Luận án tiến sĩ: Lịch sử tiến hóa trầm tích Holocen khu vực ven biển Thanh Hóa - Nguyễn Minh Quảng (79 ký tự)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Minh Quảng LỊCH SỬ TIẾN HÓA TRẦM TÍCH HOLOCEN KHU VỰC VEN BIỂN THANH HÓA LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC TRÁI ĐẤT Hà Nội - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Minh Quảng LỊCH SỬ TIẾN HÓA TRẦM TÍCH HOLOCEN KHU VỰC VEN BIỂN THANH HÓA Chuyên ngành: Địa chất học Mã số: 9440201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC TRÁI ĐẤT NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Doãn Đình Lâm 2. Vũ Văn Hà Hà Nội - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Doãn Đình Lâm và TS.

Các kết quả trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Minh Quảng ii LỜI CẢM ƠN Luận án được thực hiện và hoàn thành dưới sự hướng dẫn tận tình và tâm huyết của Thầy giáo hướng dẫn khoa học là PGS. Doãn Đình Lâm và TS. NCS xin gửi tới hai Thầy lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc nhất.

Nghiên cứu sinh trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Phòng Trầm tích, Ban Lãnh đạo Viện Địa chất, Ban chủ nhiệm Khoa các Khoa học trái đất, Lãnh đạo Học viện Khoa học và Công nghệ thuộc Viện Hàm lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tạo mọi điều kiện tốt nhất cho NCS trong quá trình học tập và nghiên cứu. Nghiên cứu sinh chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, các nhà khoa học: GS. Trần Nghi, PGS. Phạm Huy Tiến, GS.

Phan Trọng Trịnh, PGS. Nguyễn Địch Dỹ, PGS. Nguyễn Xuân Khiển, TS. Nguyễn Xuân Huyên, TS.

Lê Thị Nghinh, PGS. Đinh Xuân Thành, PGS. Hoàng Văn Long, TS. Mai Thành Tân, TS.

Đinh Văn Thuận, TS. Phan Đông Pha, TS. Bùi Văn Thơm, TS. Nguyễn Trung Thành, TS.

Lại Hợp Phòng, TS. Hà Ngọc Anh, TS. Nguyễn Thị Thu Cúc cùng các nhà khoa học, bạn bè đồng nghiệp đã giúp đỡ và góp ý sâu sắc trong quá trình thực hiện luận án và tại Hội thảo luận án. Nghiên cứu sinh cảm ơn sự động viên, chia sẽ của người thân và đồng nghiệp! NCS.

Nguyễn Minh Quảng iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ.

viii DANH MỤC CÁC ẢNH. xi MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Nghiên cứu về châu thổ trên thế giới. Các nghiên cứu về châu thổ ở Việt Nam. Nghiên cứu về dao động mực nước biển. Trên thế giới.

Tổng quan nghiên cứu địa tầng phân tập. Tổng quan nghiên cứu ở vùng đồng bằng Thanh Hóa. Cách tiếp cận. Một số khái niệm.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa. Phương pháp phân tích ảnh viễn thám. Phương pháp nghiên cứu thành phần vật chất.

Phương pháp phân tích cổ sinh. Phương pháp địa chấn khúc xạ. Phương pháp địa chấn - địa tầng. Phương pháp xác định tuổi tuyệt đối bằng đồng vị 14 C.

Phương pháp phân tích tướng trầm tích. Phương pháp địa tầng phân tập. Phương pháp thành lập bản đồ tướng đá - cổ địa lý. 36 iv CHƯƠNG 2.

ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC VEN BIỂN THANH HÓA. Đặc điểm khí tượng, thủy - hải văn. Hệ thống sông ngòi. Hàm lượng cát bùn.

Đặc điểm địa hình - địa mạo khu vực ven biển Thanh Hoá. Đồng bằng bồi tích. Đồng bằng lagoon. Địa hình đồi núi sót.

Hình thái cửa sông. Đặc điểm địa chất. Địa tầng trước Holocen. Địa tầng Holocen.

