Luận án tiến sĩ: Kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non - Lê Thị Thanh Huyền

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ THỊ THANH HUYỀN KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2021 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ THỊ THANH HUYỀN KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON Ngành: Tâm lý học Mã số: 9.01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS TRẦN QUỐC THÀNH HÀ NỘI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN i LỜI CẢM ƠN Sau 3 năm học tập và nghiên cứu tại Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, tôi đã hoàn thành xong luận án tiến sĩ với đề tài “Kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non”. Bằng tất cả lòng chân thành, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc tới: * GS.TS Trần Quốc Thành, người Thầy tận tình hướng dẫn tôi về học thuật và động viên mỗi khi tôi gặp khó khăn trong công việc, trong cuộc sống.

* Hội đồng khoa học Học viện Khoa học Xã hội, Ban Giám đốc Học viện, GS.TS Vũ Dũng, PGS.TS Nguyễn Thị Mai Lan, TS. Vũ Thu Trang và quý Thầy Cô Viện Tâm lý học, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đã nhiệt tình hướng dẫn tôi về thủ tục hành chính và tận tình chia sẻ cùng tôi về kiến thức chuyên môn trong suốt quá trình thực hiện luận án. * Ban giám hiệu và thầy cô giáo của 25 trường mầm non thuộc các quận Bình Thạnh, quận Tân Bình, Quận 1, Quận 3 và Quận 5 tại TP. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình nghiên cứu.

Nếu không nhận được sự tạo điều kiện, giúp đỡ nhiệt tình từ phía Ban giám hiệu và quý thầy cô của các nhà trường tôi không thể hoàn thành nghiên cứu này. * Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa Giáo dục Mầm non cùng các anh chị em đồng nghiệp của tôi tại Khoa Giáo dục Mầm non, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện về thời gian và hỗ trợ tôi về tinh thần, giúp tôi có đủ điều kiện học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận án tiến sĩ của mình. * Chồng và con trai, bạn bè tôi đã luôn ở bên quan tâm, động viên, ủng hộ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2021 TÁC GIẢ LUẬN ÁN ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON. Những nghiên cứu về quản lý cảm xúc. Hướng nghiên cứu về quản lý cảm xúc của các đối tượng khác nhau.

Hướng nghiên cứu về lao động cảm xúc, công việc cảm xúc và quản lý cảm xúc của giáo viên. Những nghiên cứu về kỹ năng quản lý cảm xúc. Hướng nghiên cứu về kỹ năng quản lý cảm xúc với tư cách là một thành phần của trí tuệ cảm xúc. Hướng nghiên cứu kỹ năng quản lý cảm xúc trong giáo dục kỹ năng sống.

Những nghiên cứu về yêu cầu nghề nghiệp đối với giáo viên mầm non. Hướng nghiên cứu về phẩm chất, năng lực và trí tuệ cảm xúc của giáo viên mầm non. Hướng nghiên cứu về kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên mầm non. Hướng nghiên cứu về giải pháp đổi mới, phát triển phẩm chất, năng lực và kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên mầm non.

39 Tiểu kết chƣơng 1. 42 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON. Lý luận về quản lý cảm xúc. Các lý thuyết về cảm xúc.

Cấu trúc của cảm xúc. Vai trò của cảm xúc. Phân loại cảm xúc. Cảm xúc của giáo viên mầm non.

Lý luận về giáo viên mầm non. Tính đặc thù trong nghề nghiệp của giáo viên mầm non. Chuẩn nghề nghiệp của giáo viên mầm non. Lý luận về kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non.

Kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Tiêu chí và mức độ đánh giá kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non trong quá trình chăm sóc – giáo dục trẻ. Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Nhận thức của giáo viên mầm non về quản lý cảm xúc và kỹ năng quản lý cảm xúc.

Áp lực công việc của GVMN. Cách thức giao tiếp trong tập thể sư phạm. Cơ hội phát triển trong công việc. Mức độ gắn bó với tổ chức.

79 Tiểu kết chƣơng 2. 80 Chƣơng 3: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Tổ chức nghiên cứu. Các giai đoạn nghiên cứu.

Địa bàn và mẫu nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu tài liệu. Phương pháp chuyên gia.

Phương pháp thảo luận nhóm tập trung. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi. Phương pháp bài tập tình huống. Phương pháp trắc nghiệm tâm lý.

Phương pháp quan sát. Phương pháp phỏng vấn. Phương pháp nghiên cứu trường hợp. Phương pháp thực nghiệm.

Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học. 101 Tiểu kết chƣơng 3. 102 Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ KỸ NĂNG QUẢN LÝ CẢM XÚC CỦA GIÁO VIÊN MẦM NON TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Thực trạng cảm xúc của giáo viên mầm non trong quá trình chăm sóc – giáo dục trẻ.

Mức độ xuất hiện cảm xúc tích cực và tiêu cực trong công việc của giáo viên mầm non. Mức độ ảnh hưởng của cảm xúc đến hiệu quả công việc của giáo viên mầm non. Thực trạng kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Thực trạng chung về kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non.

Thực trạng các kỹ năng thành phần thuộc kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. So sánh kỹ năng quản lý cảm xúc chung của giáo viên mầm non với các biến nhân khẩu. Mối tương quan giữa các kỹ năng thành phần trong kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Mối tương quan giữa các kỹ năng thành phần trong kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non.

Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Một số mô hình dự báo sự thay đổi kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non tại TP. Hồ Chí Minh từ các yếu tố ảnh hưởng.

Nghiên cứu trường hợp về kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Trường hợp 1: Cô giáo Đ. Trường hợp 2: Cô giáo B. Nhận xét chung về 2 trường hợp.

Đề xuất các biện pháp nâng cao kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Cơ sở đề xuất một số biện pháp nâng cao kỹ năng quản cảm xúc của giáo viên mầm non. Một số biện pháp nâng cao kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non. Thực nghiệm biện pháp rèn luyện kỹ năng quản lý cảm xúc cho giáo viên mầm non thông qua tập huấn chuyên đề.

130 Tiểu kết chƣơng 4. 136 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 137 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO KHOA HỌC ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN NGHIÊN CỨU NÀY. 140 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

141 PHỤ LỤC vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Giáo viên mầm non GVMN Giáo dục và Đào tạo GD&ĐT Chăm sóc và giáo dục trẻ CS-GDT Thành phố TP Điểm trung bình ĐTB Độ lệch chuẩn ĐLC vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Các loại cảm xúc cơ bản (Theo Travis Bradberry và Jean Greaves, Uông Xuân Vy dịch, 2012) .1: Danh sách 25 trường Mầm non tham gia nghiên cứu .2: Thống kê tình hình giáo dục mầm non tại TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2013 – 2014 đến 2017 - 2018 .3: Một số đặc điểm của mẫu điều tra chính thức.4: Nội dung bảng hỏi về kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non.5: Kết quả kiểm định độ tin cậy và độ hiệu lực thang đo tự đánh giá kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non .6: Kết quả kiểm định độ tin cậy và phân tích nhân tố khám phá thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non .7: Quy ước mức độ, mức điểm và biểu hiện tính hiệu quả, tính linh hoạt của kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non tại TP. Hồ Chí Minh .1: Kết quả tự đánh giá của giáo viên mầm non về mức độ xuất hiện những cảm xúc trong công việc .2: Kết quả tự đánh giá của giáo biên mầm non về mức độ ảnh hưởng của cảm xúc đến hiệu quả công việc.3: Tự đánh giá của giáo viên mầm non về kỹ năng quản lý cảm xúc dựa trên hai tiêu chí “tính hiệu quả” và “tính linh hoạt” .4: Kết quả nhận biết cảm xúc tích cực và cảm xúc tiêu cực từ định nghĩa của giáo viên mầm non tại TP. Hồ Chí Minh .5: Kết quả nhận biết cảm xúc của GVMN tại TP.

Hồ Chí Minh thông qua tình huống .6: Kỹ năng nhận diện cảm xúc thông qua tự đánh giá của GVMN dựa trên hai tiêu chí “tính hiệu quả” và “tính linh hoạt” .7: Kết quả kỹ năng kiểm soát cảm xúc của GVMN tại TP. Hồ Chí Minh thông qua tình huống .8: Kỹ năng kiểm soát cảm xúc thông qua tự đánh giá của GVMN dựa trên hai tiêu chí “tính hiệu quả” và “tính linh hoạt” .9: Kết quả kỹ năng điều chỉnh cảm xúc của GVMN tại TP. Hồ Chí Minh thông qua tình huống .10: Kỹ năng điều chỉnh cảm xúc thông qua tự đánh giá của GVMN dựa trên hai tiêu chí “tính hiệu quả” và “tính linh hoạt” .11: Mức độ khác biệt giữa kỹ năng quản lý cảm xúc chung của GVMN tại TP. Hồ Chí Minh với các biến nhân khẩu .12: Mối tương quan giữa các kỹ năng thành phần với kỹ năng quản lý cảm xúc chung của GVMN trong quá trình CS-GDT .13: Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng quản lý cảm xúc của giáo viên mầm non .