Luận án TS: Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên phục vụ phát triển bền vững vùng Thanh Nghệ Tĩnh - Hoàng Thị Cường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- HOÀNG THỊ CƯỜNG ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI BỀN VỮNG VÙNG THANH NGHỆ TĨNH LUẬN ÁN TIẾN SỸ ĐỊA LÝ HÀ NỘI, 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀ O TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ …….***………… HOÀNG THỊ CƯỜNG ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI BỀN VỮNG VÙNG THANH NGHỆ TĨNH LUẬN ÁN TIẾN SỸ Chuyên ngành: Địa lý Tài nguyên và Môi trường Mã số: 62 44 02 19 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Đình Kỳ 2. Đặng Duy Lợi Hà Nô ̣i, 2017 VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Hoàng Thị Cường i LỜI CÁM ƠN Luận án được hoàn thành tại Khoa Địa Lý, Học viện Khoa học và Công nghệ dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Đình Kỳ và PGS. Đặng Duy Lợi. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến các thầy - những người đã luôn tận tâm dạy bảo, động viên tác giả trong suốt thời gian thực hiện luận án.

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được những chỉ bảo và góp ý quý báu của các thầy, cô trong và ngoài Học viện: GS. Phạm Hoàng Hải, GS. Nguyễn Khanh Vân, PGS. Phạm Quang Vinh, PGS.

Uông Đình Khanh, TS. Đào Đình Châm, PGS. Nguyễn Thục Nhu, PGS. Lại Vĩnh Cẩm, PGS.

Nguyễn Hiệu, PGS. Nguyễn An Thịnh, PGS. Nguyễn Đăng Hội, TS. Nguyễn Lập Dân, TS.

Nguyễn Quyết Chiến, TS. Nguyễn Mạnh Hà, TS. Hoàng Lưu Thu Thủy, TS. Lê Thị Thu Hiền.

Tác giả xin chân thành cảm ơn những chỉ bảo và góp ý quý báu đó của quý thầy, cô. Tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn đến tất cả cán bộ, thầy cô giáo trong khoa Địa Lý, Học viện Khoa học và Công nghệ đã tạo mọi điều kiện để tác giả hoàn thành luận án. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến các công chức, viên chức các cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn các tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa; Công chức, viên chức của các cơ quan, đơn vị sự nghiệp của bộ Tài nguyên và Môi trường, bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng với người dân địa phương vùng nghiên cứu đã hợp tác, giúp đỡ nhiệt tình trong thời gian tác giả thực địa thực hiện luận án. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành đến tất cả cán bộ, thầy cô giáo và đồng nghiệp Khoa Quản lý nhà nước về Xã hội - Học viện Hành chính Quốc gia cũng như bạn bè và gia đình đã động viên tác giả rất nhiều trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Hà Nội, ngày 4 tháng 4 năm 2017 Tác giả ii MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT.vi DANH MỤC BẢNG.vii DANH MỤC HÌNH.ix MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

NHỮ NG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN. LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN. CƠ SỞ TÀI LIỆU CHÍNH.

CẤU TRÚ C CỦA LUẬN ÁN. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI BỀN VỮ NG VÙNG THANH NGHỆ TĨNH. CÁC CÔNG TRÌ NH NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI. Tổ ng quan các công triǹ h nghiên cứu.

Một số vấn đề đặt ra đối với luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI BỀN VỮ NG VÙ NG THANH NGHỆ TĨNH. Nghiên cứu, đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên. Mối liên hệ giữa nghiên cứu cảnh quan với đinh ̣ hướng sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường trong phát triển kinh tế - xã hô ̣i bề n vững 20 1.

Đánh giá tổ ng hơ ̣p điề u kiê ̣n tự nhiên trên cơ sở phân tić h và đánh giá cảnh quan. Đánh giá tổ ng hơ ̣p điề u kiê ̣n tự nhiên phu ̣c vu ̣ phát triể n bề n vững kinh tế - xã hô ̣i bề n vững vùng Thanh Nghê ̣ Tiñ h trên cơ sở lý luâ ̣n cảnh quan ho ̣c. QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÁC BƯỚC NGHIÊN CỨU. Quan điểm nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. 37 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÙ NG THANH NGHỆ TĨNH.

ĐẶC ĐIỂM CÁC YẾU TỐ TỰ NHIÊN VÙNG THANH NGHỆ TĨNH. Vi tri ̣ ́ điạ lý. Điạ hiǹ h, địa mạo. Thổ nhưỡng.

Thảm thực vật. Hoạt động của con người. Tai biến thiên nhiên và biến đổi khí hậu. PHÂN LOẠI CẢNH QUAN VÙ NG THANH NGHỆ TĨNH.

Hê ̣ thố ng phân loa ̣i cảnh quan. Đặc điểm các đơn vị cảnh quan vùng Thanh Nghệ Tĩnh. PHÂN VÙ NG CẢNH QUAN VÙ NG THANH NGHỆ TĨNH. Tiêu chí phân vùng cảnh quan.

Đă ̣c điể m các vùng và tiể u vùng cảnh quan vùng Thanh Nghê ̣ Tiñ h. 93 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2. ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI BỀN VỮNG VÙNG THANH NGHỆ TĨNH. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG LÂM NGHIỆP.

Nguyên tắc, đối tượng, mục tiêu đánh giá. Xây dựng thang điểm và hệ thống tiêu chí đánh giá. Kết quả đánh giá. ĐÁNH GIÁ TIỀM NĂNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN CHO PHÁT TRIỂN DU LICH ̣.