Tân kiến tạo và kiến tạo hiện đại. ĐẶC ĐIỂM TƯỚNG TRẦM TÍCH HOLOCEN KHU VỰC VEN BIỂN THANH HÓA. Nhóm tướng aluvi bồi lấp thung lũng cắt xẻ. Nhóm tướng estuary - vũng vịnh.

Nhóm tướng châu thổ. Nhóm tướng aluvi. LỊCH SỬ TIẾN HÓA TRẦM TÍCH HOLOCEN KHU VỰC VEN BIỂN THANH HÓA. Dao động mực nước biển trong Holocen khu vực ven biển Thanh Hóa.

Địa tầng phân tập trầm tích Holocen khu vực ven biển Thanh Hóa. Lịch sử tiến hóa trầm tích Holocen khu vực ven biển Thanh Hóa. Giai đoạn bồi lấp thung lũng cắt xẻ. Giai đoạn estuary - vũng vịnh.

Giai đoạn châu thổ. Giai đoạn aluvi. Biến động đường bờ Holocen muộn - hiện đại ven biển Thanh Hóa. Biến động đường bờ Holocen muộn - Hiện đại.

Xu thế biến động và đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý lãnh thổ.127 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .131 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.133 TÀI LIỆU THAM KHẢO .134 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Bp Trước ngày này ĐB Đông Bắc ĐB - TN Đông Bắc - Tây Nam ĐN Đông Nam HST Hệ thống trầm tích biển cao KH&CN Khoa học và Công nghệ KZ Kainozoi LST Hệ thống trầm tích biển thấp MFS Bề mặt ngập lụt cực đại MNB Mực nước biển nnk Những người khác N+ Nicon vuông góc P/H Pleistocen/Holocen SB Ranh giới tập TB-ĐN Tây Bắc - Đông Nam TKT Tân kiến tạo TLCX Thung lũng cắt xẻ TN Tây Nam TS Bề mặt biển tiến TST Hệ thống trầm tích biển tiến vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Bảng thống kê tài liệu, số liệu thực hiện luận án. Kết quả phân tích tuổi tuyệt đối 14C bằ ng phương pháp AMS ta ̣i phòng thí nghiê ̣m DirectAMS, Hoa Kỳ. Các mốc thời gian thang địa tầng Holocen.

Các mốc thời gian chi tiết thang địa tầng Holocen. Đặc điểm thạch học, khoáng vật trầm tích nhóm tướng aluvi bồi lấp thung lũng cắt xẻ. Đặc điểm cổ sinh và hoá - lý môi trường nhóm tướng aluvi bồi lấp thung lũng cắt xẻ. Đặc điểm thạch học, khoáng vật trầm tích nhóm tướng estuary - vũng vịnh…77 Bảng 3.

Đặc điểm cổ sinh và hoá - lý môi trường nhóm tướng estuary - vũng vịnh…78 Bảng 3. Đặc điểm thạch học, khoáng vật trầm tích nhóm tướng châu thổ. Đặc điểm cổ sinh và hoá - lý môi trường nhóm tướng châu thổ. Đặc điểm thạch học, khoáng vật trầm tích nhóm tướng aluvi.

Đặc điểm cổ sinh và hoá - lý môi trường nhóm tướng aluvi. Độ sâu bề mặt Pleistocen muộn khu vực ven biển Thanh Hoá .99 viii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 1. Sơ đồ vị trí và tài liệu nghiên cứu khu vực ven biển Thanh Hoá. Sơ đồ phân loại châu thổ theo mức độ ảnh hưởng của động lực.

Sơ đồ phân loại sáu môi trường lắng đọng trầm tích theo động lực……. Biểu đồ dao động mực nước biển ở biển Đông Việt Nam. Biểu đồ dao động mực nước biển từ 20.000 năm Bp trở lại đây (a); Biểu đồ dao động mực nước biển trong Holocen (b). Biể u đồ dao đô ̣ng mực nước biể n.

Sơ đồ các mô hình địa tầng phân tập. Sơ đồ xác định miền hệ thống và ranh giới tập. Giản đồ mối quan hệ nhân quả giữa chuyển động kiến tạo, sự thay đổi mực nước biển và thành phần vật chất. Sơ đồ các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển châu thổ.

