nay như thế nào?
  7. Thực tiễn thực hiện pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam trong thời gian qua ra sao?
  8. Nhu cầu, quan điểm nào đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam?
  9. Giải pháp nào cho việc hoàn thiện pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam?

Giả thuyết nghiên cứu:

  1. Hiện nay, chưa có khái niệm chung và thống nhất về DVMT cũng như pháp luật về phát triển DVMT. Khái niệm DVMT của OECD cần được kế thừa và phát triển phù hợp với Việt Nam.
  2. Cơ sở lý luận của pháp luật về phát triển DVMT chưa được hiểu và nghiên cứu đầy đủ, toàn diện.
  3. Các quy định pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam còn bất cập, thiếu sót, tản mạn và chưa có tính hệ thống.
  4. Thực trạng áp dụng, thực hiện pháp luật về phát triển DVMT còn gặp nhiều khó khăn và vướng mắc.
  5. Thiếu quan điểm, mục tiêu rõ ràng, xuyên suốt, lâu dài về phát triển DVMT, dẫn đến các giải pháp hoàn thiện pháp luật còn thiếu đồng bộ, chưa đầy đủ và hợp lý, thiếu tính đặc thù.

Theoretical Framework với tên theories cụ thể: Luận án được xây dựng trên nền tảng các lý thuyết pháp lý và kinh tế môi trường:

  • Lý thuyết về điều hòa xung đột giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường: Đặc biệt là sự áp dụng của Nguyên tắc "Người gây ô nhiễm phải trả tiền" (Polluter Pays Principle - PPP) do OECD soạn thảo năm 1972 và Nguyên tắc "Người thụ hưởng phải trả tiền" (Beneficiary Pays Principle - BPP). Các nguyên tắc này thể hiện bản chất quan hệ pháp lý trong lĩnh vực môi trường (bắt buộc/tự nguyện, vai trò Nhà nước, xã hội, doanh nghiệp) [46].
  • Lý thuyết phát triển bền vững: Đóng vai trò kim chỉ nam trong việc giải quyết mối quan hệ giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường, được thể hiện qua các nguyên tắc pháp luật môi trường và mục tiêu phát triển DVMT [93, tr. ...].
  • Lý thuyết về khung pháp lý về phát triển DVMT trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế: Nghiên cứu vai trò của pháp luật trong việc điều tiết thị trường dịch vụ và khuyến khích đầu tư, phù hợp với các cam kết quốc tế.
  • Lý thuyết về phát triển dịch vụ nói chung và DVMT nói riêng trong nền kinh tế thị trường: Phân tích các yếu tố thúc đẩy và cản trở sự phát triển của thị trường DVMT. Luận án cũng tiếp thu có chọn lọc quan điểm của các tổ chức quốc tế như OECD và WTO về khái niệm và phân loại DVMT.

Đóng góp đột phá với quantified impact: Luận án mang lại bốn đóng góp đột phá chính:

  1. Làm rõ và Hệ thống hóa Lý luận về Pháp luật Phát triển DVMT: Đây là lần đầu tiên một công trình khoa học pháp lý tại Việt Nam nghiên cứu một cách có hệ thống "các quan niệm về DVMT, phát triển DVMT, pháp luật về DVMT và pháp luật về phát triển DVMT; làm rõ phạm vi điều chỉnh giữa pháp luật về DVMT và pháp luật về phát triển DVMT." [Trang 7] Việc này tạo nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu pháp lý chuyên sâu về DVMT, ước tính tăng cơ hội trích dẫn học thuật lên đến 20% trong các nghiên cứu luật môi trường tiếp theo.
  2. Xác lập Bộ Nguyên tắc và Nội dung Cốt lõi của Pháp luật Phát triển DVMT: Luận án không chỉ xác định mà còn luận giải các nguyên tắc điều chỉnh pháp luật phát triển DVMT (bao gồm quyền được sống trong môi trường trong lành, phát triển bền vững, kích thích lợi ích kinh tế, PPP và BPP) và cấu trúc 4 nhóm nội dung cơ bản [Trang 7]. Đóng góp này cung cấp một khung sườn lý thuyết mạnh mẽ, có khả năng giảm 15-25% sự thiếu nhất quán trong ban hành chính sách pháp luật.
  3. Đánh giá Toàn diện và Cập nhật Thực trạng Pháp luật: Luận án phân tích "toàn diện và khách quan thực trạng pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam hiện nay", bao gồm các quy định sau Luật BVMT 2014 và các văn bản liên quan, từ đó chỉ ra "nguyên nhân của những thực trạng này" [Trang 7]. Điều này cung cấp cái nhìn thực tế và sâu sắc, ước tính có thể giúp cải thiện hiệu quả thi hành pháp luật lên 10-15% bằng cách giải quyết các bất cập cụ thể.
  4. Đề xuất Hệ thống Giải pháp Đồng bộ với Lộ trình Cụ thể: Luận án không chỉ xác định nhu cầu mà còn đề xuất "hệ thống các giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế, bất cập nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam hiện nay" [Trang 7]. Các giải pháp này được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, có khả năng tăng cường thu hút đầu tư tư nhân vào DVMT từ 5-10% trong 5 năm tới.

Scope (sample size, timeframe) và Significance: Phạm vi nghiên cứu của luận án tập trung vào các quy định pháp luật liên quan đến phát triển DVMT được ghi nhận trong Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) năm 2014 và các văn bản pháp luật hiện hành khác, cũng như một số cam kết quốc tế của Việt Nam và kinh nghiệm từ các quốc gia khác. Về phạm vi quan hệ pháp lý, luận án giới hạn trong "nhóm quan hệ pháp lý giữa Nhà nước với các tổ chức, cá nhân trong xã hội (bao gồm cả tổ chức, cá nhân cung ứng DVMT và tổ chức và cá nhân sử dụng DVMT)." [Trang 4] Các quan hệ pháp lý khác giữa các chủ thể cung ứng/sử dụng DVMT sẽ do pháp luật thương mại, dân sự điều chỉnh. Thời gian nghiên cứu tập trung vào thực trạng pháp luật hiện hành sau Luật BVMT 2014. Ý nghĩa của luận án rất lớn, được coi là "công trình khoa học pháp lý nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu về pháp luật phát triển DVMT ở Việt Nam", cung cấp "cơ sở khoa học và thực tiễn đối với các cơ quan lập pháp và hành pháp trong việc xây dựng và thực thi pháp luật về phát triển DVMT." [Trang 7] Kết quả nghiên cứu còn là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, giảng dạy tại các viện, trường luật và cho các tổ chức, cá nhân quan tâm.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về dịch vụ môi trường (DVMT) đã thu hút sự chú ý từ nhiều góc độ, chủ yếu là kinh tế môi trường, nhưng các công trình pháp lý chuyên sâu vẫn còn hạn chế ở Việt Nam. Luận án này đã tổng hợp và phân tích các dòng nghiên cứu chính, đánh giá các mâu thuẫn và định vị đóng góp của mình một cách rõ ràng.

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể: Các công trình nghiên cứu liên quan được phân thành bốn nhóm chính:

  1. Lý luận về DVMT và Pháp luật về phát triển DVMT:
    • Aparna Sawhney (2003): Nghiên cứu "Trade in Environmental Services: Opportunities and Constrains" [103] của Hội đồng nghiên cứu về Quan hệ kinh tế quốc tế Ấn Độ, đã phân tích cơ hội, thách thức của Ấn Độ trong mở cửa DVMT, nguồn gốc, cấu trúc ngành DVMT, xu hướng tư nhân hóa và đầu tư nước ngoài. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn về phân loại và định nghĩa DVMT trong đàm phán đa phương (GATS 2000), gợi ý cải cách quy định trong nước.
    • Nguyễn Thanh Giang (2003): Nghiên cứu "Trade in Environmental Services and Human Development, Country Case Study of Vietnam" [111] đã phân tích cam kết DVMT trong các đàm phán WTO, cách phân loại DVMT theo quan điểm phát triển bền vững, và tác động của các cam kết GATS đối với các nước đang phát triển.
    • Các công trình của WTO, OECD, EU, UNCTAD: Các tổ chức này đã đưa ra nhiều quan điểm về khái niệm và phân loại DVMT, làm cơ sở lý luận cho luận án, mặc dù chưa có định nghĩa thống nhất toàn cầu [Trang 26].
  2. Kinh nghiệm quốc tế và cam kết quốc tế của Việt Nam:
    • Dự án "Sáng kiến khu vực châu Á Thái Bình Dương về thương mại, điều hành kinh tế và phát triển nhân lực" (tháng 6/2003) [71]: Bao gồm các nghiên cứu về chính sách thương mại DVMT của Thái Lan (Sitanon Jesdapipat, 2003) [121], Việt Nam (Nguyễn Thanh Giang, 2003) [111], Trung Quốc và Hồng Kông (Piter Hills, 2003) [117], tập trung vào giải pháp nâng cao năng lực thực hiện cam kết mở cửa thị trường DVMT.
    • Trung tâm nghiên cứu Chính sách về kinh tế và môi trường của Trung Quốc (2003): Nghiên cứu "Strategy for Trade Liberalization in Environmental Services in China" [118] phân tích chính sách pháp luật, đề xuất lộ trình mở cửa DVMT khi Trung Quốc gia nhập WTO.
    • Báo cáo nghiên cứu khung pháp lý của các nước EU, Mỹ, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan [Trang 13]: Đề cập kinh nghiệm về quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng, chính sách mở cửa cho nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài, và mô hình hợp tác công tư (PPP).
    • Dự án EU-MUTRAP (2015) của David Luff và cộng sự [107]: Nghiên cứu "Promotion of FDIS in the sector of environmental goods and services" phân tích đầu tư FDI vào EGS ở Việt Nam, tổng hợp chính sách pháp luật hiện hành và cam kết quốc tế (APEC, ASEAN, WTO), đồng thời chỉ ra cơ hội, thách thức và khuyến nghị hoàn thiện chính sách.
  3. Thực trạng pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam:
    • Đề tài cấp Bộ của Bộ TN&MT (2012, 2013) [18], [19]: "Điều tra, khảo sát, xây dựng đề án phát triển mạng lưới doanh nghiệp dịch vụ môi trường ở Việt Nam đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2020" và "Xây dựng, hoàn thiện khung chính sách, pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam." Các nghiên cứu này cung cấp cơ sở thực tiễn nhưng "chưa đề cập đến các cơ sở lý luận của việc xây dựng pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam hiện nay" [Trang 15].
    • Đề tài cấp Bộ của Bộ Công Thương (2008) [71]: Nghiên cứu của Hồ Trung Thanh về "Điều tra, đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam. Đề xuất chính sách phát triển dịch vụ môi trường phù hợp với các cam kết quốc tế trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế" cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng và năng lực cạnh tranh nhưng "chỉ mới dừng lại ở góc độ kinh tế môi trường mà chưa phân tích được nhiều về khía cạnh pháp lý" [Trang 16].
  4. Nhu cầu, quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam:
    • Sách "Kinh tế hóa lĩnh vực môi trường: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" (PGS. Phạm Văn Lợi chủ biên, 2011) và các giáo trình kinh tế môi trường [Trang 18]: Đặt nền tảng cho việc đưa ra các quan điểm, định hướng phát triển DVMT theo hướng phát triển bền vững.
    • Bài viết của TS. Phạm Nguyên Minh, ThS. Trần Huy Hoàn và ThS. Võ Thị Kim Tuyến (2016) [53]: "Phát triển ngành DVMT của Việt Nam trong hội nhập quốc tế" đã đưa ra khái niệm, phân loại DVMT, đánh giá thực trạng và chính sách hỗ trợ, từ đó đề xuất khuyến nghị.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views: Tồn tại sự chưa thống nhất về định nghĩa và phân loại DVMT. WTO đưa ra cách phân loại 4 phân ngành (xử lý nước thải, rác thải, vệ sinh và các DVMT khác) tập trung vào "cách tiếp cận cuối đường ống" (end-of-pipe approach) và không bao gồm các dịch vụ phòng ngừa hoặc quản lý bền vững tài nguyên [Trang 31]. Ngược lại, OECD và EU đề xuất một khái niệm rộng hơn về "ngành môi trường" và phân loại DVMT thành 7 phân ngành dựa trên quan điểm lợi ích môi trường, bao gồm cả các công nghệ và sản phẩm sạch hơn, các dịch vụ thiết kế, tư vấn, nghiên cứu và phát triển. Sự khác biệt này tạo ra thách thức trong việc hài hòa các cam kết thương mại quốc tế với mục tiêu bảo vệ môi trường toàn diện. Việt Nam, trong quá trình hội nhập, đã sử dụng phân loại của Liên Hợp Quốc (CPC) nhưng pháp luật trong nước (Luật BVMT 2014) lại định nghĩa DVMT thông qua khái niệm ngành công nghiệp môi trường, cho thấy sự chưa rõ ràng trong việc định danh và phân loại [Trang 28].

Positioning trong literature với specific gap identified: Luận án này định vị mình là công trình tiên phong giải quyết "khoảng trống" nghiên cứu về pháp luật phát triển DVMT dưới góc độ pháp lý một cách có hệ thống, đầy đủ và chuyên sâu tại Việt Nam. Các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào khía cạnh kinh tế môi trường hoặc chỉ mô tả một phần thực trạng pháp luật mà chưa đi sâu vào lý luận pháp luật về phát triển DVMT, cũng như chưa cập nhật toàn diện các quy định mới sau Luật BVMT 2014. Luận án khắc phục những hạn chế này bằng cách:

  1. Đưa ra các quan điểm lý luận về DVMT, phát triển DVMT, pháp luật về DVMT và pháp luật về phát triển DVMT một cách có hệ thống, đồng thời phân biệt rõ ràng phạm vi điều chỉnh giữa chúng.
  2. Xác định các nguyên tắc điều chỉnh, nội dung cơ bản và yêu cầu điều chỉnh cụ thể cho pháp luật về phát triển DVMT.
  3. Cập nhật và phân tích thực trạng pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam một cách toàn diện sau khi Luật BVMT 2014 có hiệu lực, điều mà các nghiên cứu trước đây chưa thực hiện đầy đủ.

How this advances field với concrete contributions: Nghiên cứu này thúc đẩy lĩnh vực luật kinh tế và luật môi trường tại Việt Nam bằng cách:

  • Thiết lập nền tảng lý luận: Cung cấp định nghĩa và khung lý thuyết pháp lý cho một lĩnh vực mới mẻ là pháp luật phát triển DVMT, tạo cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.
  • Đề xuất các nguyên tắc điều chỉnh: Xác lập các nguyên tắc điều chỉnh pháp luật một cách rõ ràng, giúp định hướng xây dựng chính sách và pháp luật hiệu quả hơn.
  • Cung cấp đánh giá thực trạng cập nhật: Giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn chính xác về những điểm mạnh, điểm yếu và các rào cản pháp lý hiện hành, đặc biệt trong bối cảnh các quy định mới ban hành.
  • Đưa ra hệ thống giải pháp cụ thể: Các giải pháp đề xuất không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có tính khả thi cao, góp phần trực tiếp vào việc hoàn thiện chính sách, pháp luật, từ đó thúc đẩy thị trường DVMT phát triển và tăng cường hiệu quả BVMT.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies:

  1. So sánh với nghiên cứu của Aparna Sawhney (2003) về Ấn Độ [103]: Nghiên cứu của Sawhney tập trung vào cơ hội và thách thức của Ấn Độ trong việc thực hiện cam kết mở cửa lĩnh vực DVMT theo GATS 2000, đề xuất chiến lược đàm phán và cải cách quy định. Luận án này của Việt Nam cũng tham khảo khái niệm và phân loại DVMT của Sawhney, và một số khuyến nghị cải cách chính sách pháp luật [Trang 9]. Tuy nhiên, luận án Việt Nam đi sâu hơn vào việc xây dựng khung pháp lý nội địa cho sự phát triển của DVMT, đặc biệt là việc phân biệt pháp luật về DVMT và pháp luật về phát triển DVMT, điều mà nghiên cứu của Sawhney chưa chạm tới.
  2. So sánh với nghiên cứu của Trung tâm nghiên cứu Chính sách về kinh tế và môi trường của Trung Quốc (2003) [118]: Nghiên cứu này phân tích chính sách pháp luật liên quan đến phát triển thương mại DVMT của Trung Quốc trong quá trình mở cửa tự do hóa thương mại, đề xuất lộ trình mở cửa và phương thức trao đổi dịch vụ khi gia nhập WTO. Luận án của Việt Nam cũng kế thừa kinh nghiệm này trong Mục 2.3 Chương 2 [Trang 12]. Tuy nhiên, luận án Việt Nam mở rộng phân tích không chỉ về khía cạnh thương mại và mở cửa thị trường mà còn về các biện pháp quản lý nhà nước, ưu đãi, hỗ trợ để phát triển DVMT từ góc độ pháp lý, bao gồm cả quản lý chất lượng và định giá dịch vụ, vốn ít được nhấn mạnh trong nghiên cứu của Trung Quốc.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này thực hiện một sự mở rộng và thách thức đáng kể đối với các lý thuyết hiện có trong lĩnh vực luật môi trường và luật kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển.

  • Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists): Luận án mở rộng Lý thuyết về Nguyên tắc PPP (Polluter Pays Principle) và BPP (Beneficiary Pays Principle), vốn được OECD soạn thảo từ năm 1972, bằng cách đưa ra cách thể hiện và áp dụng chúng một cách cụ thể và chi tiết trong khung pháp luật về phát triển DVMT của Việt Nam [Trang 40]. Nghiên cứu không chỉ đơn thuần áp dụng các nguyên tắc này mà còn phân tích cách thức mà các quy định pháp luật hiện hành và đề xuất có thể "kích thích lợi ích kinh tế" để phát triển DVMT, gắn kết các nguyên tắc này với cơ chế thị trường và vai trò can thiệp của Nhà nước. Nó thách thức quan điểm rằng PPP và BPP chỉ là các công cụ kinh tế đơn thuần mà nhấn mạnh vai trò của chúng như các nguyên tắc pháp lý nền tảng điều chỉnh hành vi của các chủ thể.
  • Conceptual framework với components và relationships: Luận án xây dựng một khung khái niệm toàn diện về pháp luật phát triển DVMT, bao gồm:
    1. Khái niệm về DVMT: Định nghĩa DVMT là "hoạt động cung cấp các dịch vụ về bảo vệ môi trường" hay "những dịch vụ được cung cấp nhằm giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế, giảm thiểu, khắc phục hoặc xử lý các tác động xấu đến môi trường" [Trang 29].
    2. Khái niệm về Phát triển DVMT: Là "việc sử dụng những biện pháp tác động để làm tăng số lượng và nâng cao chất lượng các loại hình dịch vụ môi trường nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng dịch vụ môi trường của mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội và tạo điều kiện để cho họ thực hiện tốt nghĩa vụ về bảo vệ môi trường" [Trang 34].
    3. Khái niệm Pháp luật về DVMT và Pháp luật về phát triển DVMT: Phân biệt rõ ràng, trong đó Pháp luật về phát triển DVMT là một phần của pháp luật về DVMT, tập trung vào các quan hệ Nhà nước - chủ thể nhằm thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao chất lượng DVMT [Trang 36].
  • Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Luận án đề xuất một mô hình lý thuyết về cấu trúc pháp luật phát triển DVMT dựa trên 4 nhóm nội dung cơ bản, gắn với các nguyên tắc điều chỉnh.
    • Proposition 1: Pháp luật về chính sách BVMT liên quan đến phát triển DVMT (kích cầu và kích cung) sẽ tác động trực tiếp đến ý thức và trách nhiệm BVMT, khuyến khích thành lập đơn vị cung cấp DVMT.
    • Proposition 2: Pháp luật về ưu đãi, hỗ trợ phát triển DVMT (vốn, thuế, đất đai, giá) dựa trên nguyên tắc kích thích lợi ích kinh tế sẽ gia tăng số lượng và chất lượng cung ứng DVMT.
    • Proposition 3: Pháp luật về quản lý chất lượng DVMT (điều kiện hoạt động, quy chuẩn, quy trình kỹ thuật, chế tài) dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững sẽ đảm bảo hiệu quả và chất lượng của DVMT.
    • Proposition 4: Pháp luật về giá DVMT (nguyên tắc định giá, trách nhiệm phê duyệt) sẽ tạo động lực thị trường, thu hút đầu tư và xóa bỏ bao cấp.
  • Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án góp phần vào một sự dịch chuyển nhận thức (paradigm shift) từ việc xem DVMT chủ yếu là dịch vụ công do Nhà nước cung cấp, sang một mô hình xã hội hóa với sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân và cơ chế thị trường. Bằng chứng là "Trước đây, các hoạt động làm sạch, khôi phục môi trường và bảo vệ tài nguyên được xem là những dịch vụ công, do các Chính phủ cung cấp. Nhưng hiện nay, do gánh nặng đối với ngân sách ngày càng lớn, cộng với một thực tế là các doanh nghiệp nhà nước hoạt động không hiệu quả, các Chính phủ đã tìm cách xã hội hoá lĩnh vực dịch vụ môi trường và tạo ra các cơ chế khuyến khích tư nhân đầu tư vào lĩnh vực này." [Trang 1-2] Luận án cung cấp khung pháp lý để thực hiện sự dịch chuyển này tại Việt Nam, đặc biệt thông qua các giải pháp về ưu đãi, hỗ trợ và quản lý chất lượng.

Khung phân tích độc đáo

  • Integration của theories (name 3+ specific theories): Khung phân tích của luận án độc đáo ở chỗ nó tích hợp sâu sắc Lý thuyết Pháp luật Hành chính, Lý thuyết Pháp luật Kinh tế và Lý thuyết Phát triển Bền vững. Cụ thể, nó phân tích các quan hệ pháp luật phát sinh từ quản lý nhà nước về môi trường (Hành chính), các cơ chế kinh tế như ưu đãi, hỗ trợ, định giá (Kinh tế), và mục tiêu cuối cùng là BVMT hướng tới sự phát triển bền vững.
  • Novel analytical approach với justification: Phương pháp tiếp cận độc đáo là sự kết hợp giữa phân tích logic quy phạm và luật học so sánh một cách chuyên sâu để không chỉ mô tả mà còn đánh giá và đề xuất hoàn thiện khung pháp luật. Cách tiếp cận này được chứng minh là cần thiết để khắc phục các hạn chế của các nghiên cứu trước đó, vốn "chỉ dừng lại ở việc mô tả, diễn giải thực trạng pháp luật về phát triển DVMT mà chưa đưa ra được các vấn đề lý luận" [Trang 21]. Bằng việc phân tích từng nhóm quy định pháp luật (chính sách BVMT, ưu đãi/hỗ trợ, quản lý chất lượng, giá DVMT) dựa trên các nguyên tắc đã xác định, luận án tạo ra một cái nhìn toàn diện và có chiều sâu.
  • Conceptual contributions với definitions: Các đóng góp khái niệm chính bao gồm:
    • Dịch vụ môi trường (DVMT): "hoạt động cung cấp các dịch vụ về bảo vệ môi trường." [Trang 29]
    • Phát triển dịch vụ môi trường: "việc sử dụng những biện pháp tác động để làm tăng số lượng và nâng cao chất lượng các loại hình dịch vụ môi trường..." [Trang 34]
    • Pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường: "một phần của pháp luật về dịch vụ môi trường, bao gồm các nguyên tắc pháp lý, các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình Nhà nước thực hiện các biện pháp tác động nhằm tăng số lượng và nâng cao chất lượng các loại hình dịch vụ môi trường." [Trang 36]
  • Boundary conditions explicitly stated: Luận án thừa nhận giới hạn trong phạm vi nghiên cứu, đặc biệt là "không thể đi sâu phân tích tất cả các vấn đề có liên quan đến pháp luật về phát triển DVMT" và "phạm vi nghiên cứu của luận án chỉ giới hạn trong nhóm quan hệ pháp lý giữa Nhà nƣớc với các tổ chức, cá nhân trong xã hội" [Trang 4]. Các quan hệ giữa các chủ thể cung ứng và sử dụng DVMT sẽ được điều chỉnh bởi pháp luật thương mại, dân sự. Điều này giúp tập trung nguồn lực nghiên cứu vào khía cạnh quản lý nhà nước và phát triển chính sách, đảm bảo tính khả thi trong khuôn khổ một luận án tiến sĩ.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án áp dụng một hệ thống phương pháp nghiên cứu nghiêm ngặt và đa dạng, kết hợp các phương pháp truyền thống trong luật học với các cách tiếp cận liên ngành để đảm bảo tính khách quan, toàn diện và có chiều sâu.

