Luận án tiến sĩ: Điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con lứa tuổi THCS

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THỊ VÂN §IÒU CHØNH C¶M XóC B¶N TH¢N CñA CHA MÑ VíI CON LøA TUæI HäC SINH TRUNG HäC C¥ Së LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VŨ THỊ VÂN §IÒU CHØNH C¶M XóC B¶N TH¢N CñA CHA MÑ VíI CON LøA TUæI HäC SINH TRUNG HäC C¥ Së Chuyên ngành: Tâm lý học Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Lê Minh Nguyệt 2. Phan Trọng Ngọ HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu trong luận án đều được trích dẫn nguồn trung thực.

Những kết luận khoa học của Luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Vũ Thị Vân MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục các bảng và hình MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐIỀU CHỈNH CẢM XÚC BẢN THÂN CỦA CHA MẸ VỚI CON LỨA TUỔI HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. Các nghiên cứu về cảm xúc.

Các nghiên cứu về điều chỉnh cảm xúc. Điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con.19 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1. 22 CHƢƠNG 2: LÝ LUẬN VỀ ĐIỀU CHỈNH CẢM C ẢN THÂN CỦA CHA MẸ VỚI CON LỨA TUỔI HỌC SINH T UNG HỌC CƠ SỞ. Lý luận về cảm xúc và cảm xúc của cha mẹ với con lứa lứa tuổi học sinh trung học cơ sở.

Lý luận về điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh trung học cơ sở. Các yếu tố ảnh hƣởng đến điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con tuổi học sinh trung học cơ sở.67 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2. 72 CHƢƠNG 3: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổ chức nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Thang đánh giá. 87 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3. 89 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG ĐIỀU CHỈNH CẢM XÚC BẢN THÂN CỦA CHA MẸ VỚI CON LỨA TUỔI HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ.

Thực trạng điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh trung học cơ sở. Thực trạng các yếu tố ảnh hƣởng đến điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh trung học cơ sở. Kết quả thực nghiệm tác động.136 TIỂU KẾT CHƢƠNG 4. 145 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

147 DANH MỤC CÁC CÔNG T ÌNH ĐÃ CÔNG Ố. 150 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 1PL DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ANTĐ: An ninh thủ đô ĐLC: Độ lệch chuẩn ĐTB: Điểm trung bình EQ: Emotional Quotient (Trí tuệ xúc cảm) IQ: Intelligence Quotient (Trí thông minh) TB: Trung bình THCS: Trung học cơ sở DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH Bảng 3.1: Bảng phân phối mẫu khách thể nghiên cứu định lƣợng.2: Độ tin cậy của bảng hỏi về các nội dung đƣợc nghiên cứu trên mẫu nghiên cứu 83 Bảng 4.1: Đánh giá của cha mẹ về mức độ điều chỉnh cảm xúc bản th n với con 91 Bảng 4.2: Đánh giá của con về điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ. Nhận thức của cha mẹ về điều chỉnh cảm xúc bản thân.

Nhận thức của cha mẹ về cách thể hiện cảm xúc bản thân.5: Đánh giá của cha mẹ về mức độ nhận diện cảm xúc bản thân của cha mẹ và hậu quả của nó khi bộc lộ cho con biết 98 Bảng 4.6: Đánh giá của con về mức độ nhận diện cảm xúc bản thân của cha mẹ và hậu quả của nó khi bộc lộ cho con biết.7: Đánh giá của cha mẹ về mức độ nhận diện cảm xúc của con và hậu quả của cảm xúc đ đối với mối quan hệ với con của cha mẹ.8: Đánh giá của con về mức độ nhận diện cảm xúc của con và hậu quả của cảm xúc đ đối với mối quan hệ với con của cha mẹ.9: Đánh giá của cha mẹ về mức độ iểm soát cảm xúc bản th n của cha mẹ với con.10: Đánh giá của con về mức độ iểm soát cảm xúc bản th n của cha mẹ với con.11: Tạo sự cân bằng trong cảm xúc để không bị ảnh hƣởng đến quan hệ với con và tới cuộc sống trong gia đình.12: Mức độ tạo sự c n bằng trong cảm xúc trong cảm xúc để hông ảnh hƣởng đến quan hệ gi a cha mẹ với con.13: Mức độ sử dụng cảm xúc (vui, buồn) nhƣ là cách/phƣơng tiện để giáo dục con.14: Mức độ sử dụng cảm xúc (vui/buồn) nhƣ là cách/phƣơng tiện để giáo dục con của cha mẹ.15: Mức độ đánh giá lại nh ng cảm xúc của bản th n để rút inh nghiệm cho nh ng lần giáo dục con tiếp theo.16: Đánh giá của con về mức độ đánh giá lại nh ng cảm xúc của bản thân của cha mẹ để rút kinh nghiệm cho nh ng lần giáo dục con tiếp theo121 Bảng 4.17: Mối quan hệ gi a khí chất của cha mẹ với mức độ điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con 123 Bảng 4.18: Tƣơng quan của yếu tố giới tính, độ tuổi, nghề nghiệp tới mức độ điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con 125 Bảng 4.19: Các yếu tố thuộc về đánh giá của cha mẹ về con tuổi học sinh trung học cơ sở 127 Bảng 4.20: Các yếu tố thuộc về giới tính và lớp học của con.21: Kết quả kiểm tra hồi qui đa biến các yếu tố thuộc về cha mẹ và con tuổi học sinh trung học cơ sở 133 Bảng 4.22: Nguồn gốc biện pháp mà cha mẹ sử dụng trong việc điều chỉnh cảm xúc với con 135 Bảng 4.23: Mức độ nhận diện cảm xúc của con trƣớc và sau thực nghiệm.24: Kết quả các bài tập thƣ giãn để điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con trƣớc và sau thực nghiệm: 139 Hình 4.1: Mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hƣởng đến điều chỉnh cảm xúc bản thân của cha mẹ với con tuổi học sinh trung học cơ sở 134 MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cảm xúc c ý nghĩa to lớn trong hoạt động của cá nhân; thuộc một lĩnh vực cơ bản của đời sống t m lí con ngƣời: Nhận thức - thái độ - hành động. Nó có tính hai mặt, một mặt là động lực thúc đẩy cá nhân hoạt động có hiệu quả; mặt khác, nếu hông đƣợc kiểm soát và định hƣớng đúng đắn, cảm xúc sẽ làm lệch hƣớng, thậm chí phá hủy nhận thức và hành động của cá nhân, dẫn đến việc nhận thức và hành động của cá nhân trở nên sai lệch, “mù quáng” [21].

