Luận án giáo dục lối sống cho sinh viên đại học ở Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh - Nguyễn Thị Tâm

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ TÂM GIÁO DỤC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở TỈNH THANH HÓA HIỆN NAY THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC HÀ NỘI - 2023 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ TÂM GIÁO DỤC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở TỈNH THANH HÓA HIỆN NAY THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC Mã số: 931 02 04 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS,TS. ĐỖ XUÂN TUẤT HÀ NỘI - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Nguyễn Thị Tâm MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7 1.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 7 1. Khái quát tình hình nghiên cứu liên quan tới đề tài 23 Chƣơng 2: TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 27 2. Một số khái niệm cơ bản 27 2. Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo dục lối sống cho sinh viên 38 2.

Quan điểm Hồ Chí Minh về nội dung giáo dục lối sống cho sinh viên 42 2. Quan điểm Hồ Chí Minh về phương pháp giáo dục lối sống cho sinh viên 54 Chƣơng 3: GIÁO DỤC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở TỈNH THANH HÓA THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 65 3. Khái quát về lối sống sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa 65 3. Thực trạng việc giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh 69 3.

Những vấn đề đặt ra trong giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh 107 Chƣơng 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC LỐI SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC Ở TỈNH THANH HÓA THEO TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG BỐI CẢNH MỚI 114 4. Những nhân tố tác động tới việc giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới 114 4. Giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục lối sống cho sinh viên các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới 126 KẾT LUẬN 154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 156 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 157 PHỤ LỤC 169 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CLB : Câu lạc bộ ĐHVHTT&DL : Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch GDLS : Giáo dục lối sống HSSV : Học sinh, sinh viên SV : Sinh viên DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, BẢNG Trang Biểu đồ 3.1: Mức độ cần thiết của việc giáo dục lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh 71 Biểu đồ 3.2: Mức độ giống và khác nhau trong lối sống của sinh viên ở các trường đại học 90 Biểu đồ 3.3: Quan điểm của sinh viên về tình trạng sống thử trước hôn nhân 100 Biểu đồ 3.4: Mức độ chán nản, bi quan và mất niềm tin, mất phương hướng trong cuộc sống 100 Bảng 3.1: Những nguyên nhân của biểu hiện tiêu cực trong lối sống của sinh viên 105 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ luôn quan tâm tới công tác giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Người cho rằng “tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” cần phải giáo dục, đào tạo thanh niên, sinh viên phát triển toàn diện cả đức và tài, trong đó đức là gốc. Hồ Chí Minh chủ trương giáo dục lối sống tốt đẹp cho thanh niên, sinh viên. Theo Người, lối sống đẹp có tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục lối sống cho sinh viên không chỉ được thể hiện trong các bài nói, bài viết mà còn được Người thực hành mẫu mực trong đời sống hàng ngày.

Hồ Chí Minh là biểu tượng cao đẹp về lối sống văn minh, tiến bộ, kết hợp hài hòa lối sống truyền thống tốt đẹp của dân tộc với tinh hoa của nhân loại. Trong di sản Hồ Chí Minh những quan điểm về xây dựng lối sống tiến bộ, có văn hóa cho thế hệ trẻ, cho nhân dân luôn có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn trong chiến lược xây dựng con người mới hiện nay. Trong thời kỳ đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mở cửa và hội nhập quốc tế, vấn đề xây dựng lối sống theo tư tưởng, tấm gương lối sống Hồ Chí Minh cho thế hệ trẻ, trong đó sinh viên chiếm tỷ lệ khá đông luôn được Đảng và Nhà nước coi trọng và được cụ thể hóa thành nghị quyết, chương trình hành động. Chỉ thị số 42- CT/TW của Bộ Chính trị về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý luận cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2020” đã khẳng định quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác giáo dục thanh niên trong giai đoạn mới.