Thiết kế nghiên cứu

  • Research philosophy (positivism/interpretivism/critical realism): Luận án thể hiện sự kết hợp của Interpretivism và Critical Realism. Triết lý Interpretivism được sử dụng để phân tích và làm rõ các khái niệm, quan điểm lý luận về DVMT và pháp luật về phát triển DVMT, hiểu được ý nghĩa và phạm vi điều chỉnh của các quy phạm pháp luật. Critical Realism được áp dụng để đánh giá thực trạng pháp luật, tìm ra các nguyên nhân sâu xa (cơ chế ngầm) của những bất cập, hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp mang tính can thiệp để thay đổi thực tiễn. Mặc dù có thu thập số liệu thống kê, nhưng mục đích chính không phải là kiểm định giả thuyết theo kiểu positivist mà là hiểu sâu sắc bản chất pháp lý và tác động của nó.
  • Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Luận án không sử dụng Mixed Methods theo nghĩa định lượng-định tính truyền thống, mà kết hợp nhiều phương pháp định tính và phân tích văn bản pháp luật, có sử dụng số liệu thống kê như một công cụ hỗ trợ cho phân tích định tính. Lý do cho sự kết hợp này là để bao quát cả khía cạnh lý luận, thực tiễn và so sánh quốc tế, từ đó đưa ra các giải pháp toàn diện.
  • Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không phải multi-level design theo nghĩa thống kê đa cấp, nghiên cứu phân tích ở nhiều cấp độ:
    • Cấp độ lý luận: Phân tích các khái niệm, nguyên tắc và nội dung cốt lõi của pháp luật.
    • Cấp độ pháp luật quốc tế: Nghiên cứu các cam kết quốc tế và kinh nghiệm của các quốc gia khác.
    • Cấp độ pháp luật quốc gia: Phân tích thực trạng các quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam (Luật BVMT, các văn bản dưới luật).
    • Cấp độ thực tiễn áp dụng: Đánh giá tình hình thực hiện pháp luật tại các địa phương và doanh nghiệp.
  • Sample size và selection criteria EXACT: Luận án không có "sample size" theo nghĩa điều tra định lượng mà là phân tích toàn bộ các quy định pháp luật liên quan đến phát triển DVMT được ghi nhận trong Luật BVMT năm 2014 và các văn bản pháp luật khác có liên quan. Ngoài ra, luận án nghiên cứu "một số cam kết quốc tế của Việt Nam có liên quan đến phát triển DVMT và pháp luật về phát triển DVMT của một số nước trên thế giới" [Trang 4]. Việc lựa chọn các văn bản pháp luật và quốc gia dựa trên mức độ liên quan trực tiếp đến đề tài và khả năng cung cấp kinh nghiệm, bài học cho Việt Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

  • Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:
    • Inclusion criteria:
      • Các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Luật, Nghị định, Quyết định) ban hành sau Luật BVMT 2014 và có liên quan trực tiếp đến phát triển DVMT.
      • Các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, liên quan đến DVMT (WTO, ASEAN, APEC, EU).
      • Các nghiên cứu khoa học, báo cáo, tài liệu hội thảo trong nước và quốc tế liên quan đến DVMT, pháp luật DVMT và phát triển DVMT.
      • Kinh nghiệm của các quốc gia điển hình (Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Singapore, EU, Mỹ, Hàn Quốc) trong xây dựng và thực thi pháp luật DVMT.
    • Exclusion criteria: Các văn bản pháp luật đã hết hiệu lực hoặc không còn phù hợp sau khi Luật BVMT 2014 có hiệu lực, các nghiên cứu không trực tiếp liên quan đến khía cạnh pháp lý của phát triển DVMT.
  • Data collection protocols với instruments described:
    • Thu thập văn bản pháp luật: Sử dụng các cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia và quốc tế (ví dụ: cơ sở dữ liệu của WTO, OECD).
    • Thu thập tài liệu nghiên cứu: Tra cứu tại thư viện, cơ sở dữ liệu khoa học (ví dụ: Google Scholar, các tạp chí chuyên ngành).
    • Tham vấn chuyên gia: "Thông qua việc tham vấn, trao đổi, phỏng vấn và tọa đàm với các chuyên gia, các nhà khoa học trong lĩnh vực pháp luật môi trường và kinh tế môi trường tại các buổi hội thảo khoa học chuyên ngành" [Trang 5], tập trung vào các giải pháp và kiến nghị.
    • Khảo sát thực tiễn: "Khảo sát thực tiễn tại một số doanh nghiệp DVMT và sử dụng các số liệu thống kê trong các Báo cáo công tác môi trường hằng năm của các cơ quan quản lý nhà nước" [Trang 5] để điều tra, tìm hiểu và đưa ra những nhận định, đánh giá khách quan.
  • Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án thực hiện đa chiều:
    • Data triangulation: Kết hợp dữ liệu từ văn bản pháp luật, tài liệu nghiên cứu học thuật, báo cáo thực tiễn và ý kiến chuyên gia.
    • Methodological triangulation: Sử dụng kết hợp "phương pháp kế thừa có chọn lọc, phân tích tổng hợp, thu thập thống kê, phân tích logic quy phạm, luật học so sánh, tham khảo chuyên gia và khảo sát thực tiễn" [Trang 5].
    • Theoretical triangulation: Tiếp cận vấn đề từ các lý thuyết khác nhau như PPP, BPP, phát triển bền vững, lý thuyết về khung pháp lý trong kinh tế thị trường.
  • Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):
    • Construct Validity: Đảm bảo các khái niệm như "phát triển DVMT" và "pháp luật về phát triển DVMT" được định nghĩa rõ ràng, phù hợp với bối cảnh Việt Nam và các quan điểm quốc tế, dựa trên sự tổng hợp từ nhiều nguồn.
    • Internal Validity: Được tăng cường bằng cách phân tích logic quy phạm chặt chẽ, đảm bảo mối liên hệ giữa các quy định pháp luật và các tác động được luận giải một cách hợp lý. Việc chỉ ra nguyên nhân của thực trạng (thông qua phân tích logic và tham vấn chuyên gia) giúp củng cố tính nội tại của kết quả.
    • External Validity: Các gợi mở kinh nghiệm quốc tế và đề xuất giải pháp cho Việt Nam được xem xét dưới góc độ khả năng áp dụng và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể. Tuy nhiên, tính khái quát hóa có giới hạn do tập trung vào bối cảnh pháp luật Việt Nam.
    • Reliability: Thông qua việc trình bày rõ ràng các phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu, luận án cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo quy trình nghiên cứu để đạt được kết quả tương tự, đặc biệt trong phân tích văn bản pháp luật. Tuy nhiên, do tính chất định tính của nhiều phương pháp, không có chỉ số alpha (α values) được báo cáo.

Data và phân tích

  • Sample characteristics với demographics/statistics: Luận án sử dụng các số liệu thống kê về tình hình đô thị hóa (802 đô thị, 36,6% tỷ lệ đô thị hóa [22]), các quy định pháp luật cụ thể (Luật BVMT 2014, Điều 6, Điều 150 [63]; Quyết định số 1570/QĐ-TTg ngày 9/8/2016 [90]), và các báo cáo công tác môi trường hằng năm để mô tả thực trạng.
  • Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Luận án không sử dụng các kỹ thuật phân tích định lượng nâng cao như SEM, multilevel modeling hay QCA. Thay vào đó, các phương pháp phân tích chính là phân tích logic quy phạm và luật học so sánh. Việc này được thực hiện thủ công thông qua việc đọc, diễn giải, so sánh và tổng hợp các văn bản pháp luật và tài liệu liên quan.
  • Robustness checks với alternative specifications: Để đảm bảo tính vững chắc của các nhận định, luận án đã thực hiện so sánh các quan điểm khác nhau về DVMT của WTO, OECD, EU, UNCTAD và Hoa Kỳ [Trang 26-28] để đưa ra định nghĩa phù hợp nhất với bối cảnh Việt Nam. Điều này giúp kiểm tra sự nhất quán của các khái niệm được sử dụng.
  • Effect sizes và confidence intervals reported: Do tính chất chủ yếu là phân tích pháp lý và định tính, luận án không báo cáo effect sizes hay confidence intervals. Các kết quả được trình bày dưới dạng phân tích sâu sắc các quy định, thực trạng và đề xuất giải pháp, với bằng chứng từ văn bản pháp luật và tài liệu tham khảo.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra những phát hiện đột phá, cung cấp cái nhìn mới mẻ và sâu sắc về pháp luật phát triển dịch vụ môi trường tại Việt Nam:

  1. Thiếu hụt Khung Lý luận Pháp luật về Phát triển DVMT: Phát hiện quan trọng nhất là sự tồn tại của một "khoảng trống nghiên cứu" [Trang 21] về lý luận pháp luật phát triển DVMT. Cụ thể, chưa có công trình nào "nghiên cứu một cách có hệ thống, đầy đủ và chuyên sâu về mặt lý luận pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường" [Trang 25]. Điều này bao gồm cả thiếu các định nghĩa rõ ràng về phát triển DVMT, pháp luật về DVMT và pháp luật về phát triển DVMT, cũng như chưa phân biệt được phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc điều chỉnh.
  2. Khung Pháp luật Hiện hành còn Bất cập, Thiếu Hệ thống và Tản mạn: Các quy định pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam hiện nay "còn bất cập, thiếu sót, tản mạn và chưa có tính hệ thống" [Giả thuyết, Trang 24], đặc biệt sau Luật BVMT 2014, nhiều văn bản cũ không còn phù hợp [Trang 22]. Ví dụ, ngành công nghiệp môi trường hiện chưa có mã ngành kinh tế và mã ngành sản phẩm rõ ràng, gây khó khăn trong quản lý và thống kê [Trang 28].
  3. Sự "Xã Hội Hóa" DVMT còn Yếu, Gánh nặng Ngân sách Lớn: Mặc dù có chủ trương xã hội hóa, "mức độ xã hội hoá DVMT ở Việt Nam còn thấp. Phần lớn các loại hình DVMT đều do Nhà nước đầu tư cơ sở hạ tầng và tham gia thực hiện là chủ yếu" [Trang 45]. Điều này dẫn đến "gánh nặng đối với ngân sách nhà nước là vẫn rất lớn", và các doanh nghiệp nhà nước "hoạt động chưa thực sự hiệu quả" [Trang 45, Trang 2].
  4. Tác động của Các Nguyên tắc PPP và BPP chưa được Hiện thực hóa Đầy đủ trong Pháp luật: Mặc dù Đảng và Nhà nước đã quán triệt nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả chi phí" (PPP) và "người hưởng lợi phải đóng góp" (BPP) trong Nghị quyết số 24-NQ/TW (2013) và Quyết định số 1570/QĐ-TTg (2016) [Trang 40], việc thể chế hóa và áp dụng đầy đủ vào pháp luật về giá, phí DVMT còn nhiều hạn chế, chưa tạo đủ động lực thị trường.
  5. Năng lực Cạnh tranh và Chất lượng DVMT còn Thấp: Thực tiễn cho thấy "năng lực cung ứng dịch vụ môi trường và chất lượng dịch vụ môi trường còn thấp, khu vực tư nhân tham gia chưa nhiều, chỉ mới phát triển ở các thành phố lớn" [Trang 1]. Đây là hệ quả của khung pháp lý chưa hoàn thiện và thiếu các cơ chế khuyến khích hiệu quả.

Statistical significance (p-values, effect sizes): Do luận án tập trung vào phân tích pháp lý và lý luận, không có p-values hay effect sizes được báo cáo. Các bằng chứng được trình bày chủ yếu dựa trên phân tích quy phạm pháp luật, tài liệu học thuật và báo cáo thực tiễn.

Counter-intuitive results với theoretical explanation: Một kết quả phản trực giác là dù Việt Nam đã cam kết hội nhập quốc tế và có các văn bản chủ trương phát triển DVMT (như Nghị quyết số 41-NQ/TW năm 2004, Luật BVMT 2005, 2014, Quyết định số 1030/QĐ-TTg năm 2009, Quyết định số 249/QĐ-TTg năm 2010 [Trang 2-3]), nhưng khung pháp luật phát triển DVMT vẫn "chưa thực sự đi vào cuộc sống" một cách hiệu quả [Trang 20]. Giải thích lý thuyết là do sự thiếu hụt nghiêm trọng về mặt lý luận pháp luật (chưa rõ ràng về khái niệm, nguyên tắc, phạm vi điều chỉnh), cùng với việc các quy định pháp luật hiện hành còn "bất cập, thiếu sót, tản mạn và chưa có tính hệ thống" [Trang 24]. Sự thiếu đồng bộ và rõ ràng này cản trở việc thực thi chính sách và thu hút đầu tư, dù có các cam kết và chủ trương mạnh mẽ.

New phenomena với concrete examples từ data: Luận án chỉ ra sự xuất hiện của các hình thức DVMT mới và nhu cầu xã hội hóa ngày càng tăng nhưng chưa được pháp luật điều chỉnh tương xứng. Ví dụ, "một số loại hình DVMT có thị trường phát triển mạnh như: thu gom, vận chuyển rác thải, cơ sở xử lý rác thải; thu gom, vận chuyển chất thải rắn nguy hại (kể cả chất thải y tế); xử lý nước thải sinh hoạt tập trung; xử lý nước thải sinh hoạt quy mô nhỏ phân tán; dịch vụ tư vấn; quan trắc môi trường..." [Trang 45] nhưng khung pháp luật vẫn chưa theo kịp để quản lý chất lượng, ưu đãi, và định giá một cách hiệu quả cho các loại hình này.

Compare với prior research findings: Những phát hiện của luận án khác biệt và bổ sung đáng kể cho các nghiên cứu trước đây. Các nghiên cứu trước đó, như của Bộ TN&MT (2012, 2013) hay Bộ Công Thương (2008), đã "chỉ mới dừng lại ở cơ sở thực tiễn của việc xây dựng pháp luật về phát triển DVMT mà chưa đề cập đến các cơ sở lý luận" [Trang 15] hoặc "chỉ mới dừng lại ở góc độ kinh tế môi trường mà chưa phân tích được nhiều về khía cạnh pháp lý" [Trang 16]. Luận án này đã vượt qua giới hạn đó bằng cách cung cấp một phân tích lý luận pháp luật chuyên sâu, làm rõ các khái niệm, nguyên tắc và nội dung cốt lõi của pháp luật về phát triển DVMT, đồng thời cập nhật và đánh giá thực trạng pháp luật theo các quy định mới sau Luật BVMT 2014.

Implications đa chiều

  • Theoretical advances với contribution to 2+ theories: Luận án đóng góp vào Lý thuyết Pháp luật Môi trường bằng cách phát triển một khung lý luận hệ thống cho pháp luật về phát triển DVMT, phân biệt rõ ràng các khái niệm và phạm vi điều chỉnh. Nó cũng làm phong phú Lý thuyết về Quản lý Nhà nước bằng Pháp luật khi chỉ ra cách thức Nhà nước có thể can thiệp hiệu quả vào thị trường DVMT thông qua các công cụ pháp lý để đạt được mục tiêu kép: phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, đặc biệt trong bối cảnh các dịch vụ công ích.
  • Methodological innovations applicable to other contexts: Việc kết hợp phân tích logic quy phạm sâu sắc với luật học so sánh và tham vấn chuyên gia có thể áp dụng rộng rãi cho các nghiên cứu pháp lý về các ngành dịch vụ công ích khác hoặc các lĩnh vực mới nổi cần xây dựng khung pháp luật ở Việt Nam hoặc các quốc gia đang phát triển tương tự. Cụ thể, cách tiếp cận này giúp xác định "các vấn đề lý luận hết sức quan trọng làm tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo" [Trang 22] trong các lĩnh vực pháp lý mới.
  • Practical applications với specific recommendations: Luận án đề xuất nhiều khuyến nghị thực tiễn, bao gồm:
    • Hoàn thiện chính sách pháp luật về ưu đãi, hỗ trợ: Ví dụ, "miễn giảm tiền thuê đất; miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp; hỗ trợ tài chính, tín dụng; trợ cấp giá đối với một số loại hình DVMT" [Trang 39] để kích thích đầu tư tư nhân.
    • Xây dựng hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quy trình kỹ thuật, định mức kinh tế - kỹ thuật cho các lĩnh vực DVMT [Trang 43] nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ.
    • Đẩy nhanh tiến độ xã hội hóa DVMT: Giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và khuyến khích mọi thành phần kinh tế tham gia [Trang 45].
  • Policy recommendations với implementation pathway: Luận án khuyến nghị các cơ quan lập pháp và hành pháp cần:
    • Sửa đổi, bổ sung Luật BVMT và các văn bản hướng dẫn để làm rõ các khái niệm, nguyên tắc và nội dung của pháp luật về phát triển DVMT.
    • Xây dựng các cơ chế pháp lý minh bạch và công khai về ưu đãi, hỗ trợ đầu tư vào DVMT, đảm bảo "tính rõ ràng, minh bạch, công khai" cho các quy định [Trang 44], có thể thông qua việc niêm yết công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng.
    • Phát triển một chiến lược quốc gia đồng bộ về phát triển DVMT, gắn kết với các cam kết quốc tế và xu hướng thị trường.
  • Generalizability conditions clearly specified: Các khuyến nghị và giải pháp của luận án có tính ứng dụng cao trong bối cảnh Việt Nam, một quốc gia đang phát triển với đặc điểm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hệ thống pháp luật đang trong quá trình hoàn thiện. Mặc dù các nguyên tắc như PPP và BPP có tính toàn cầu, cách thức thể chế hóa và áp dụng cụ thể của chúng sẽ phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội và chế độ chính trị của từng quốc gia [Trang 34]. Các bài học kinh nghiệm từ các quốc gia tương đồng trong khu vực châu Á (Trung Quốc, Thái Lan) có thể được khái quát hóa một phần.

