Nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính gây độc tế bào của cây bạch trinh biể

Thực vật họ Thủy tiên (Amaryllidaceae), chi Bạch trinh (Hymenocallis) va loai Bạch trinh biên (Hymenocallis liftoralis). Thực vật họ Thủy tiên (AmaryllidaC€a€). Thực vật chi Bạch trinh (Hyzmenocaliis) và loài Bạch trinh biển (ThmenoCdHHHýW HHOT(Ïϧ) các bá 1Ÿ 0681 011618151110 61166<161146 5% Sát 140681611161 815 4610151646005 881 L6 3 1. Thanh phan hóa học họ Thủy tiên (Amaryllidaceae), chỉ Bach trinh (Hymenocaliis) và loài Bạch trinh biên (Hymenocallis littoralis).

Thành phần hóa học họ Thúy tiên (Amaryllidaceae) " 1. Thành phần hóa học chi Bach trinh (Hyznenocaliis) và loài Bạch trinh biển (HhmenoCHIHHS HHOT(ÌÌS) tiátitssesD11á6 5551 13835515135553 958535 56553555551535051 6413855515135555 295188 11 1. Hoạt tính sinh học của họ Thủy tiên (Amaryllidaceae), chi Bạch trinh (Hymenocallis) và loài Bạch trinh biên (ywmenocallis litfordli$). Hoạt tính sinh học của họ Thủy tiên (Amaryllidaceae) .Hoạt tính sinh học của chi Bạch trinh (Wymenocailis) và loài Bạch trình biển gẠ1//12/104211110811/742011) E000.

30 CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆÌM. Mẫu thực vật 2,2: Phương pháp phân lập các hợp GHất ;:ssszsiesssisisis8614511216655018131530046065503 60588 33 2. Sắc ký lớp mỏng (TC) .-- +: 22-©5++S+£2SE2EE2ESEEEEEEEEEEAerrErerrkerrsree 33 2. Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPL(C).

Phương pháp xác định cấu trúc các hợp chất. Phổ hồng ngoại (FT-IR). Phé khéi lurgng (ESI-MS). Phô khối lượng phân gidi ca0 (FT-ICR-MS).

Phổ cộng hướng từ hạt nhân (NMR).---2--©52-25+22zcScxevrxrerreeerxeee 34 b2 nONg CHAY “. ĐỘ qUaAy CỰC TIẾT -:s:¿2zc:c2i215:25051511103696151551556135131613935 15% LE55055115556161. Phương pháp thử hoạt tính sinh học. Phan lap cdc hop Chat.

Xử lý mẫu thực vật và chiết tách cây Bạch trinh biển. Phân lập các hợp chất từ cặn HLLF. Phân lập các hợp chất HLB2, HLB4, HLB5 từ cặn HLF. Phân lập các hợp chat HLB1, HL53, HLB12, HLB13 va HLB14.

Phân lập các hop chat. Phân lập các hợp chất HLB§, HLB9, HLB10 và HL22. Phan lập các hợp chất HLB6, HLB7, HLBI 1 và HLBI17. Chuyên hóa một số alkaloid.

2-22 5+£S2+£2Ex+22E+EEEE2EEteEExesrxrerrrerrkree 44 2.-- - 5< + 2x 1v SE vn nh nh nh cờ 2. -- - - --- - + + +2 sx xxx nh người 45 2. Hằng số vật lý và các đữ liệu phổ của các hợp chất đã phân lập. Hợp chất HLB l.--- 2: 2£ ©+t++2EEEtSEE92EE+EEEEt2EEEEEEEEEEEE2E1E 21x crrree 46 2.

Hop chat HLB2 w. Hợp chất HLB44. Hợp chất HLP 13. s29 E2EEE2EEE2EE2EEEt2112711021121111131 te 48 2.

Hợp chất HL/54. Hợp chất HLB5. Hợp chất HLLB l2.-- ¿2£ ©2+¿2++22E+t2EEt2EE+EEEE21312221211 221121121 re 50 2. Hợp chất HLLB l4.

