Luận án: Hành vi bắt nạt của HS THCS và phong cách giáo dục của cha mẹ (Lê Thanh Hà)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- Lê Thanh Hà HÀNH VI BẮT NẠT CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- Lê Thanh Hà HÀNH VI BẮT NẠT CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 62 31 04 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN SINH PHÚC PGS. TRẦN THU HƯƠNG XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Chủ tịch hội đồng đánh giá Người hướng dẫn khoa học Luận án Tiến sĩ GS. Nguyễn Hữu Thụ PGS.

Nguyễn Sinh Phúc HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các dữ liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Lê Thanh Hà MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

4 DANH MỤC BẢNG. 5 DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU HÀNH VI BẮT NẠT CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ.

Những nghiên cứu về hành vi bắt nạt. Những nghiên cứu ở nước ngoài. Những nghiên cứu ở Việt Nam. Những nghiên cứu về phong cách giáo dục của cha mẹ.

Những nghiên cứu ở nước ngoài. Những nghiên cứu ở Việt Nam. Những nghiên cứu về hành vi bắt nạt của học sinh trung học cơ sở và phong cách giáo dục của cha mẹ. Nghiên cứu ở nước ngoài.

Nghiên cứu ở trong nước. 27 Tiểu kết chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN NGHIÊN CỨU HÀNH VI BẮT NẠT CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ. Hành vi bắt nạt của học sinh trung học cơ sở.

Học sinh trung học cơ sở và đặc điểm tâm lý của học sinh trung học cơ sở. Hành vi bắt nạt. Phong cách giáo dục của cha mẹ học sinh trung học cơ sở. Khái niệm phong cách trong tâm lí học.

Phong cách giáo dục của cha mẹ. Hành vi bắt nạt của học sinh THCS và phong cách giáo dục của cha mẹ. Các mô hình lý thuyết trong nghiên cứu hành vi bắt nạt và phong cách giáo dục của cha mẹ. Mối quan hệ giữa hành vi bắt nạt của học sinh trung học cơ sở và phong cách giáo dục của cha mẹ.

79 Tiểu kết chương 2. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu. Về địa bàn nghiên cứu.

Về khách thể nghiên cứu. Tổ chức nghiên cứu. Giai đoạn nghiên cứu lý luận. Giai đoạn nghiên cứu thực tiễn.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi. Phương pháp phỏng vấn sâu. Phương pháp nghiên cứu trường hợp.

Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học. Tiến trình nghiên cứu thực tiễn. 99 Tiểu kết chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN HÀNH VI BẮT NẠT CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ PHONG CÁCH GIÁO DỤC CỦA CHA MẸ.

Thực trạng hành vi bắt nạt của học sinh trung học cơ sở. Hành vi bắt nạt của học sinh trung học cơ sở. Hành vi bị bắt nạt của học sinh trung học cơ sở. Hành vi ủng hộ xã hội của học sinh trung học cơ sở.

Hành vi bắt nạt của học sinh trung học cơ sở và một số yếu tố liên quan. Thực trạng phong cách giáo dục của cha mẹ. Đánh giá chung về phong cách giáo dục của cha mẹ. Các khía cạnh cụ thể trong phong cách giáo dục của cha mẹ.

Phong cách giáo dục của cha mẹ và một số yếu tố liên quan. Thực trạng mối quan hệ giữa hành vi bắt nạt và phong cách giáo dục của cha mẹ. Hành vi bắt nạt và mối quan hệ cha mẹ - con. Hành vi bắt nạt và phong cách giáo dục của cha mẹ.

Nghiên cứu trường hợp. 144 Tiểu kết chương 4. 150 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 152 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