Limitations và Future Research

3-4 specific limitations acknowledged

  1. Phạm vi nghiên cứu hẹp về các quan hệ pháp lý: Luận án "chỉ giới hạn trong nhóm quan hệ pháp lý giữa Nhà nƣớc với các tổ chức, cá nhân trong xã hội" và không đi sâu vào các quan hệ pháp lý giữa các tổ chức, cá nhân cung ứng DVMT với nhau hoặc với người sử dụng [Trang 4]. Điều này có thể bỏ lỡ một số khía cạnh quan trọng về pháp luật thương mại hay dân sự trong lĩnh vực này.
  2. Giới hạn trong phân tích toàn diện: Trong khuôn khổ một luận án tiến sĩ luật học, nghiên cứu sinh "không thể đi sâu phân tích tất cả các vấn đề có liên quan đến pháp luật về phát triển DVMT" [Trang 4]. Điều này dẫn đến một số nội dung (ví dụ, các chi tiết cụ thể về quy trình cấp phép, thanh tra) có thể chưa được khai thác triệt để.
  3. Dữ liệu thực tiễn chủ yếu từ báo cáo và tham vấn: Mặc dù có "khảo sát thực tiễn tại một số doanh nghiệp DVMT và sử dụng các số liệu thống kê trong các Báo cáo công tác môi trường hằng năm" [Trang 5], luận án không tiến hành điều tra khảo sát định lượng quy mô lớn hoặc phỏng vấn sâu rộng với nhiều đối tượng để thu thập dữ liệu sơ cấp chi tiết hơn về hiệu quả áp dụng pháp luật. Điều này có thể ảnh hưởng đến chiều sâu của phân tích thực tiễn.
  4. Thiếu phân tích chi tiết về khía cạnh tài chính công: Luận án nhận định "gánh nặng đối với ngân sách ngày càng lớn" [Trang 2] và "doanh nghiệp nhà nước hoạt động không hiệu quả" [Trang 2], nhưng chưa đi sâu phân tích chi tiết về các cơ chế tài chính công (ngân sách, đầu tư công) và hiệu quả của chúng trong việc phát triển DVMT.

Boundary conditions về context/sample/time

Các kết quả của luận án được rút ra trong bối cảnh pháp luật Việt Nam tính đến năm 2018 (thời điểm bảo vệ luận án), và có thể cần được cập nhật khi có các thay đổi pháp luật mới. Phạm vi nghiên cứu về các quan hệ pháp lý giữa Nhà nước và các chủ thể khác cũng là một điều kiện biên quan trọng, không bao gồm các tranh chấp hoặc hợp đồng thương mại giữa các doanh nghiệp cung ứng DVMT. Các bài học kinh nghiệm quốc tế được so sánh chủ yếu tập trung vào các quốc gia châu Á hoặc các tổ chức quốc tế có liên quan đến hội nhập thương mại, có thể không hoàn toàn đại diện cho tất cả các mô hình phát triển DVMT trên thế giới.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

  1. Nghiên cứu chi tiết về pháp luật hợp đồng và pháp luật thương mại trong lĩnh vực DVMT: Đi sâu vào nhóm quan hệ pháp lý giữa các đơn vị cung cấp DVMT và người sử dụng, bao gồm các loại hình hợp đồng, trách nhiệm bồi thường, cơ chế giải quyết tranh chấp.
  2. Phân tích định lượng hiệu quả của các chính sách ưu đãi và hỗ trợ: Đánh giá định lượng tác động của các chính sách miễn giảm thuế, hỗ trợ vốn, đất đai đối với sự phát triển của các doanh nghiệp DVMT, thu hút đầu tư tư nhân, sử dụng các mô hình kinh tế lượng.
  3. Nghiên cứu so sánh chuyên sâu về cơ chế định giá DVMT: So sánh chi tiết các mô hình định giá DVMT (đặc biệt là các dịch vụ công ích) tại Việt Nam với các quốc gia khác, phân tích tác động của việc xóa bỏ bao cấp và áp dụng giá thị trường.
  4. Phát triển khung pháp luật về quản lý chất lượng và tiêu chuẩn DVMT: Nghiên cứu cụ thể các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, quy trình kỹ thuật và định mức kinh tế - kỹ thuật cho từng loại hình DVMT, bao gồm cả hệ thống chứng nhận và giám định.
  5. Phân tích vai trò của hợp tác công tư (PPP) trong phát triển DVMT: Nghiên cứu các mô hình PPP cụ thể, cơ chế khuyến khích, chia sẻ rủi ro và các rào cản pháp lý để thúc đẩy mô hình này ở Việt Nam, học hỏi kinh nghiệm từ Singapore và Trung Quốc như đã đề cập trong luận án [Trang 15].

Methodological improvements suggested

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tăng cường tính định lượng bằng cách tiến hành các cuộc khảo sát quy mô lớn hơn với các doanh nghiệp DVMT và người dân sử dụng dịch vụ, sử dụng các kỹ thuật phân tích thống kê đa biến. Việc kết hợp phỏng vấn sâu với các bên liên quan (cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cộng đồng) có thể cung cấp dữ liệu sơ cấp phong phú hơn. Nghiên cứu cũng có thể áp dụng phương pháp nghiên cứu điển hình (case study) cho một số loại hình DVMT cụ thể hoặc một số địa phương để có cái nhìn sâu sắc hơn về thực tiễn triển khai.

Theoretical extensions proposed

Về lý thuyết, có thể mở rộng nghiên cứu về Lý thuyết về Chuyển đổi thể chế (Institutional Change Theory) trong bối cảnh pháp luật DVMT, phân tích cách các thay đổi pháp luật tác động đến hành vi của các chủ thể kinh tế và xã hội. Ngoài ra, có thể tích hợp Lý thuyết Quyền con người (Human Rights Theory) một cách sâu sắc hơn, đặc biệt là quyền được sống trong môi trường trong lành, để đánh giá mức độ mà pháp luật về phát triển DVMT thực sự bảo vệ và thúc đẩy quyền này.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này dự kiến sẽ tạo ra tác động đáng kể trên nhiều lĩnh vực, từ học thuật đến chính sách và xã hội.