Hợp chất HLLB6. Hợp chất HLB7. Hop chat HLBS8 w. Hợp chất HLBO.- ¿2+ ©++2EY++2E2E1222111221112211122111271121 crrvee 53 bIIEN no 80 8n.

Hợp chất HLIB I L. Hợp chất HL,B. Hợp chất HL22 2. Hằng số vật lý và các đữ liệu phố của các dẫn xuất axetyl hóa các alkaloid.

Hợp chất TA2. Hop chat GY sss mmneenecnennnannnnancancamneennnarmiece 58 2. Hợp chat LY2. Hợp chat HAL vecceecccccccsssscecssssssecssvesssessscessessecssasessvessueesstessecesaeesseesseessssesses 59 2.

Hoạt tính sinh học của các cặn chiết, hợp chat đã phân lập và bán tổng hợp. 60 CHƯƠNG 3: KẾT QUÁ VÀ THẢO LUẬN kn ro am. Phân lập các hợp chất .-------- + ©+++++++2EL22XEt2E1221E12117212271E112 xe crkrei 63 3. Xác định cấu trúc hóa học các hợp chất phân lập được từ cây Bạch trinh biển.

Hợp chất HIL/B/2.---2-+++S++9S+E+2EEEE1E22112211271E17112212 2715112 xe re 66 3. Hợp chất HLLB4. Hợp chất HLLB I3. Hợp chất HL53 (chất mới).

Hợp chất HL/B2. Hợp chất HL,B 14. Hop chat HLB6 u.10 Hop chat HLB7 .11 Hợp chất HLB8. Hop chat HLB9 woe.

Hop chat HLB10. Hop chat HLBI1. Hop chat HLBI7. Hop chat HL22 (chat m6i).

Tổng hợp các dẫn xuất của một só alkaloid phân lập được từ cây Bạch trinh biên (HymernoCdllis ÏÌFÍOTÌiS). <5 < St HH TH HT TH nh 102 3. Hợp chất TA2.Hợp chất LY I 4.Hợp chất LY2 4.Hợp chất HAI 3. Hoạt tính gây độc tế bào của cay Bach trinh bién (Hymenocallis littoralis).

