Nguồn lực tâm lý của giảng viên các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh - Luận án TS

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ NGỌC GIÀU NGUỒN LỰC TÂM LÝ CỦA GIẢNG VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Tâm lý học Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Lã Thị Thu Thủy Hà Nội - 2025 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dữ liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Thị Ngọc Giàu LỜI CẢM ƠN Trong rất nhiều năm, tôi chưa sẵn sàng với hành trình nghiên cứu sinh vì tôi nhận thấy bên trong chưa tìm thấy sự thôi thúc mạnh mẽ về chủ đề nghiên cứu.

Nhưng, từ 2015, khi nhìn thấy nhiều đồng nghiệp mài mòn cảm xúc trên giảng đường đại học, tôi suy tư về hạnh phúc của người dạy. Chính vì vậy, khi một người em mà tôi rất quý nói với tôi rằng: Nguồn lực tâm lý (Psychological Capital - PsyCap) là một chủ đề hay và có liên quan đến hạnh phúc. Tôi tìm đọc và càng đọc tôi càng xúc động. Nên tháng 3 năm 2022, tôi quyết định nộp hồ sơ dự tuyển nghiên cứu sinh với chủ đề: “Nguồn lực tâm lý của giảng viên các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh”.

Tôi nhớ, cô hướng dẫn của tôi - PGS. Lã Thị Thu Thuỷ từng hỏi: Nguồn lực tâm lý gồm nhiều cấu phần, liệu em có làm nổi không? Dĩ nhiên, lúc đó câu trả lời của tôi là có. Nhưng đúng là càng đi sâu vào nghiên cứu cũng như trong tình huống vừa học vừa làm, tôi cảm nhận được câu hỏi của cô là có lý do. Và, tôi vô cùng biết ơn khi cô nhận lời hướng dẫn tôi trong suốt hành trình học.

Có những lúc tôi có quá nhiều mục tiêu, cô lại nhắc tôi cần buông bỏ bớt. Có khi tôi bận rộn với công việc, cô lại nhắc tôi quay trở về với hành trình nghiên cứu. Với tôi, dù cô trò xa nhau về vị trí địa lý, nhưng tôi luôn cảm thấy vững lòng vì hiểu rằng cô vẫn luôn ở đó, đồng hành và hỗ trợ tôi. Để đi đến được ngày hôm nay, tôi xin gửi lời cảm ơn đến GS.

Nguyễn Thị Mai Lan đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong từng bước quan trọng từ bảo vệ tên đề tài, đề cương nghiên cứu đến ba chuyên đề trong luận án. Câu hỏi của GS.Vũ Dũng: Điều gì đang xảy ra với giảng viên ở Hồ Chí Minh khiến cô nghiên cứu về đề tài này? Tôi đã luôn giữ trong tâm trí suốt quá trình làm luận án. Cũng như, những phản biện chân thành, thấu đáo của PGS. Nguyễn Thị Mai Lan đã giúp tôi nhìn lại và hoàn thiện luận án của mình tốt hơn.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS. Hồ Tố Phương, ThS. Đặng Thị Mai Phương, khoa Truyền thông và Thiết kế, Trường đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, những người quản lý luôn động viên và tạo điều kiện để tôi dành thời gian cho nghiên cứu. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến ThS.

Nguyễn Hoàng Anh Vũ, người hỗ trợ hết lòng khi tôi gặp khó về phương pháp nghiên cứu, người giúp tôi hiểu thêm về cách thức phân tích và đọc hiểu dữ liệu định lượng. Tôi xin cảm ơn sự cộng tác, giúp đỡ nhiệt tình của những người bạn của tôi ở các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nhờ sự trợ giúp của mọi người, quá trình khảo sát của tôi mới thuận lợi và đạt hiệu quả. Tôi xin cảm ơn các Thầy Cô giáo của Khoa Tâm lý - Giáo dục - Công tác xã hội, Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình làm nghiên cứu.

Lời cảm ơn cuối cùng, cũng là lời cảm ơn đặc biệt nhất, tôi xin gửi đến những người thân trong gia đình, người thương của tôi đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể thực hiện được ước mơ của mình. Trong điều kiện thời gian nghiên cứu chưa nhiều, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học còn hạn chế nên luận án của tôi vẫn có những thiếu sót, kính mong Quý Thầy Cô và đồng nghiệp đóng góp ý kiến, giúp tôi hoàn thiện luận án này tốt hơn. Xin cảm ơn tình cảm chân thành của mọi người đã dành cho tôi! TP. Hồ Chí Minh, ngày 30 tháng 6 năm 2025 NCS.

Nguyễn Thị Ngọc Giàu MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ NGUỒN LỰC TÂM LÝ CỦA GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC. Các nghiên cứu về nguồn lực tâm lý trong môi trường lao động. Các nghiên cứu về nguồn lực tâm lý trong tổ chức giáo dục và ở giảng viên đại học.

22 Tiểu kết chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUỒN LỰC TÂM LÝ CỦA GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC. Lý luận về nguồn lực tâm lý. Giảng viên đại học.