Sơ đồ khối thung lũng cắt xẻ. Sơ đồ cấu trúc bãi triều. Sơ đồ cấu trúc châu thổ. Sơ đồ khối cấu trúc uốn khúc sông.

Sơ đồ các bề mặt và các hệ thống trầm tích của một tập. Đo địa chấn khúc xạ bằng máy đo địa chấn ABEM TerralogPro (A), băng sóng địa chấn khúc xạ tại điểm nổ 0 mét (B). Các dạng kết thúc phản xạ (theo Myers, 1996 và Catuneanu, 2006). Sơ đồ địa hình - địa mạo khu vực ven biển Thanh Hóa.

Mặt cắt địa hình uốn khúc trên sông Tào Xuyên. Vị trí phân bố bãi giữa lòng trên sông Lèn (A); ngã ba sông Mã và sông Chu (B) và gần cửu sông Mã (C). Mặt cắt địa hình vuông góc với bờ biển. Biểu đồ phân loại châu thổ theo mức độ ảnh hưởng của động lực (a); Hình dạng cửa Hới và cửa Lạch Trường (b).

Sơ đồ đẳng dày trầm tích Holocen dưới - giữa hệ tầng Thiệu Hoá (Q21-2th) khu vực ven biển Thanh Hoá. Sơ đồ đẳng dày trầm tích Holocen trên hệ tầng Thái Bình (Q23tb) khu vực ven biển Thanh Hoá. Sơ đồ địa chất khu vực ven biển Thanh Hoá. Mặt cắt địa chất tuyến A - A’ và hệ thống chú giải của sơ đồ địa chất khu vực ven biển Thanh Hoá.

Sơ đồ hệ thống đứt gãy sông Mã. Sơ đồ tân kiến tạo khu vực Thanh Hóa. Giản đồ nhiễu xạ Rơnghen trầm tích sét bột đồng bằng ngập lụt tại LKTH6/28,85m (a- mẫu tổng; b- sét định hướng). Giản đồ nhiễu xạ Rơnghen trầm tích sét bãi triều LKTH6/24,85m (a- mẫu tổng; b- sét định hướng).

Giản đồ nhiễu xạ Rơnghen trầm tích sét bột vũng vịnh tại LKTH6/16,75m (a- mẫu tổng; b- sét định hướng). Giản đồ nhiễu xạ Rơnghen trầm tích trũng sau cồn tại điểm khảo sát TH20- 25 (a- mẫu tổng; b- sét định hướng). Giản đồ nhiễu xạ Rơnghen trầm tích đồng bằng lagoon tại điểm khảo sát TH20-6 (a- mẫu tổng; b- sét định hướng). Giản đồ nhiễu xạ Rơnghen trầm tích bãi gian triều tại điểm khảo sát TH20- 19 (a- mẫu tổng; b- sét định hướng).

Các mặt cắt tướng trầm tích theo phương ĐB - TN. Các mặt cắt tướng trầm tích theo phương TB - ĐN. Sơ đồ bề mặt trầm tích Pleistocen trên hệ tầng Vĩnh Phúc khu vực ven biển Thanh Hoá. Tướng trầm tích và kết quả tuổi tuyệt đối 14C tại lỗ khoan LKTH6 và LKTH9.

Tướng trầm tích và kết tuổi tuyệt đối 14C tại lỗ khoan LKTH1 và LKTH2. Sơ đồ biểu diễn chu kỳ biển thoái và biển tiến toàn cầu. Mô hình ĐTPT, mặt cắt trầm tích Đệ tứ trong các bể Kainozoi đối xứng của một phức tập. Mặt cắt địa chấn khúc xạ và địa tầng phân tập tuyến DVL-21 (qua lỗ khoan LKTH9).

Mặt cắt Địa tầng phân tập - Tướng trầm tích Holocen khu vực ven biển Thanh Hoá (tuyến D - D’, E - E’, F - F’). Mặt cắt Địa tầng phân tập - tướng trầm tích Holocen khu vực ven biển Thanh Hoá (tuyến A - A’, B - B’, C - C’). Mặt cắt địa chấn nông phân giải cao tuyến NB-PX95 và địa tầng phân tập khu vực ven biển Thanh Hoá .