112 TAI LIEU THAM KHAO.cssssssssssssssccsssesessseceasecesssccsssesesnsccessecesnscssasecesneccsssecesneces 123 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 1111111111111 142 ICso TBƯT DMSO OD SRB FBS NCI TCA MeOH EIOH EtOAc CHCl; DC TLC NMR IR ESI-MS FT-ICR-MS UV DANH MUC CAC CHU’ VIET TAT Giờ Nồng độ ức chế 50% đối tượng thử Tế bào ung thư Dimethyl sunfoxide mật độ quang học (Optical Density) Sulforhodamine B Fetal bovine serum National Cancer Institute Trichloracetic acid Methanol Ethanol Ethyl acetate Chloroform Độ chuyên dịch hóa học Hằng số tương tác Đối chứng Thin Layer Chromotography (Sắc ký lớp mỏng) Nuclear magnetic resonance (Phổ cộng hưởng từ hạt nhân) Infrared spectroscopy (Phổ hồng ngoại) Electrospray Ionisation Mass Spectrometry (Phổ khối lượng thông qua ion hóa điện tử) Fourier Transform Jon Cyclotron Resonance Mass Spectrometry (Phố khối lượng phân giải cao) Ultraviolet (Tử ngoại) DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐÒ Hình 1. Cây Bạch trinh biển Sơ đồ 2.1: Sơ đồ chiết mẫu cây Bạch trinh biển (Hyznenocallis litoralis).2: Sơ đồ phân lập HLB2, HLB4 và HLB5.3: Sơ đồ phân lập HLBI, HLB53, HLB12, HLB13 và HLB14.4: Sơ đồ phân lập HLBS, HLB9, HLBI0 và HL22 .5: Sơ đồ phân lập HLB6, HLB7, HLBI 1 và HLBI7.6: Sơ đồ phản ứng axetyl hóa tazettine.7: Sơ đồ phản ứng axetyl hóa ÏYCOTITE.8: Sơ đồ phản ứng axetyl hóa haemanthamine.----2-zz222zz+2zse¿ 46 Hình 3.1: Tương tác xa HMBC (H—>€) và cấu trúc hóa học của HLBI.2: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLB2.3: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLB4.4: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLBI3.5: Phố khối lượng ESI-MS_ của HL53.--2-5¿©22©+E2EE2Evtcxesrreceei 72 Hình 3.6: Phổ khối lượng FT“CIR-MS của HL ĐỘ siisisasgiostootusbstogitogshsisosssBi 72 Hình 3.7: Ph6 'H NMR ctia HLS3.8: Phé °C NMR cia HLSS .9: Phé HSQC ctta HLS3 .10: Phổ HMBC của HL/53. ¿55c 2++vt 2tr 75 Hình 3.11: Tương tac xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HL§3.13: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cau trúc hóa học của HLBS.14: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLBI2.15: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLB14.16: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLB6.17: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLB7.18: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLB&8.20: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLBI0.21: Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HLBI1.22: Tương tác xa HMBC (H—>›C) và cấu trúc hóa học của HLBI7.23: Phổ khối lượng FT-CIR-MS của HL22.----- 2-2222 ++2ss+z sec: 96 Hình 3.24: Phổ !H NMR của hợp chất HL/22.- 22-2: + +£E+E2EE£+E+Z2ESE2vzezei 97 Hình 3.34: Phổ 'C NMR của hợp chất HL/22.---2-- ¿2© +22 ££x£+ES+eevse+rszei 98 Phổ DEPT của hợp chất HL22.-------¿+2222++¿222+++22v+z+vvseszzver 98 Ph6 HSQC của hợp chất HL/22 .---2:-2©++222+++2++t2vzxestrved 99 Ph6 HMBC ctia hop chat HLB9.csesssesssesssesssecsssesssesssesssseesseesseesseeeees 100 Ph6é HMBC ctia hop chat HL22 .escsccsssessssssssessssecssesssecsssesssecssscesseessesess 100 Tương tác xa HMBC (H—>C) và cấu trúc hóa học của HL22.

- 101 Phản ứng axetyl hóa haemanthamine, tazettine và lycorine.104 Cơ chế phản ứng axetyl hóa. -- «+ S+ Sư nh re 104 Cấu trúc hóa học của TA2.---5:-2S22:E22112211215221121121E271E 211221 xe 105 Cấu trúc hóa học của LÝY Í. 11 21ee 107 Cấu trúc hóa học của LY2.- -c-- Set 2E SE2E2111112115111112115111121x 109 Cấu trúc hóa học của HAI .1: DANH MUC BANG BIEU Cac dang alkaloid trong ho Thuy tién (Amaryllidaceae) Bảng 1.2: Một số alkaloid trong chi Hymenocdllis .3: Các thành phần dễ bay hơi được khảo sát từ tỉnh dầu cây Bạch trinh bién.1: Độ chuyển dịch ö 'H và ö '*C của HLBI.2: Độ chuyển dịch ở,„ và ổ,, của HLB2.3: Độ chuyên dịch ổ,„ và ở,„ của HLB4.4: Độ chuyên dịch ổ„ và ð,„ của HLBI3.5: Độ chuyên dịch On va One CUA HSS. svscerssvessissevensessveremasesemneeexerresscan Tï Bảng 3.6: Độ chuyển dịch Oy va Sie của HLBS.