Tiề m năng du lich ̣ trong các tiể u vùng. Tính toán định lượng tiề m năng phát triể n du lịch. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG PHÁT TRIÊN KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI DƯỚI GÓC ĐỘ PHÁT TRIỂN BỀN VỮ NG CỦA VÙ NG THANH NGHỆ TĨNH. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ khung tổ chức lãnh thổ. Phân tić h thực tra ̣ng quy hoa ̣ch phát triể n kinh tế - xã hô ̣i dưới góc đô ̣ phát triể n bề n vững vùng Thanh Nghê ̣ Tiñ h. ĐINH ̣ HƯỚNG KHÔNG GIAN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI BỀN VỮ NG. Đinh ̣ hướng các tuyế n tru ̣c phát triể n kinh tế - xã hô ̣i.

Định hướng không gian sử dụng các loại cảnh quan vùng Thanh Nghệ Tĩnh 141 3. Định hướng không gian các tiểu vùng cảnh quan vùng Thanh Nghệ Tĩnh….145 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

II PHỤ LỤC 1. XIII PHỤ LỤC 2. XVII PHỤ LỤC 3. XX PHỤ LỤC 4.

XXXV PHỤ LỤC 5. XXXIX v DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT BVMT Bảo vệ môi trường CNH-HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa CQ Cảnh quan DTTN Diện tích tự nhiên ĐGCQ Đánh giá cảnh quan ĐGTN Đánh giá thích nghi ĐKTN Điều kiện tự nhiên KCN Khu công nghiê ̣p KKT Khu kinh tế KT-XH Kinh tế - xã hội MT Môi trường PTBV Phát triể n bề n vững TNTN Tài nguyên thiên nhiên TNMT Tài nguyên môi trường TV Tiểu vùng TVCQ Tiể u vùng cảnh quan UBKH Ủy ban khoa học VQG Vườn quố c gia vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Cơ sở dữ liê ̣u đươ ̣c thu thâ ̣p phu ̣c vu ̣ nghiên cứu của luâ ̣n án 29 Bảng 1. Phân vùng cảnh quan lãnh thổ Việt Nam (tỷ lệ 1/1.

Ví dụ về ma trận so sánh cặp của 3 yếu tố A, B và C 35 Bảng 2. Chú giải bản đồ địa mạo 49 Bảng 2. Bức xạ tổng cộng trung bình tháng và năm (kcal/cm²) 52 Bảng 2. Cân bằng bức xạ trung bình tháng và năm (kcal/cm2) 52 Bảng 2.

Nhiệt độ không khí trung bình tháng và năm (°C) 53 Bảng 2. Tốc độ gió trung bình tháng và năm (m/s) 54 Bảng 2. Lượng mưa trung bình tháng và năm (mm) 55 Bảng 2. Độ ẩm tương đối trung bình tháng và năm (%) 56 Bảng 2.

Phân tić h phẫu diê ̣n đấ t phù sa sông, biển 60 Bảng 2. Phân tích phẫu diê ̣n đấ t phù sa ngòi, suối 61 Bảng 2. Phẫu diê ̣n đấ t nhóm đấ t thung lũng dốc tụ 61 Bảng 2. Phân tić h phẫu diê ̣n đấ t nâu đỏ trên đá macma bazo và trung 62 trính Bảng 2.

Phân tić h phẫu diê ̣n đấ t đỏ nâu trên đá vôi 63 Bảng 2. Phân tích phẫu diê ̣n đấ t đỏ vàng trên đá sét và biến chất 63 Bảng 2. Phân tić h phẫu diê ̣n đất vàng đỏ trên đá macma axit 64 Bảng 2. Phân tić h phẫu diê ̣n đấ t vàng nha ̣t trên đá cát 64 Bảng 2.

Phân tích phẫu diê ̣n đấ t nâu vàng trên phù sa cổ 66 Bảng 2. Phân tić h phẫu diê ̣n đấ t đỏ vàng trên đá biến chất 66 Bảng 2. Phân tích phẫu diê ̣n đấ t mùn vàng đỏ trên đá macma axit 67 Bảng 2. Phân tích phẫu diê ̣n đấ t cát 68 Bảng 2.

Phân tić h phẫu diê ̣n đất mặn 68 Bảng 2. Phân tích phẫu diê ̣n đất phèn 69 Bảng 2. Hệ thống phân loại cảnh quan vùng Thanh Nghệ Tĩnh 81 Bảng 2. Diện tích các lớp và phụ lớp cảnh quan vùng Thanh Nghệ Tĩnh 85 Bảng 2.

Diện tích các hạng cảnh quan của vùng Thanh Nghệ Tĩnh 90 Bảng 2. Phân chia vùng và tiểu vùng cảnh quan vùng Thanh Nghệ Tĩnh 92 vii Bảng 3. Kết quả đánh giá riêng các tiêu chí cho nhóm cây trồng 108 trong nông nghiệp Bảng 3. Kết quả đánh giá riêng các tiêu chí cho rừng sản xuất 110 Bảng 3.

So sánh Satty và trọng số AHP đánh giá cho cây lúa 111 Bảng 3. Phân hạng mức độ thích nghi từng loại cảnh quan cho cây lúa 112 Bảng 3. So sánh Satty và trọng số AHP đánh giá cho cây hằng năm 113 Bảng 3. Phân hạng mức độ thích nghi cảnh quan cho cây hằng năm 114 Bảng 3.

So sánh Satty và trọng số AHP đánh giá cho cây lâu năm 114 Bảng 3. Phân hạng mức độ thích nghi cảnh quan cho cây lâu năm 115 Bảng 3. So sánh Satty và trọng số AHP đánh giá cho rừng sản xuấ t 116 Bảng 3.