Nghiện Internet và Tự đánh giá bản thân của Học sinh THCS - Luận án Tiến sĩ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ MINH CÔNG NGHIỆN INTERNET VÀ TỰ ĐÁNH GIÁ BẢN THÂN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ C u T ọc c u Mã số: 62 31 04 01 LUẬN ÁN TIẾN S TÂ HỌC N ƣời ƣớng dẫn: GS. Trần Thị i Đức HÀ NỘI - 2016 i ỜI CA ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả, dữ liệu nghiên cứu trong luận án là trung thực và chƣa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Lê Minh Công ii ỜI CẢ ƠN Hoàn thành chƣơng trình tiến sĩ luôn là ƣớc mơ lớn và khát vọng của cuộc đời tôi.

Trải qua 4 năm học tập và nghiên cứu, dƣới sự hƣớng dẫn, giúp đỡ của nhiều ngƣời, đến hôm nay tôi dƣờng nhƣ đã gần hoàn thành ƣớc mơ đó của cuộc đời mình. Để có đƣợc thành quả nhƣ ngày hôm nay, tôi xin đặc biệt gửi lời cảm ơn chân thành đến những ngƣời đã hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua. Với tình cảm chân thành và sự kính trọng, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn đến GS. TS Trần Thị Minh Đức, giáo sƣ hƣớng dẫn luận án của tôi.

Trong suốt thời gian qua, Cô đã tận tình hƣớng dẫn, dành thời gian làm việc cùng tôi khi tôi ra Hà Nội hoặc Cô vào Sài Gòn, cũng nhƣ sẵn sàng trao đổi, giúp đỡ khi tôi cần sự trợ giúp. Tôi còn học tập đƣợc ở Cô những phẩm chất và kỹ năng quý giá của một nhà khoa học, một giảng viên và một nhà thực hành. Cô còn là một “chỗ dựa xã hội” cho tôi trong cuộc sống. Sự chân thành, tình cảm, thấu hiểu, ấm áp, luôn tin tƣởng và lạc quan là những gì tôi nhận đƣợc từ Cô khi chia sẻ những khó khăn của mình.

Tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến GS. TS Vũ Dũng, PGS. TS Nguyễn Thị Mai Lan, những ngƣời đã tạo cho tôi động lực đầu tiên khi bắt đầu vào nghiên cứu. Những nhận xét, ý kiến và khích lệ của quý Thầy Cô khi tôi mới bắt đầu trình đề cƣơng nghiên cứu, đến những bài giảng của quý Thầy Cô đã giúp tôi rất nhiều khi tìm ra con đƣờng đi của mình.

Quý Thầy Cô cũng là ngƣời giúp đỡ tôi rất nhiều khi trong suốt quá trình tôi học tập, nghiên cứu tại Học viện. Tôi đã thực sự coi Khoa Tâm lý học, Học viện Khoa học Xã hội là gia đình của mình. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS. TS Nguyễn Văn Thọ, PGS.

TS Trần Thị Lệ Thu, những ngƣời Thầy rất quan trọng trong cuộc sống của tôi. Thầy, Cô là chỗ dựa tinh thần cũng nhƣ luôn hỗ trợ tôi hết mình khi tôi gặp bất cứ khó khăn nào. Đƣợc làm việc với Thầy, Cô trong những năm qua giúp tôi rất nhiều trong định hƣớng giá trị, rèn luyện các kỹ năng nghiên cứu và thực hành. Tôi xin chân thành cảm ơn đến các đồng nghiệp yêu quý của tôi tại Khoa Tâm lý học, Trƣờng Đại học KHXH& NV, Đại học Quốc gia TP.