Trong đó, đề ra mục tiêu xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam có những phẩm chất: giàu lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, ý chí tự cường, có lối sống đẹp tích cực tham gia vào sự nghiệp đổi mới đất nước. Phát huy nhân tố con người, đặt con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước luôn là quan điểm nhất quán của Đảng, định hướng lớn trong công tác giáo dục lối sống cho sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII xác định mục tiêu xây dựng con người Việt Nam “Phát triển toàn diện, có sức khỏe, năng lực, trình độ, có ý thức, trách nhiệm cao đối với bản thân, gia đình, xã hội và Tổ quốc” [44, tr.213] theo phương châm đào tạo con người có các phẩm chất, lối sống: “Có đạo đức, kỷ 2 luật, kỷ cương, ý thức trách nhiệm công dân, xã hội; có kỹ năng sống, kỹ năng làm việc, ngoại ngữ, công nghệ thông tin, công nghệ số, tư duy sáng tạo và hội nhập quốc tế (công dân toàn cầu)” [44, tr. Kết luận số 01 - KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị "Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" tiếp tục khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh luôn có vị trí chủ đạo trong đời sống của nhân dân ta.

Đặc biệt, quan điểm chỉ đạo của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng về “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” đã khẳng định tính đúng đắn, ưu việt của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội do Hồ Chí Minh và nhân dân ta đã lựa chọn. Đảm bảo tính dân chủ xã hội chủ nghĩa chính là cơ sở quan trọng để phát huy quyền làm chủ của con người, thực hiện thành công chiến lược xây dựng con người mới với lối sống đẹp theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Quán triệt quan điểm của Đảng và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong những năm đổi mới vừa qua, các cấp, các ngành, các trường đại học trong cả nước nói chung, các trường đại học ở tỉnh Thanh Hóa nói riêng đã không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục lối sống cho sinh viên, tạo môi trường lành mạnh để sinh viên được rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XIX xác định phương hướng: “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh và đất nước…khơi dậy niềm tự hào dân tộc, khát vọng vươn lên của cán bộ, đảng viên và nhân dân” [39, tr.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ trường Đại học Hồng Đức lần thứ V nêu rõ phương hướng “Xây dựng cơ chế phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên” [39, tr. Thế hệ sinh viên ngày nay được sống trong môi trường văn minh, nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội. Nhìn chung sinh viên có lối sống cao đẹp, có lập trường chính trị vững vàng, tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, sống có ước mơ và hoài bão, giản dị, bao dung, trọng tình nghĩa, đạo lý, tích cực tham gia các hoạt động vì cộng đồng. Trong đại dịch Covid 19 cùng với sinh viên cả nước, sinh viên đang học tập ở các trường đại học, cao đẳng tại tỉnh Thanh Hóa cũng đã xung kích tham gia công tác phòng chống dịch bệnh: sinh viên y khoa đã tình nguyện tham gia chiến dịch hỗ trợ ngành y tế trong việc lấy mẫu xét nghiệm Covid 19, tiêm vắcxin phòng Covid 19 cho 3 nhân dân; sinh viên các trường: Đại học Hồng Đức, Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tích cực tham gia các phong trào tình nguyện như: Đông ấm xứ Thanh, Tất cả vì miền Trung thân yêu,… Đó là minh chứng sinh động trong phong trào sinh viên tỉnh Thanh Hóa tích cực học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, lối sống Hồ Chí Minh.

Tuy nhiên, dưới tác động đa chiều của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, sự phát triển của khoa học, công nghệ trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, tác động của tình hình thế giới và trong nước, một bộ phận thanh niên cả nước nói chung, sinh viên đang học tập tại tỉnh Thanh Hóa nói riêng đã có biểu hiện “lệch chuẩn” trong lối sống, giảm sút niềm tin, phai nhạt lý tưởng, thiếu ý thức tổ chức kỷ luật, sống thực dụng, lười biếng, xa rời truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc. Tội phạm và tệ nạn xã hội trong sinh viên có những diễn biến phức tạp.