---- c5 Sen 11s eszseres 719 Bang 3.7: D6 chuyén dich ổ,„ Và ổ„„ của HLBI2.8: Độ chuyén dich ổ„ và ð,„„ của HLBI4.9: Độ chuyền dịch ổ„, và ,„ của HLH6.10: Độ chuyên dịch ổ,„ và ở, của HLH7.11: Độ chuyên dịch On va v6 của HLBS.12: Độ chuyên dịch On va Or Wet HED vccccsseresemecomumnncnmnmanena 88 Bang 3.13: D6 chuyén dich On va ổ,„ của HLBI10.14: Do chuyén dich ổ,„ và „¿của HLBI Í.15: Độ chuyên dịch 6, va ồ,„ của HIGB LD wsiccscomsssscooneccomenmanxmaninewsssi 94 Bang 3.16: Dé chuyén dich ổ,„ và ổ„ của HL22.17: Độ chuyển dich ở,„ và ð,„ của TA2.18: Độ dịch chuyển On va 5,,cua LY 1 coiccccccccccccccsssceessseseesssesecseseeeseseeeeeees 107 Bang 3.19; DS dich chuyén &,, va. by,Gla LY2 ssncmscacmnnamomeniecrnnnvonnann 109 Bang 3.20: D6 dich chuyén ổ,„ Và ð,„ của HA Í.21: Kết quả thử hoạt tính gây độc tế bào của các dịch chiết.22: Kết quả thử hoạt tính gây độc tế bào của các flavonoid va chromone.23: Kết quả thử hoạt tính gây độc tế bào của các alkaloid.24: Két quả thử hoạt tính gây độc tế bào của các dẫn xuất axetyl. 116 MỞ ĐÀU Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, được thiên nhiên ưu đãi nên có một thảm thực vật rất phong phú và đa dạng. Hiện nay các nhà khoa học đã phát hiện được gần 12.000 loài thực vật bậc cao thuộc hơn 2.256 chi, 305 họ (chiếm 4% tổng số loài, 15% tổng số chỉ, 57% tông số họ thực vật trên thế giới); 69 loài thực vật hạt trần; 12.000 loài thực vật hạt kín; 2.176 loài tảo; 481 loài rêu; 368 loài vi khuẩn lam; 691 loài dương sỉ và 100 loài khác.

Trong đó có 50% số loài thực vật bậc cao là các loài có tính chất bản địa, các loài di cư từ Hymalia - Vân Nam - Quý Châu xuống chiếm 10%, các loài đi cư từ Án Độ - Myanma sang chiếm 14%, các loài từ Indonesia - Malaysia đi cư lên chiếm 15%, còn lại là các loài có nguồn gốc hàn đới và nhiệt đới khác [21] Trong các loài thực vật bậc cao có khoảng gần 4.000 loài được ông cha ta sử dụng trong các bài thuốc cổ truyền của đân tộc ngay từ cổ xưa [2]. Ngày nay, cùng với sự phát triên của khoa học kỹ thuật nói chung, y học nói riêng, nền y học cô truyền dân tộc đang có những đóng góp to lớn cùng với y học hiện đại góp phần vào việc phòng, chữa bệnh nhằm làm tăng tuổi thọ của con người và chất lượng cuộc sông. Cũng chính vì vậy mà việc điều tra nghiên cứu về hóa học và hoạt tính sinh học của các loài cây thuốc có giá trị cao của Việt Nam nhằm đặt cơ sở khoa học cho việc sử dụng chúng một cách hợp lý, có hiệu quả nhất có trở nên đặc biệt quan trọng. Theo hướng nghiên cứu này, rất nhiều dược phẩm có nguồn gốc từ thảo dược đã được ứng dụng như rutin từ Hoa hòe chữa một s6 bénh tim mach [12]; artemisinin chiết xuất từ cay Thanh hao hoa vang va rất nhiều dẫn xuất của nó như artemether, arteether, artesunate chữa bệnh sốt rét ác tính [35]: berberin được chiết xuất từ một số loại cây như cây Vàng dang ding đề chữa bệnh tiêu chảy đường ruột [I1]; curcumin được chiết xuất từ củ Nghệ vàng dùng để chữa một số bệnh viêm loét đạ dày và đường tiêu hóa [10].

Ngoài ra, hiện nay còn có viên nang Crila chiết xuất từ cây Trinh nữ hoang cung (Crinum lattifolium) - ho Thiy tién (Amaryllidaceae) có tác dụng chữa u xơ tử cung và u xơ tiền liệt tuyến [14, 15].