Hồ Chí Minh, nhất là TS Ngô Xuân Điệp, trƣởng khoa, luôn hỗ trợ, giúp đỡ, khích lệ và đồng cảm iii với tôi trong suốt những năm qua, nhất là khi tôi có khó khăn trong cuộc sống, công việc và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn sự cộng tác, giúp đỡ nhiệt tình của Ban giám hiệu, Thầy Cô giáo và các em học sinh tại Trƣờng THCS Tam Hiệp, THCS Song Ngữ Lạc Hồng (Biên Hòa, Đồng Nai) và THCS Phú Lâm (Tân Phú, Đồng Nai) trong suốt quá trình thu thập số liệu và thực nghiệm của đề tài. Lời cảm ơn đặc biệt cuối cùng, tôi xin dành cho những ngƣời thân trong gia đình của tôi: Mẹ tôi, ngƣời mà cuộc đời bà đã tạo cảm hứng và giá trị để tôi theo đuổi, và vợ tôi, ngƣời luôn ủng hộ và chia sẻ với tôi trong suốt những năm qua. Gia đình là chỗ dựa cả về tinh thần và vật chất, luôn sát cánh và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể theo đuổi ƣớc mơ học tập của mình.

Nếu không có sự hỗ trợ của họ, tôi khó có thể hoàn thành luận án này. Trong điều kiện thời gian nghiên cứu chƣa nhiều, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học còn hạn chế nên luận án của tôi vẫn có những thiếu sót, kính mong quý Thầy Cô giáo và quý đồng nghiệp đóng góp ý kiến, giúp tôi hoàn thiện luận án này tốt hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 01 tháng 05 năm 2016 NCS Lê Minh Công iv MỤC LỤC Lời cam đoan. iii Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt.

vi Danh mục các bảng. vii Danh mục các biểu đồ. viii MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Một số vấn đề lý luận về nghiện internet và tự đánh giá bản thân của học sinh trung học cơ sở. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa bàn và khách thể nghiên cứu.

Tổ chức nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN. Nghiện internet của học sinh trung học cơ sở.

Các biểu hiện tâm lý của học sinh trung học cơ sở. Tự đánh giá của học sinh trung học cơ sở. Mối quan hệ giữa nghiện internet và tự đánh giá bản thân của học sinh trung học cơ sở. Các yếu tố ảnh hƣởng tới tình trạng nghiện internet của học sinh trung học cơ sở.

Tham vấn trƣờng hợp nghiện internet theo liệu pháp nhận thức - hành vi. Đề xuất biện pháp giảm tình trạng nghiện internet và nâng cao tự đánh giá bản thân của học sinh trung học cơ sở .144 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊNQUAN ĐẾN LUẬN ÁN .150 TÀI LIỆU THAM KHẢO .1 v DANH ỤC CÁC K HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiế A Tiế Việt APA American Psychiatric Association Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ. CBT Cognitive behavioral therapy Trị liệu tâm lý nhận thức hành vi DSM Diagnostic and Statistical Manual Sổ tay chẩn đoán và thống kê các of Mental Disorders rối loạn tâm thần. ĐTB Mean Điểm trung bình Đ C Standard Deviation Độ lệch chuẩn ICD International Classification of Bảng phân loại các bệnh tật quốc tế Diseases IA Internet Addiction Nghiện Internet IAT Internet Addiction Test Trắc nghiệm nghiện Internet TĐG Self – esteem Tự đánh giá bản thân THCS Junior high school students Trung học sơ cở NXB Nhà xuất bản WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới.

vi DANH ỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tổng quan một số nghiên cứu tại Hoa Kỳ về mức độ của nghiện Internet. Các mức độ nghiện internet của học sinh THCS. Phân bố mẫu nghiên cứu tỷ lệ thịnh hành nghiện internet.

Khách thể nghiên thực trạng nghiện internet và mối quan hệ giữa nghiện internet và tự đánh giá bản thân của học sinh THCS tại Đồng Nai. Nhu cầu sử dụng internet của học sinh. Ảnh hƣởng của nghiện internet đến sức khỏe của học sinh…………. Ảnh hƣởng của nghiện internet tới quan hệ xã hội và thành tích học tập của học sinh.

