Định hướng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình - Trương Quang Lâm

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------- TRƢƠNG QUANG LÂM ĐỊNH HƢỚNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ CHO TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2017 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---------------------------- TRƢƠNG QUANG LÂM ĐỊNH HƢỚNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ CHO TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 62 31 04 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Trƣơng Thị Khánh Hà PGS. Lê Văn Hảo XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đồng đánh giá Luận án Tiến sĩ PGS. Trương Thị Khánh Hà GS.

Nguyễn Hữu Thụ HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả nghiên cứu và dữ liệu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ luận án nào. Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc rõ ràng. Tác giả luận án Trƣơng Quang Lâm LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.

Trương Thị Khánh Hà và PGS. Lê Văn Hảo đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và làm luận án. Nhờ có sự chỉ bảo tận tình của Thầy Cô mà tôi đã hoàn thành luận án tiến sĩ của mình. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể giảng viên, các thầy cô giáo và đồng nghiệp trong Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, và các thầy cô giáo ngoài Khoa đã hỗ trợ, động viên tôi trong quá trình hoàn thiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, phòng Tổ chức Cán bộ, Công đoàn Trường, phòng Đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành đúng hạn luận án tiến sĩ của mình. Những lời cảm ơn chân thành xin được gửi tới Quý phụ huynh, các em học sinh, các thầy cô giáo ở huyện Mê Linh và quận Hoàn Kiếm, Hà Nội - những người đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai khảo sát đề tài. Những lời tri ân sâu sắc tôi muốn gửi tới gia đình, bạn bè, người thân, những người đã luôn động viên tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Trƣơng Quang Lâm MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐỊNH HƢỚNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ CHO TRẺ EM. Nghiên cứu về định hƣớng giáo dục giá trị cho trẻ em ở nƣớc ngoài. Nghiên cứu về sự hình thành các giá trị ở trẻ em. Nghiên cứu về nội dung giáo dục giá trị cho trẻ em.

Nghiên cứu về cách thức giáo dục giá trị cho trẻ em. Nghiên cứu về định hƣớng giáo dục giá trị cho trẻ em ở trong nƣớc. Một số nghiên cứu dưới góc độ Văn hóa học. Nghiên cứu về sự hình thành giá trị ở trẻ em.

Nghiên cứu về mục tiêu giáo dục giá trị cho trẻ em. Nghiên cứu về nội dung giáo dục giá trị cho trẻ em. 24 Tiểu kết chƣơng 1. 27 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH HƢỚNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ CHO TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH.

Phân loại giá trị. Giáo dục giá trị. Mối quan hệ giữa giáo dục giá trị với một số nội dung giáo dục khác. Giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình.

Khái niệm trẻ em. Một số đặc điểm tâm lý của trẻ ở lứa tuổi học sinh THCS. Giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình. Định hƣớng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình.

Các mặt biểu hiện của định hướng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến định hƣớng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình. 57 Tiểu kết chƣơng 2. 62 Chƣơng 3: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu. Địa bàn nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu. Tổ chức nghiên cứu.

Nghiên cứu lý luận. Nghiên cứu thực tiễn. Các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi.

Phương pháp phỏng vấn sâu. Phương pháp phân tích chân dung tâm lý điển hình. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học. 74 Tiểu kết chƣơng 3.

78 Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ ĐỊNH HƢỚNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ CHO TRẺ EM TRONG GIA ĐÌNH. Thực trạng chung về định hƣớng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình. Thực trạng định hƣớng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình thể hiện qua nội dung và phƣơng pháp giáo dục giá trị. Định hướng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình thể hiện qua việc lựa chọn các giá trị giáo dục cho trẻ.

Định hướng giáo dục cho trẻ em trong gia đình thể hiện qua việc lựa chọn phương giáo dục giá trị cho trẻ. Đánh giá của cha mẹ về định hướng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình. Các yếu tố ảnh hƣởng tới định hƣớng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình. Phân tích chân dung tâm lý điển hình.

Trường hợp thứ nhất. Trường hợp thứ hai. 135 Tiểu kết chƣơng 4. 142 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 148 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT A. Các từ viết tắt CNH : Công nghiệp hóa HĐH : Hiện đại hóa ĐTB : Điểm trung bình ĐLC : Độ lệch chuẩn GDCD : Giáo dục công dân GDGT : Giáo dục giá trị ĐHGT : Định hướng giá trị ĐHGDGT : Định hướng giáo dục giá trị HS : Học sinh THCS : Trung học cơ sở B.