Nghiên cứu của Daniel Goleman đã chỉ ra rằng: nh ng ngƣời hiểu đƣợc các cảm xúc của mình, nắm đƣợc và làm chủ đƣợc chúng, đoán đƣợc nh ng cảm xúc của ngƣời khác và biết hòa hợp với họ một cách h u hiệu, là nh ng ngƣời có lợi thế trong tất cả các lĩnh vực của cuộc đời để thành công và hạnh phúc. Ngƣợc lại, nh ng ngƣời hông điều chỉnh đƣợc đời sống cảm xúc của mình sẽ thƣờng xuyên phải chịu nh ng xung đột nội tâm, từ đ năng lực tập trung chú ý và tƣ duy của họ sẽ bị phá vỡ, ảnh hƣởng xấu đến hiệu quả hoạt động cũng nhƣ cuộc sống của họ [20, tr. Travis Brandberry & Jean Greaves [5] đã hẳng định: một cá nhân nếu có tất cả yếu tố của trí tuệ cảm xúc, thậm chí với chỉ số thông minh trung bình, cá nh n đ cũng dễ dàng thành công trong cuộc sống, ngƣợc lại, ngƣời có chỉ số thông minh cao nhƣng thiếu trí tuệ cảm xúc thì họ rất khó thành công trong sự nghiệp và cả cuộc sống trong gia đình [5, tr. Vì vậy, điều chỉnh và định hƣớng cảm xúc để trở thành động lực tích cực là một trong nh ng yếu tố quan trọng, đảm bảo hiệu quả hoạt động.

Gia đình là tế bào của xã hội. Gia đình đ ng một vai trò quan trọng trong hai mối liên hệ: một mặt thông qua lao động để duy trì sự sống; mặt khác thông qua sự hợp tác gi a nhiều cá thể để gi gìn hành phúc gia đình, đ là quan hệ gi a ngƣời với ngƣời, nó chính là quan hệ vợ chồng và quan hệ gi a cha mẹ và con cái. Ngày nay do điều kiện sống, điều kiện kinh tế thay đổi, mỗi gia đình chỉ có khoảng hai con, nên mỗi gia đình phải đối mặt với việc nuôi dƣỡng, bồi dƣỡng thế hệ trẻ trở thành nhân tài cho quốc gia trong thế kỷ 21. Tuy nhiên, trong thời đại mới, thanh thiếu niên đã c nhiều biến đổi trong tƣ tƣởng, đặc trƣng t m lý, cá tính., nhiều bậc cha mẹ đã hông thể thích ứng đƣợc với sự phát triển của con.

Thứ nhất, đối với lứa tuổi thiếu niên, lứa tuổi diễn ra với nhiều biến cố đặc biệt mang đặc trƣng của tuổi 1 dậy thì [41]. Thứ hai, trong tất cả các mối quan hệ, mối quan hệ với con tuổi thiếu niên, cha mẹ thƣờng gặp nhiều h hăn, nếu giải quyết không tốt sẽ ảnh hƣởng tiêu cực tới cuộc sống gia đình và nó ảnh hƣởng nghiêm trọng đến việc hình thành tính dân chủ, sự bình đẳng, hòa hợp trong quan hệ gi a cha mẹ và con cái, từ đ ảnh hƣởng đến hành vi, nhân cách, tâm lý, thành tích học tập của trẻ. Thực tế ở Việt Nam cho thấy, tình trạng thiếu niên phạm tội, bỏ học, nghiện ngập, bỏ nhà đi “bụi”, thậm chí tự tử.[41] đƣợc xuất phát từ nhiều lý do, trong đ c nh ng lý do xuất phát từ nh ng sai lầm và thất bại trong quan hệ gi a cha mẹ với con, có thể do cha mẹ chƣa hiểu tâm lý của con hoặc do cha mẹ chƣa biết điều chỉnh cảm xúc trong mối quan hệ, tƣơng tác với con. Hay việc cha mẹ không kiểm soát đƣợc các cảm xúc tiêu cực trong ứng xử với con lứa tuổi học sinh THCS thƣờng dễ làm nảy sinh các hành vi bạo hành, ngƣợc đãi con; đồng thời sẽ có thể làm phát sinh ở trẻ một số vấn đề về sức khỏe tâm thần nhƣ: lo u, căng thẳng, rối loạn hành vi, cảm xúc.

Nghiên cứu của Đào Thị Duy Duyên và Dƣơng Thuỷ Nguyên năm 2016, trên mẫu khách thể hơn 300 học sinh lớp 8,9 về xung đột trong giao tiếp gi a cha mẹ, đã cho thấy có tới 36, 5% học sinh lớp 8 và 23% học sinh lớp 9 thƣờng xuyên và rất thƣờng xuyên c xung đột với cha mẹ, mà nguyên nhân chủ yếu là do xung đột về mặt tình cảm [9].