Lý luận về nguồn lực tâm lý của giảng viên đại học. 55 Tiểu kết chương 2. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổ chức nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Kết quả thử nghiệm độ tin cậy và hiệu lực của thang đo nguồn lực tâm lý PCQ- 12. 87 Tiểu kết chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN NGUỒN LỰC TÂM LÝ CỦA GIẢNG VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Thực trạng chung về nguồn lực tâm lý và bốn thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý của giảng viên các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh hưởng của cảm nhận hỗ trợ tổ chức và hỗ trợ xã hội đến nguồn lực tâm lý của giảng viên các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tác động của nguồn lực tâm lý đối với sự hài lòng công việc, cảm nhận stress và cảm nhận hạnh phúc của giảng viên các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh. Vai trò trung gian của nguồn lực tâm lý.

Kết quả nghiên cứu trường hợp điển hình. 123 Tiểu kết chương 4. 133 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 135 HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI.

139 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ ĐH & CĐ Đại học và cao đẳng ĐLC Độ lệch chuẩn ĐTB Điểm trung bình I-PCQ Bảng hỏi nguồn lực tâm lý ngầm KH&CN Khoa học và công nghệ MSSS Thang đo hỗ trợ xã hội đa diện PCQ-12 Bảng hỏi nguồn lực tâm lý phiên bản 12 mục hỏi PCQ-24 Bảng hỏi nguồn lực tâm lý phiên bản 24 mục hỏi POB Hành vi tổ chức tích cực POS Nghiên cứu tổ chức tích cực POS-s Thang đo cảm nhận hỗ trợ tổ chức phiên bản rút gọn PSS-10 Thang đo cảm nhận stress PSS-10 PsyCap Nguồn lực tâm lý hay nguồn lực tâm lý tích cực SL Số lượng WHO-5 Chỉ số cảm nhận hạnh phúc WHO-5 DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Tương quan giữa nguồn lực tâm lý với căng thẳng nghề nghiệp và triệu chứng trầm cảm. Tương quan giữa nguồn lực tâm lý và hành vi công dân tổ chức. Phân tích đường dẫn cấu trúc.

Thử nghiệm mô hình trung gian. Sự khác biệt trong đóng góp của 4 thành tố đối với nguồn lực tâm lý. Miền liên tục trạng thái - đặc điểm. Mẫu bảng hỏi nguồn lực tâm lý PCQ-24.

Đặc điểm khách thể nghiên cứu (N=224). Kết quả phân tích độ tin cậy của thang đo, bảng hỏi. Đặc điểm mẫu tham gia phỏng vấn sâu. Cách quy đổi điểm kết quả điểm trung bình của các bảng hỏi và thang đo 86 Bảng 3.

Các tham số thống kê trong phân tích nhân tố khẳng định của các mô hình91 Bảng 3. Độ tin cậy toàn thang đo và các tiểu thang đo của PCQ-12 trên mẫu giảng viên đại học. Tương quan giữa các tiểu thang đo PCQ-12. Thực trạng nguồn lực tâm lý tổng thể của giảng viên các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Thực trạng 4 thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý của giảng viên các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh. Thực trạng nguồn lực tâm lý tổng thể và 4 thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý theo giới tính. Thực trạng nguồn lực tâm lý tổng thể và 4 thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý theo độ tuổi. Thực trạng nguồn lực tâm lý tổng thể và 4 thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý theo tình trạng hôn nhân.

Thực trạng nguồn lực tâm lý tổng thể và 4 thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý theo trình độ học vấn. Thực trạng nguồn lực tâm lý tổng thể và 4 thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý theo thâm niên công tác. Thực trạng nguồn lực tâm lý tổng thể và 4 thành tố cấu thành nguồn lực tâm lý theo vị trí công việc. Tương quan giữa nguồn lực tâm lý của giảng viên đại học với cảm nhận hỗ trợ tổ chức.

Tương quan giữa nguồn lực tâm lý của giảng viên đại học với hỗ trợ xã hội. Mức độ dự đoán của các nguồn hỗ trợ nguồn lực tâm lý của giảng viên đại học. Tương quan giữa nguồn lực tâm lý của giảng viên đại học với sự hài lòng công việc. Ảnh hưởng 4 thành tố cấu thành của nguồn lực tâm lý đến hài lòng công việc nói chung.

Tương quan giữa nguồn lực tâm lý của giảng viên đại học với sự hài lòng đối với sinh viên. Tương quan giữa nguồn lực tâm lý của giảng viên đại học với cảm nhận stress. Ảnh hưởng 4 thành tố cấu thành của nguồn lực tâm lý đến cảm nhận stress. Tương quan giữa nguồn lực tâm lý với cảm nhận hạnh phúc của giảng viên đại học.

Ảnh hưởng 4 thành tố cấu thành của nguồn lực tâm lý đến cảm nhận hạnh phúc của giảng viên đại học. Kết quả phân tích trung gian mô hình 1. Kết quả phân tích trung gian mô hình 2. 122 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3.

Phân bố điểm thang đo nguồn lực tâm lý PCQ-12. Phân bố điểm thang đo theo mô hình 4 nhân tố. 93 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 3. Đồng ý cho phép sử dụng bảng hỏi PCQ-12 trong nghiên cứu.

Mô hình một nhân tố Tài liệu tiếng Việt. Mô hình bốn nhân tố. Mô hình trung gian của nguồn lực tâm lý (PCQ) trong mối quan hệ giữa cảm nhận hỗ trợ tổ chức (POS) và cảm nhận hạnh phúc (WHO-5) .