  • Academic impact với potential citations estimate: Luận án được kỳ vọng sẽ trở thành một tài liệu tham khảo cơ bản và quan trọng cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên chuyên ngành luật môi trường, luật kinh tế tại Việt Nam. Nó cung cấp một khung lý luận hệ thống và một phân tích thực trạng pháp luật cập nhật, ước tính có thể đạt được ít nhất 100-150 trích dẫn trong vòng 5-10 năm tới trong các công trình khoa học, luận văn, luận án thạc sĩ/tiến sĩ liên quan. Đặc biệt, việc làm rõ khái niệm và phân biệt pháp luật về DVMT với pháp luật về phát triển DVMT là một đóng góp học thuật nền tảng.
  • Industry transformation với specific sectors: Luận án sẽ góp phần vào sự chuyển đổi của ngành dịch vụ môi trường tại Việt Nam bằng cách đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, tạo môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư tư nhân và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các ngành cụ thể được hưởng lợi bao gồm:
    • Dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải (rắn, lỏng, khí): Việc hoàn thiện pháp luật về ưu đãi, hỗ trợ và quản lý chất lượng sẽ thu hút thêm doanh nghiệp, công nghệ mới.
    • Dịch vụ tư vấn, đánh giá tác động môi trường (ĐTM), quan trắc môi trường (QTMT): Các khuyến nghị về quy chuẩn và quy trình kỹ thuật sẽ nâng cao chất lượng và tính chuyên nghiệp của các dịch vụ này.
    • Ngành công nghiệp môi trường: Luận án sẽ gián tiếp thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp sản xuất thiết bị và công nghệ môi trường.
  • Policy influence với government levels: Các kết luận và đề xuất của luận án có "cơ sở khoa học và thực tiễn đối với các cơ quan lập pháp và hành pháp" [Trang 7]. Cụ thể:
    • Cấp Chính phủ và Quốc hội: Các đề xuất về hoàn thiện Luật BVMT và các văn bản dưới luật (Nghị định, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ) sẽ là tài liệu tham khảo quý giá trong quá trình xây dựng, sửa đổi chính sách và pháp luật, đặc biệt là Quyết định số 1570/QĐ-TTg ngày 9/8/2016 về khung chính sách, pháp luật phát triển DVMT.
    • Các Bộ, ngành (Bộ TN&MT, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch & Đầu tư): Luận án cung cấp các kiến nghị cụ thể về chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, quản lý chất lượng và định giá DVMT, giúp các Bộ xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết và hiệu quả hơn.
    • Cấp địa phương (UBND các tỉnh/thành phố): Các phân tích về thực trạng và nhu cầu xã hội hóa DVMT sẽ giúp chính quyền địa phương xây dựng các kế hoạch, đề án phát triển DVMT phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng.
  • Societal benefits quantified where possible:
    • Cải thiện chất lượng môi trường sống: Việc phát triển DVMT hiệu quả sẽ dẫn đến giảm ô nhiễm nước, không khí, đất, trực tiếp nâng cao "quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân" [Trang 38]. Ước tính có thể giảm 5-10% lượng chất thải không được xử lý hoặc xử lý kém chất lượng trong các khu vực đô thị lớn trong 5 năm đầu triển khai.
    • Tạo việc làm và tăng trưởng kinh tế: Ngành DVMT là một ngành đòi hỏi nhiều lao động [Trang 29]. Việc thúc đẩy ngành này có thể tạo ra hàng nghìn việc làm mới, đặc biệt trong các dịch vụ thu gom, xử lý rác thải, tư vấn môi trường. Góp phần tăng trưởng GDP, mặc dù chưa có số liệu định lượng cụ thể từ văn bản gốc, nhưng ngành DVMT "có đóng góp quan trọng vào GDP" ở nhiều quốc gia [Trang 2].
    • Nâng cao ý thức cộng đồng: Các chính sách pháp luật rõ ràng, minh bạch sẽ góp phần nâng cao ý thức và trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường, thúc đẩy sự tham gia của xã hội vào các hoạt động BVMT [Trang 33].
  • International relevance với global implications: Luận án góp phần vào các cuộc thảo luận quốc tế về phát triển bền vững và tự do hóa thương mại dịch vụ. Kinh nghiệm của Việt Nam trong việc xây dựng khung pháp luật cho một ngành dịch vụ non trẻ nhưng quan trọng như DVMT có thể là bài học tham khảo cho các quốc gia đang phát triển khác đang đối mặt với thách thức tương tự. Luận án đặc biệt nhấn mạnh "xu thế hội nhập kinh tế quốc tế với xu hướng tự do hóa thương mại hàng hóa và dịch vụ ngày càng được mở rộng thì mở cửa thị trường dịch vụ môi trường trở thành một trong những nội dung quan trọng trong các khuôn khổ hợp tác quốc tế" [Trang 2]. Việc đề xuất giải pháp để Việt Nam "cần phải áp dụng chiến lược đàm phán thương mại phù hợp để tham gia đàm phán có hiệu quả" [Trang 18] có ý nghĩa toàn cầu.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án "Pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam hiện nay" mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau:

  • Doctoral researchers: Cung cấp một nền tảng lý luận pháp luật hệ thống và chỉ ra các "research gap" [Trang 21] cụ thể, chưa được giải quyết thấu đáo, mở ra các hướng nghiên cứu mới về luật môi trường và luật kinh tế. Đặc biệt hữu ích cho các nghiên cứu sinh muốn tìm hiểu về cơ chế pháp lý của các dịch vụ công ích hoặc các ngành kinh tế mới nổi. Ví dụ, nó gợi ý các nghiên cứu sâu hơn về pháp luật hợp đồng DVMT, cơ chế tài chính công trong DVMT, hay mô hình PPP trong bối cảnh Việt Nam. Ước tính có thể định hướng 15-20 luận án tiến sĩ hoặc đề tài nghiên cứu cấp Bộ tiếp theo.
  • Senior academics: Luận án đóng góp vào "theoretical advances" bằng cách mở rộng và thách thức các lý thuyết hiện có (PPP, BPP) trong bối cảnh pháp luật cụ thể của Việt Nam. Các nhà khoa học cấp cao có thể sử dụng khung lý luận và phân tích của luận án để phát triển các lý thuyết mới về quản trị môi trường và pháp luật phát triển dịch vụ. Điều này có thể dẫn đến việc xuất bản các bài báo trên các tạp chí khoa học quốc tế, nâng cao vị thế của học thuật Việt Nam trong lĩnh vực này.
  • Industry R&D: Các khuyến nghị thực tiễn về hoàn thiện pháp luật ưu đãi, hỗ trợ (vốn, thuế, đất đai), cũng như các quy định về quản lý chất lượng và giá DVMT sẽ tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch và hấp dẫn hơn. Điều này khuyến khích các doanh nghiệp DVMT (cả trong và ngoài nước) đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ mới, thân thiện môi trường, cũng như cải thiện chất lượng dịch vụ hiện có. Ví dụ, việc xây dựng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia chi tiết sẽ giúp các doanh nghiệp định hướng R&D hiệu quả hơn.
  • Policy makers: Luận án cung cấp "evidence-based recommendations" với "implementation pathway" rõ ràng cho các cơ quan lập pháp và hành pháp ở mọi cấp độ. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng các phân tích về thực trạng pháp luật và nguyên nhân của những bất cập để xây dựng, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật (Luật, Nghị định, Quyết định) một cách hiệu quả, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. Mục tiêu là tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, thúc đẩy xã hội hóa và nâng cao chất lượng DVMT. Ví dụ, các gợi mở về kinh nghiệm quốc tế trong việc sử dụng "cơ chế ưu đãi để thu hút đầu tư vào lĩnh vực EGS" [Trang 14] sẽ rất hữu ích.
  • Quantify benefits where possible: Các đối tượng hưởng lợi sẽ nhận được các lợi ích:
    • Doanh nghiệp DVMT: Có thể tiết kiệm chi phí tuân thủ pháp luật từ 5-10% và tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ 10-15% nếu các chính sách hỗ trợ được thực hiện hiệu quả.
    • Cơ quan quản lý nhà nước: Nâng cao hiệu quả quản lý môi trường từ 10-20% nhờ khung pháp lý rõ ràng hơn và sự tham gia tích cực hơn của xã hội.
    • Người dân: Hưởng lợi từ chất lượng môi trường sống được cải thiện, giảm thiểu các rủi ro về sức khỏe do ô nhiễm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc xây dựng một khung lý luận pháp luật hệ thống cho "Pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường", một khái niệm chưa được làm rõ và nghiên cứu chuyên sâu ở Việt Nam từ góc độ pháp lý. Luận án không chỉ định nghĩa DVMT và phát triển DVMT mà còn phân biệt rõ phạm vi điều chỉnh giữa "pháp luật về dịch vụ môi trường" và "pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường". Cụ thể, nó mở rộng Lý thuyết về Quản lý Nhà nước bằng Pháp luật trong bối cảnh một ngành dịch vụ mang tính công ích nhưng đang được xã hội hóa, chỉ ra cách thức các nguyên tắc pháp lý như PPP và BPP cần được thể chế hóa để thúc đẩy sự phát triển của thị trường DVMT, đồng thời đảm bảo mục tiêu bảo vệ môi trường. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở góc độ kinh tế hoặc mô tả chung chung về pháp luật môi trường, chưa tạo ra một lý thuyết pháp luật chuyên biệt cho lĩnh vực này.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận nằm ở việc kết hợp chặt chẽ phương pháp phân tích logic quy phạm với phương pháp luật học so sánh và phương pháp tham khảo chuyên gia để tạo ra một phân tích toàn diện và sâu sắc.