Ảnh hƣởng của nghiện internet tới an ninh cá nhân .99 và sử dụng chất của học sinh. Khác biệt mức độ nghiện internet theo các nhân tố ảnh hƣởng. Biểu hiện nhận thức của học sinh. Biểu hiện cảm xúc của học sinh.

Biểu hiện về hành vi của học sinh. Các mặt biểu hiện cái Tôi của học sinh. Tự đánh giá về thể chất của học sinh nghiện internet. Tự đánh giá về cảm xúc của học sinh nghiện internet.

Tự đánh giá về gia đình của học sinh nghiện internet. Tự đánh giá về học đƣờng của học sinh nghiện internet. Tự đánh giá về xã hội của học sinh nghiện internet. Tự đánh giá về tƣơng lai của học sinh nghiện internet.

So sánh về điểm trung bình giữa các mặt biểu hiện cái Tôi với các mức độ nghiện internet. Tƣơng quan giữa các ứng dụng của nghiện Internet và các khía cạnh của tự đánh giá bản thân. Các nhân tố khách quan ảnh hƣởng tới nghiện internet của học sinh. Các yếu tố chủ quan ảnh hƣởng tới internet của học sinh .128 vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Các hình thức sử dụng internet ở học sinh. Kinh phí chi trả trung bình một tháng cho các dịch vụ Internet. Tuổi bắt đầu sử dụng internet của học sinh. Địa điểm thƣờng sử dụng internet của học sinh.

Thời gian sử dụng internet trung bình một ngày của học sinh. Thời điểm sử dụng internet trong ngày của học sinh. Phƣơng tiện truy cập internet của học sinh. Nguồn hiểu biết sử dụng Internet ở học sinh.

Mức độ nghiện internet của học sinh. Mức độ nghiện internet của học sinh theo giới tính. Mức độ nghiện internet của học sinh theo khối lớp. Mức độ nghiện internet của học sinh theo điều kiện kinh tế gia đình và tình trạng quan hệ của bố mẹ.

Mức độ nghiện internet của học sinh theo địa bàn cƣ trúvà loại hình trƣờng. Tƣơng quan giữa tự đánh giá bản thân và các mức độ nghiện internet. Error! Bookmark not defined. Tƣơng quan giữa nghiện Internet và các mặt biểu hiện cái Tôi.

Error! Bookmark not defined. Tƣơng quan giữa tự đánh giá bản thân và các ứng dụng mà học sinh nghiện internet sử dụng. Tƣơng quan chung giữa hậu quả của nghiện Internet và tự đánh giá bản thân của học sinh………………………………………………………………. Tƣơng quan giữa tự đánh giá bản thân và các yếu tố gây hậu quả của nghiện Internet ở học sinh.

Tƣơng quan giữa yếu tố hậu quả do nghiện internet và các mặt biểu hiện của tự đánh giá bản thân. Tính cấp thiết của đề tài Internet đang ngày càng trở thành phƣơng tiện hữu ích cho đời sống con ngƣời bởi những ứng dụng mang tính cách mạng của nó. Chính vì thế, số lƣợng ngƣời sử dụng internet ngày càng tăng nhanh và hiếm có một một lĩnh vực hoạt động nào mà không có ứng dụng từ internet [108]. Đồng thời với sự phát triển nhanh chóng của các dịch vụ internet, các báo cáo về ảnh hƣởng tiêu cực của internet, nhất là những hậu quả của nghiện internet cũng tăng nhanh trong thời gian gần đây.

Báo cáo tổng quan của Griffiths (2008) cho thấy, tại Hoa Kỳ có khoảng 5 – 19,8% ngƣời nghiện internet [71]. Báo cáo của Regina, Hechanova và Jennifer Czincz (2009) cho thấy, Trung Quốc có khoảng 8% ngƣời nghiện internet, Đài Loan là 5% và Hàn Quốc là 6% ngƣời nghiện internet, và nhóm nghiện internet chủ yếu là thanh thiếu niên [113].