Luận án tiến sĩ: Khó khăn tâm lý trong học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên sư phạm

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI LÊ MINH KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG HỌC TẬP NHÓM THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM Ngành: Tâm lý học Mã số : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THỊ THANH BÌNH HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Lê Minh LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin bày tỏ sự kính trọng và lòng biết ơn sâu sắc đến: PGS.

Nguyễn Thị Thanh Bình, cô đã tận tâm chỉ bảo, giúp đỡ, hướng dẫn và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu. Ban Giám đốc, Ban Chủ nhiệm Khoa Tâm lý giáo dục, phòng Đào tạo – Quản lý Sau đại học – Học viện Khoa học Xã hội đã chỉ dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Ban Giám hiệu, các thầy cô, đồng nghiệp Khoa Tâm lý – Giáo dục, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội đã quan tâm, khích lệ, tạo điều kiện về mặt thời gian, kế hoạch giảng dạy trong thời gian tôi thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn sự nhiệt thành giúp đỡ của các giảng viên và các em sinh viên trường Đại học Thủ đô Hà Nội; trường Đại học Sư phạm Hà Nội; trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã dành thời gian, tạo điều kiện trong quá trình điều tra, khảo sát và thu thập số liệu.

Tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới: Gia đình, người thân và bạn bè đã luôn bên cạnh chia sẻ, giúp đỡ, hỗ trợ để tôi có thể hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 NCS Lê Minh MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG HỌC TẬP NHÓM THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM. Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý trong học tập.

Những nghiên cứu về thảo luận nhóm và học tập nhóm. Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý trong quá trình làm việc nhóm, học tập nhóm.21 CHƯƠNG 2: LÍ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG HỌC TẬP NHÓM THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM. Lí luận về khó khăn tâm lý. Học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên sư phạm.

Khó khăn tâm lý trong học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên sư phạm. Một số đặc điểm tâm lí của sinh viên sư phạm. Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lý trong học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên sư phạm .56 CHƯƠNG 3 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổ chức nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá. 79 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG HỌC TẬP NHÓM THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈCỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM. Thực trạng khó khăn tâm lý trong học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên sư phạm.

So sánh khó khăn tâm lý trong học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên sư phạm theo các tiêu chí. Các yếu tố ảnh hưởng đến khó khăn tâm lý trong học tập nhóm theo học chế tín chỉ của sinh viên sư phạm. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm .135 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .141 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ .145 TÀI LIỆU THAM KHẢO .146 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nội dung ĐHTĐ HN Đại học Thủ đô Hà Nội ĐHSP HN Đại học Sư phạm Hà Nội ĐHSP HN 2 Đại học Sư phạm Hà Nội 2 ĐTB Điểm trung bình ĐLC Độ lệch chuẩn HTN Học tập nhóm KKTL Khó khăn tâm lý SVSP Sinh viên sư phạm DANH MỤC BÀNG Bảng 3.1: Đặc điểm khách thể nghiên cứu .2: Thang đo mức độ biểu hiện KKTL trong HTN của SVSP .3: Tổng hợp mức độ biểu hiện KKTL trong học tập nhóm của SVSP .1: Tổng hợp các mặt biểu hiện của khó khăn tâm lý trong học tập nhóm của sinh viên sư phạm.2: Tổng hợp các khó khăn tâm lý trong học tập nhóm qua 4 giai đoạn học tập nhóm của sinh viên sư phạm.3: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt nhận thức trong việc thành lập nhóm học tập.4: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt nhận thức trong việc nhận nhiệm vụ và phân công nhiệm vụ .5: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt nhận thức trong việc thảo luận nhóm .6: Khó khăn tâm lý biểu hiện ởmặt nhận thức trong việc thảo luận trên lớp .7: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt thái độ trong việc thành lập nhóm học tập .8: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt thái độ trong việc nhận nhiệm vụ và phân công nhiệm vụ học tập .9: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt thái độ trong việc thảo luận nhóm .10: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt thái độ trong việc thảo luận nhóm trên lớp .11: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt hành vi trong việc thành lập nhóm học tập .12: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt hành vi trong việc nhận nhiệm vụ và phân công nhiệm vụ.13: Khó khăn tâm lý biểu hiện ở mặt hành vi trong việc thảo luận nhóm .14: Khó khăn tâm lý biểu hiện ởmặt hành vi trong việc thảo luận trên lớp.15: Khó khăn tâm lý trong học tập nhóm của sinh viên sư phạm theo trường 113 Bảng 4.16: Các biểu hiện khó khăn tâm lý trong học tập nhóm qua các khía cạnh nhận thức, thái độ, hành vi của sinh viên sư phạm theo trường .17: Khó khăn tâm lý trong học tập nhóm của sinh viên sư phạm theo năm học .18: Các biểu hiện khó khăn tâm lý trong học tập nhóm ở các mặt nhận thức, thái độ, hành vi của sinh viên sư phạm theo năm học .19: Khó khăn tâm lý trong học tập nhómcủa sinh viên sư phạm theo học lực .20: Các biểu hiện khó khăn tâm lý trong học tập nhóm ở các mặt nhận thức, thái độ, hành vi của sinh viên sư phạm theo học lực .21: Ảnh hưởng của động cơ học tập nhóm đến KKTL trong HTN của SVSP .22: Ảnh hưởng của tính tích cực HTNđến KKTL trong HTN .23: Ảnh hưởng của kỹ năng HTNđến KKTL trong HTN của SVSP .24: Ảnh hưởng của giảng viên đến KKTL trong HTN của SVSP .25: Ảnh hưởng của nhóm trưởng đến KKTL trong HTN của SVSP .26 Ảnh hưởng của đặc điểm lớp học đến KKTL trong HTN của SVSP.27 Ảnh hưởng của đặc điểm lớp học đến KKTL trong HTN của SVSP.28 : Kết quả trước và sau thực nghiệm về mức độ khó khăn tâm lý trong học tập nhóm của nhóm thực nghiệm .137 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3 : Phân bố điểm số về biểu hiện khó khăn tâm lý trong học tập nhóm của sinh viên sư phạm .1: Mối tương quan giữa các thành phần biểu hiện với KKTL trong HTN .2: Tương quan KKTL trong HTN ở các biểu hiện nhận thức, thái độ và hành vi .3 : Tương quan KKTL trong HTN ở các giai đoạn học tập nhóm. Tính cấp thiết của đề tài Thế kỷ XXI là thế kỷ của sự hội nhập, hợp tác bởi vậy tổ chức Unesco nhấn mạnh: “học để cùng chung sống” - đây vừa là điều kiện để cá nhân phát triển trong một xã hội bùng nổ thông tin, đồng thời là tiền đề quan trọng để cộng đồng, xã hội và thế giới phát triển [104].