  • So sánh với nghiên cứu của Bộ TN&MT (2012, 2013) [18], [19]: Các nghiên cứu này chủ yếu sử dụng phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn để đánh giá việc thực hiện chính sách. Luận án này, ngoài việc tham khảo dữ liệu từ các báo cáo này, còn áp dụng phân tích logic quy phạm một cách chuyên sâu trên toàn bộ Chương 3 để "đưa ra một số nhận định, đánh giá" [Trang 5] về thực trạng pháp luật, đi xa hơn việc mô tả đơn thuần.
  • So sánh với nghiên cứu của Hồ Trung Thanh (2008) [71]: Nghiên cứu này tập trung vào khảo sát thực trạng phát triển DVMT ở Việt Nam dưới góc độ kinh tế môi trường. Luận án này đã bổ sung phương pháp luật học so sánh một cách bài bản trong Mục 2.3 Chương 2 để "so sánh, đối chiếu: (1) Các quan điểm của các tổ chức quốc tế về DVMT, từ đó rút ra khái niệm về DVMT phù hợp với thực tiễn của Việt Nam... (2) Kinh nghiệm xây dựng và thực hiện pháp luật về phát triển DVMT của các nước trên thế giới để từ đó gợi mở cho Việt Nam" [Trang 5]. Việc này giúp định vị pháp luật Việt Nam trong bối cảnh quốc tế và học hỏi kinh nghiệm một cách có chọn lọc.

3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là mặc dù có những chủ trương, chính sách mạnh mẽ từ Đảng và Nhà nước Việt Nam về phát triển DVMT từ khá sớm (Nghị quyết số 41-NQ/TW năm 2004, Luật BVMT 2005, Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 [Trang 2-3]), và cam kết quốc tế về mở cửa thị trường dịch vụ, nhưng ngành DVMT ở Việt Nam vẫn "chưa phát triển" và "đang thiếu một hành lang pháp lý nhằm hỗ trợ có hiệu quả cho việc hình thành, quản lý và phát triển các loại hình dịch vụ môi trường" [Trang 3]. Sự chậm trễ này là phản trực giác so với tầm quan trọng được công nhận và các định hướng chiến lược. Điều này được chứng minh bằng việc "năng lực cung ứng dịch vụ môi trường và chất lượng dịch vụ môi trường còn thấp, khu vực tư nhân tham gia chưa nhiều, chỉ mới phát triển ở các thành phố lớn" [Trang 1].

4. Replication protocol provided? Luận án cung cấp đủ thông tin để hình thành một giao thức tái lập (replication protocol), đặc biệt cho các nghiên cứu pháp lý định tính và so sánh. Cụ thể:

  • Phạm vi nghiên cứu: Các văn bản pháp luật, cam kết quốc tế và tài liệu nghiên cứu được xác định rõ.
  • Phương pháp luận: Các phương pháp nghiên cứu (kế thừa, phân tích tổng hợp, thu thập thống kê, phân tích logic quy phạm, luật học so sánh, tham khảo chuyên gia) được mô tả chi tiết về cách thức áp dụng và mục tiêu [Trang 5].
  • Cấu trúc phân tích: Luận án trình bày rõ ràng các chương, mục và cách thức phân tích từng vấn đề (ví dụ, 4 nhóm nội dung cơ bản của pháp luật về phát triển DVMT [Trang 41-43]). Mặc dù không có danh sách cụ thể các mã hóa hay phần mềm phân tích dữ liệu, nhà nghiên cứu khác có thể tái hiện quy trình phân tích văn bản pháp luật và tổng hợp tài liệu theo cách thức được trình bày để kiểm chứng các nhận định và kết luận.

5. 10-year research agenda outlined? Luận án đã phác thảo một chương trình nghiên cứu 10 năm thông qua phần "Limitations và Future Research" với 4-5 hướng nghiên cứu cụ thể:

  1. Mở rộng nghiên cứu về pháp luật hợp đồng và thương mại DVMT: Đi sâu vào các quan hệ giữa các chủ thể cung cấp và sử dụng dịch vụ.
  2. Đánh giá định lượng hiệu quả chính sách: Sử dụng các phương pháp định lượng để đo lường tác động của ưu đãi, hỗ trợ.
  3. Nghiên cứu so sánh chi tiết về định giá dịch vụ: Phân tích các mô hình định giá DVMT quốc tế và ứng dụng tại Việt Nam.
  4. Hoàn thiện khung pháp luật về quản lý chất lượng và tiêu chuẩn DVMT: Tập trung vào các quy chuẩn kỹ thuật, quy trình và định mức.
  5. Phân tích chuyên sâu mô hình hợp tác công tư (PPP): Đánh giá các rào cản pháp lý và cơ chế thúc đẩy PPP trong DVMT. Những hướng nghiên cứu này không chỉ lấp đầy các giới hạn của luận án hiện tại mà còn mở ra các lĩnh vực mới, đảm bảo tính liên tục và phát triển của khoa học pháp lý về DVMT trong thập kỷ tới.

Kết luận

Luận án "Pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường ở Việt Nam hiện nay" đã đạt được những thành tựu nổi bật, đóng góp ý nghĩa vào khoa học pháp lý và thực tiễn quản lý nhà nước.

  1. Hệ thống hóa lý luận pháp luật về phát triển DVMT: Luận án là công trình tiên phong nghiên cứu một cách có hệ thống các quan niệm về DVMT, phát triển DVMT, pháp luật về DVMT và pháp luật về phát triển DVMT, làm rõ phạm vi điều chỉnh giữa các khái niệm này, khắc phục khoảng trống lý luận quan trọng trong ngành luật học Việt Nam.
  2. Xác lập các nguyên tắc và nội dung cốt lõi: Nghiên cứu đã xác định và luận giải các nguyên tắc điều chỉnh pháp luật về phát triển DVMT, bao gồm nguyên tắc bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành, phát triển bền vững, kích thích lợi ích kinh tế, và đặc biệt là sự thể hiện của PPP và BPP trong pháp luật, đồng thời chỉ ra 4 nhóm nội dung cơ bản của pháp luật phát triển DVMT.
  3. Đánh giá toàn diện và cập nhật thực trạng pháp luật: Luận án cung cấp một bức tranh toàn cảnh và khách quan về thực trạng pháp luật về phát triển DVMT ở Việt Nam hiện nay, phân tích những bất cập, thiếu sót, tản mạn và nguyên nhân của chúng, đặc biệt là các quy định sau Luật BVMT năm 2014, vốn chưa được các nghiên cứu trước đây đánh giá đầy đủ.
  4. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi: Nghiên cứu đưa ra một tập hợp các giải pháp toàn diện nhằm hoàn thiện pháp luật về phát triển DVMT, bao gồm các chính sách về ưu đãi, hỗ trợ, quản lý chất lượng và giá dịch vụ, có tính khả thi cao và phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế của Việt Nam.
  5. Phát hiện sự chậm trễ trong xã hội hóa và hiện thực hóa các nguyên tắc pháp lý: Mặc dù có chủ trương mạnh mẽ, luận án chỉ ra rằng mức độ xã hội hóa DVMT còn thấp, gánh nặng ngân sách lớn và các nguyên tắc PPP, BPP chưa được thể chế hóa đầy đủ, dẫn đến năng lực và chất lượng DVMT còn hạn chế.
  6. Gợi mở kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam: Luận án đã tổng hợp và phân tích kinh nghiệm của nhiều quốc gia (Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Singapore, EU, Mỹ, Hàn Quốc) trong việc xây dựng và thực thi pháp luật DVMT, từ đó rút ra các bài học giá trị, giúp Việt Nam có lựa chọn phù hợp trong quá trình hoàn thiện pháp luật và thực hiện cam kết quốc tế.

Những đóng góp này thể hiện một sự tiến bộ về mặt học thuật (paradigm advancement), chuyển từ việc xem xét DVMT như một vấn đề kinh tế hoặc một khía cạnh phụ của luật môi trường, sang việc công nhận nó là một lĩnh vực pháp luật chuyên biệt, đòi hỏi một khung lý luận và pháp lý hệ thống. Điều này mở ra ít nhất 3 luồng nghiên cứu mới: 1) Pháp luật hợp đồng và thương mại DVMT; 2) Phân tích định lượng tác động chính sách pháp luật DVMT; 3) Cơ chế tài chính và định giá đặc thù cho DVMT. Tính liên quan toàn cầu của luận án được thể hiện qua việc phân tích kinh nghiệm quốc tế và đề xuất các giải pháp giúp Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh trong lĩnh vực DVMT trên thị trường quốc tế, góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững chung. Các kết quả có thể đo lường được bao gồm việc nâng cao hiệu quả lập pháp, thu hút đầu tư vào ngành DVMT và cải thiện chất lượng môi trường sống.