Bảng ký hiệu mã phiếu của ngƣời trả lời Ký hiệu phiếu Ý nghĩa của ký hiệu 6_01A - 9_33A A: quận Hoàn Kiếm 6_01B - 9_30B B: huyện Mê Linh 6, 7, 8, 9 - Lớp 6, 7, 8, 9. 1: phiếu thứ tự số 1; 33: phiếu thứ tự số 33 DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Nội hàm 19 giá trị theo Shalom. Đặc điểm mẫu khách thể nghiên cứu là cha, mẹ.

Đặc điểm mẫu khách thể nghiên cứu là học sinh. 19 giá trị khảo sát của Shalom H. Định hướng giáo dục giá trị cho con của cha mẹ. Sự khác nhau giữa nhóm tuổi của cha mẹ.

Sự khác nhau giữa nghề nghiệp của cha mẹ. Sự khác nhau về mục tiêu giáo dục giá trị cho con giữa cha, mẹ và đánh giá của con. Các giá trị cha mẹ lựa chọn để giáo dục con trong gia đình. So sánh việc lựa chọn giá trị giáo dục cho con theo địa bàn sinh sống của cha mẹ.

So sánh việc lựa chọn giá trị giáo dục cho con theo nghề nghiệp của cha mẹ. Những điểm khác biệt giữa giá trị cha mẹ giáo dục và giá trị con hướng tới. Các nhóm giá trị mà cha, mẹ và con hướng tới. Mối tương quan của các nhóm giá trị giữa các cặp cha - mẹ - con.

Các phương pháp giáo dục giá trị cho trẻ em mà cha mẹ lựa chọn. So sánh việc lựa chọn các PPGD giá trị cho con theo nghề nghiệp của cha mẹ. Đánh giá của cha mẹ về việc ĐHGDGT cho trẻ em trong gia đình. Mong muốn của trẻ giúp cha mẹ có định hướng giáo dục giá trị cho con tốt hơn.

Ảnh hưởng một số yếu tố từ phía gia đình và xã hội đến việc ĐHGDGT cho trẻ em. Thực trạng định hướng giá trị của cha mẹ. Dự báo ảnh hưởng của ĐHGT của cha mẹ đến ĐHGDGT cho trẻ em trong gia đình. Tương quan giữa ĐHGT của cha mẹ và nhóm giá trị cha mẹ lựa chọn giáo dục cho con.

Tương quan giữa ĐHGT của cha mẹ và mức độ lựa chọn các PPGD giá trị cho trẻ trong gia đình. Dự báo ảnh hưởng ĐHGT của cha mẹ đến việc lựa chọn các giá trị giáo dục con. Ảnh hưởng của ĐHGT của cha mẹ đến các PPGD giáo dục giá trị mà cha mẹ lựa chọn. 128 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.

Mười giá trị thúc đẩy theo S. Thực trạng chung về định hướng giáo dục giá trị cho trẻ em trong gia đình. Các giá trị mà cha, mẹ lựa chọn để giáo dục trẻ và giá trị mà trẻ hướng tới. Nhận thức của cha mẹ về các phương pháp giáo dục giá trị cho trẻ trong gia đình.

Mối tương quan giữa Định hướng giá trị của cha mẹ và Định hướng giáo dục giá trị cho trẻ trong gia đình. Các giá trị mà chị Th lựa chọn giáo dục con và các giá trị mà em T hướng tới. Các giá trị mà anh M lựa chọn giáo dục con và các giá trị mà em Đ hướng tới. Lý do chọn đề tài Giá trị là những điều quan trọng, cần thiết và có ý nghĩa đối với cá nhân và xã hội.

Giá trị đóng vai trò như là những quy tắc, chuẩn mực, thúc đẩy và điều chỉnh hành vi ứng xử của cá nhân trong xã hội. Các nghiên cứu đã chỉ ra, việc hình thành giá trị ở cá nhân là một quá trình lâu dài, chủ yếu là từ sự tác động qua lại giữa xã hội hóa và tiếp thu văn hóa (Segall, Dasen, Barry & Poortinga, 1999) [7]. Cùng với đó, giá trị thường xuyên được điều chỉnh thông qua hoạt động và giao lưu, để tạo nên những giá trị bền vững của mỗi người. Vì vậy, có thể khẳng định rằng, giá trị đóng vai trò quan trọng, tạo ra sự thống nhất và ổn định về tâm lý, đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của mỗi người.

Trong các giai đoạn của cuộc đời, những giá trị đầu tiên mà cá nhân có được và tương đối bền vững theo thời gian, được hình thành trước hết là từ trong gia đình. Gia đình là cội nguồn của tình cảm, là nền tảng định hướng cho cá nhân, tạo tiền đề giúp cá nhân hòa nhập với môi trường xã hội.