159 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 174 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ĐLC Độ lệch chuẩn ĐTB Điểm trung bình HVBN Hành vi bắt nạt PCGD Phong cách giáo dục HS Học sinh THCS Trung học cơ sở GV Giáo viên NXB Nhà xuất bản 4 DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Tổng hợp tương quan chéo giữa sự hỗ trợ và sự kiểm soát .1: Phân bố mẫu khách thể nghiên cứu của hai trường .2: Hệ số cronbach’s alpha trước và sau khi có điều chỉnh các câu hỏi .3: Số lượng câu hỏi và hệ số cronbach’s alpha của các thang đo sau điều chỉnh .1: Hành vi bắt nạt của học sinh THCS .2: Thực trạng hành vi bị bắt nạt của học sinh THCS.3: Hành vi ủng hộ xã hội của học sinh THCS .4: Thái độ của học sinh THCS đối với hành vi gây hấn .5: Tương quan giữa thái độ của học sinh THCS đối với hành vi gây hấn với hành vi bắt nạt .6: Hành vi bắt nạt và sự khác biệt giới tính .7: Hành vi bắt nạt của học sinh THCS và kết quả học tập .8: Hành vi bắt nạt của học sinh THCS với mức sống của gia đình .9: Bảng tổng hợp các khía cạnh trong phong cách giáo dục của cha mẹ.10: Phong cách giáo dục của cha mẹ xét theo điểm trung bình ba nhóm nội dung.11: Các kiểu phong cách giáo dục của cha mẹ .12: Các nội dung cụ thể của khía cạnh cha mẹ hỗ trợ con .13: Các nội dung cụ thể của khía cạnh cha mẹ kiểm soát hành vi .14: Các nội dung cụ thể của khía cạnh cha mẹ kiểm soát tâm lý .15: Độ tuổi của cha và các khía cạnh trong phong cách giáo dục .16: Mối quan hệ cha mẹ - con và cách khía cạnh trong phong cách giáo dục .17: Kết quả thang đo mối quan hệ giữa cha mẹ với con .18: Mối quan hệ cha mẹ - con so sánh giữa các lớp .19: Mối quan hệ cha mẹ - con so sánh giữa các nhóm có điều kiện kinh tế khác nhau .20: Mối quan hệ cha mẹ - con trong mối tương quan với nghề nghiệp của mẹ .21: Mối quan hệ cha mẹ - con trong mối tương quan với nhóm tuổi của cha mẹ.22: Mối tương quan giữa mối quan hệ cha mẹ - con và hành vi bắt nạt của học sinh THCS .23: Hành vi bắt nạt và các khía cạnh trong phong cách giáo dục dân chủ .24: Hành vi bắt nạt và các khía cạnh trong phong cách giáo dục độc đoán .25: Hành vi bắt nạt và các khía cạnh trong phong cách giáo dục nuông chiều .26: Hành vi bắt nạt và các khía cạnh trong phong cách giáo dục bỏ mặc. 142 6 DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 2.1: Biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa gây hấn, bạo lực và bắt nạt .2: Mối liên hệ giữa hành vi, phong cách làm cha mẹ và tính hiệu quả của từng phong cách .3: Hệ thống sinh thái xã hội (dẫn theo Bronfenbrenner, U.1: Điểm trung bình các khía cạnh của việc làm cha mẹ. Lí do chọn đề tài Bắt nạt bạn cùng tuổi là một vấn đề nghiêm trọng ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở.

Với các hình thức bắt nạt khác nhau, hành vi này không chỉ để lại hậu quả về mặt thể chất cho trẻ mà còn để lại những tổn thương tinh thần dai dẳng, thậm chí “đeo bám” trẻ tới khi trưởng thành cũng như cuộc sống sau này của trẻ. Ở một góc độ khác, bắt nạt học đường còn có ảnh hưởng nghiêm trọng tới chính bản thân những trẻ đi bắt nạt. Với những trẻ hay bắt nạt, ăn hiếp bạn, nếu không kịp thời uốn nắn, điều chỉnh sẽ để lại hậu quả nặng nề khi trẻ trưởng thành. Hậu quả này không chỉ đối với bản thân trẻ mà còn ảnh hưởng tới cộng đồng bởi với hành vi sai lệch của mình, trẻ dễ rơi vào con đường hư hỏng, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Ở Việt Nam, riêng trong năm học 2017-2018, theo thống kê của ngành Công An, số vụ liên quan đến bạo lực học đường là hơn 2.000, trong đó hơn 53% số vụ xảy ra trong trường học (tương ứng là hơn 1.000 vụ bạo lực xảy ra trong trường học) (dẫn theo Lan Phương, 2019). Trong bài viết này, tác giả Lan Phương cũng đăng tải hình ảnh một nữ học sinh lớp 7 đang bị một nhóm bạn bạo hành. Trong bài viết “Bạo lực học đường - nhìn từ nước Nhật”, tác giả Nguyễn Thị Thu (2019) đã chia sẻ quan điểm của mình về nạn bắt nạt học đường. Tác giả viết “Nhìn từ câu chuyện xảy ra ở Trường THCS Phù Ủng (Hưng Yên), chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy rằng em Y.

là một học sinh hiền lành, ít nói trong lớp., người cầm đầu nhóm bắt nạt, cũng là những trẻ phải sống xa cha mẹ”. Bài viết cũng nhấn mạnh chính sự thiếu quan tâm và sát sao hằng ngày của cha mẹ là một phần khiến em thiếu đi điểm tựa để nâng đỡ mình khi mình có những bất ổn về tâm sinh lý. Độ tuổi dễ xảy ra bắt nạt học đường nhất rơi vào THCS, bởi đó là độ tuổi mà tâm sinh lý các em mong manh, dễ bị lung lay nhất. Những thực tế này cho thấy sự cần thiết phải có những nghiên cứu về bắt nạt học đường ở lứa tuổi học 8 sinh THCS cũng như cần có các giải pháp thiết thực hơn.

Tuy nhiên, những nghiên cứu về vấn đề này tại Việt Nam còn có những hạn chế nhất định. Chẳng hạn, trong số 220 đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ Giáo dục và Đào tạo được chọn thực hiện năm 2019, chỉ có duy nhất một đề tài có hơi hướng liên quan, “Phòng ngừa bạo lực học đường cho học sinh THCS thông qua công tác xã hội học đường”, của Trường đại học Sư phạm Hà Nội.