Tài liệu New vision for education – Tầm nhìn mới cho giáo dục của diễn đàn tổ chức kinh tế thế giới (World Economic Forum - WEF) công bố năm 2015, được coi là một trong số những tài liệu quan trọng định hướng cho sự phát triển giáo dục của thế kỷ XXI, đã nhấn mạnh 3 nhóm kỹ năng chính yếu: Nhóm kỹ năng thiết yếu cho cuộc sống, nhóm kỹ năng xử lý các vấn đề khó khăn, nhóm kỹ năng đảm bảo sự thích ứng trong môi trường, trong đó kỹ năng hợp tác, hỗ trợ, làm việc và học tập nhóm (HTN) được đưa ra với ý nghĩa là kỹ năng quan trọng giúp con người xử lý các vấn đề khó khăn trong lao động, học tập một cách hiệu quả nhất dựa trên sự chia sẻ, giúp đỡ của mọi người [146]. Từ đó mô hình nhóm học tập được đưa vào nhà trường nhằm giúp người học tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho người học có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, rút ngắn khoảng thời gian tự nghiên cứu, mò mẫm và có tác dụng chuẩn bị sự thích ứng với đời sống xã hội, trong đó mỗi người sống và làm việc trong sự phân công, hợp tác với tập thể, cộng đồng. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng người học lĩnh hội tri thức tốt nhất khi họ tích cực tham gia vào quá trình HTN (Davis, 1993) [105]. Một môi trường học tập hợp tác, trái ngược với một môi trường học tập thụ động, giúp học sinh học tập tích cực và hiệu quả hơn (Murphy, Mahoney, Chen, Mendoza-Diaz & Yang, 2005) [133].

HTN còn là công cụ phát triển các kỹ năng học sâu trong một loạt các ngành học và môi trường học tập; thúc đẩy sự hợp tác (cooperative learning, peer learning/teaching, peer-to-peer learning) có mục tiêu giúp sinh viên tự học với nhau 1 theo một cách thức hiệu quả [112]. Văn hóa Việt Nam nhấn mạnh “không thày đố mày làm nên” nhưng mặt khác “học thày không tày học bạn”. Đây là quan điểm coi trọng tính chủ thể của người học, làm cho việc học tập suốt đời trở nên hiện thực hơn. Theo nghĩa rộng, nó khuyến khích và nâng cao sự hợp tác, năng lực làm việc nhóm (team work) suốt cuộc đời của người học.

Hiện nay, với xu hướng chuyển đào tạo đại học từ niên chế sang tín chỉ, chương trình đại học phải thỏa mãn 3 nguyên lý là dân chủ, đại chúng hóa và dạy học tích cực: Hướng đến chủ thể học tập là người học [51]. Chính vì vậy nhiều trường đại học ở Việt Nam, trong đó các trường Sư phạm ngày càng chú trọng hơn việc đổi mới phương pháp học tập theo khuynh hướng người học sẽ học được nhiều hơn, nhớ lâu hơn khi chủ động học hợp tác trong nhóm. Chính vì vậy, HTN theo học chế tín chỉ là vấn đề được nhiều trường Đại học quan tâm và khẩu hiệu “Hãy để sinh viên tự học theo nhóm” là phương châm của nhiều nhà giáo dục [11].