Luận án tiến sĩ đặc điểm chính của ngữ điệu giáo viên tiểu học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUONG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VÂN NGUYEN THI VAN ANUJ DAC ĐIỀM CHÍNH CỦA NGỮ ĐIỆU GIÁO VIÊN TIỂU HỌC — LUAN VAN THAC SỸ NGÔN NGU HOC Chuyên ngành: Lý luận Ngón ngữ Mã số: 5.04 08 Giáo viên hướng dân : TS. Hoàng Cao Cương Hà Nội - 2000 LOI CAM ON Trong qué trinh hoan thanh luận văn này tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, cáo bạn đồng nghiệp và những người thân. Đặc biệt là sự chỉ bão tận tình hết sức quý báu của thầy hướng dẫn trực tiếp tôi: TS. Hoàng Œao Cương, Viện Ngôn ngữ học.

Nhân dịp này, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất của mình đến thầy giáo hướng dẫn, đến cae thầy cô giáo trong khoa Nøôn nøữ học, trong trường Đại học Xã hội và Vhân văn, Đại học Quốc đia Hà Nội và đến tất cả các bạn bè quen biết. Hà Nội, tháng 1⁄2 năm 2000 Nguyễn Thị Vân Anh MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU I 1. Ly do chon dé tai | 2. Phương pháp làm việc và tư liệu 4 3.

Kết cấu luận văn 5 NOI DUNG: Chuong I: Cơ sở lý luận 6 1. Giao tiếp trong trường tiểu học 6 1. Những vấn để về ngữ diệu 17 I. Tiểu kết 3l Chương II: Đặc điểm ngôn ng’ GV TI trong lop hoc 32 2.Đặc điểm lớp học tiểu học 32 2.

Các đặc điểm chính của ngôn ngữ GằVTII 38 2. Mô tả các loại phát ngôn của GVTH 47 2. Tiểu kết 71 Chương IHI: Mô tả ngữ điệu của GVTH trong lớp học 73 3. Nhận xét chung q3 3.

Ngữ diệu thể hiện cầu trúc câu 75 3. Ngữ điệu thể hiện cấu trúc Đề - Thuyết R7 3. Ngữ điệu thể hiện câu theo mục đích nói 92 3. Vé hién tugn da thanh trong phat ngon cla GVTH 100 3.

Tiểu kết 103 KẾT LUẬN 104 PHỤ LỤC 106 "TÀI LIỆU THAM KHẢO 119 MUC LUC QUY UGC VIET TAT CN DH D GT GV H <H> HS HV <HV> LN <LV> ND NN PN Š ¬ <I> <TD> TH Tr TN TV VN XH chủ ngữ dạy học đề giao liép giáo viên học hát học sinh hành vi học vần lời nói làm văn ngữ điệu ngôn ngữ phát ngôn kích thích phản hỏi đáp ứng thày thuyết toán tập dọc tiểu học trò trạng nuữ tiếng Việt vị ngữ xã hội MỞ ĐẦU 1. Ly do chon dé tai 1. Hoc dutng la moi wuGng xa hoi (XH) dau tién dita tré dược hoà nhập với tư cách la mot thanh vién doc lap cua NH. Quan hé thay - ud (T - Tr) rong môi trường này là một quan hệ lớn và nhạy cảm.

Đó là quan hệ XH, quan hệ chức năng, quan hệ giữa người học và người dạy. Đứa trẻ (Tr) được người dạy CT) giáo dục, rèn luyện de ở thành người có ich cho XH. ‘Tinh tich cực XI] của đứa trẻ trong môi trường học đường (và sau này là trong môi trường rộng lớn: XIT ) không chỉ phụ thuộc trình độ uyên thâm về khoa học, tỉnh thông trong nghệ thuật sự phạm mà còn phụ thuộc rất nhiều ở thái độ đối xử của người thầy. Trong giao tiếp với Tí, qua ánh mát, nụ cười, đặc biệt quá giọng nói, sự tác động của ‘TP có ảnh hưởng quan trọng đến việc hình thành nhân cách đứa trẻ.

Sự hỏn nhiên, tự tin, cảm giác yên tâm dược bảo vệ của đứa trẻ hoàn toàn phụ thuộc vào T, người bảo trợ xứng đáng của trẻ. Đặc biệt là trong môi trường học đường tiểu học (THỊ). Nhà trường THỊ là nơi trẻ đầu tiên làm quen với những thể chế có tính quy định chặt ché cla XH. Tai day, trẻ được học tất cả trí thức cũng như kinh nghiệm sống, vì vậy, người thấy là trung tâm hướng tới của trẻ, Càng ở lớp nhỏ, trẻ càng cần sự quan tâm, hướng dẫn tỉ mí của T.

Hơn ở đâu hết, trong giao tiếp với Tr ở bậc THỊ, người thầy phải vừa “dạy” vừa "do", va thay khong chi “day bai hoc” maT phat tiếp xúc với các em, hướng tới các em bằng tất cả mọi eiác quần của mình để nghe, nhìn, nói, sờ và cả ngửi. Mọi hành ví, việc làm. lời nói (ÙN) đều có giá trị như những lời giảng bài. Thấy không chỉ truyền thụ kiến thức, ky nang mon học mà qua nhàn cách.

qua cách giáng bài, đặc biệt qua ngôn từ TP mang đến cho Tr nhiều diều Khác nữa vẻ rèn luyện nhàn cách, vẻ nép sông của con người XH. Đó chính là “lấy nhân cách để giáo dục nhân cách” cho Te, 1. Dạy học là một nghé lao động đặc biệt, vừa mane tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật, vừa là lao động trí óc, vừa là lao động thể lực. Mọi hoạt động của người T trên lớp (hoạt động piao tiếp với trò) đều được thực hiện bằng lời, thông qua lời và các yếu tố di kèm lời.

Để dạy học, T vừa phải có đặc tính diễn xuất của người diễn viên, vừa có đặc tính thể hiện của các phát thanh viên, và hơn tất cả, họ còn có "vai" là người truyền đạt, tổ chức, hướng dẫn, giám sát người nghe CTr) nắm được, hiểu được, làm theo được nội dung quy định. LN của T trước Tr có vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định đến sự thành công hay thất bại trong nghề dạy học. Vì vậy, nói là một nghệ thuật, đồng thời là một nội dung piáo dục mà người thầy nào cũng cần phải có. LN trong giờ học của thầy với trò không bao giờ là “Lời nói gió bay”.

Lời đẹp: các em phí nhớ; Lời yêu thương: để lại trong lòng các em tình nhân ái; Lời sôi nổi, bay bổng, thiết tha và truyền cảm mang lại niềm hưng phấn. sự thanh thắn, tự tin, yêu đời. Trái lại, nếu là Idi gay gat, nặng nề sẽ xúc phạm đến các em, để lại dấu ấn tiêu cực đáng tiếc trong tâm hồn trẻ thơ của các em Tình cảm yêu thương, tôn trọng cùng LN đầy sức thuyết phục có gid ti piáo dục, cảm hóa Tr ở mọi lứa tuổi. mọi cấp học.

Nội dung giáo dục nếu dược chuyển tải bằng piong nói đạt tiêu chuẩn EN tốt, LN có hiệu lực, sẽ mang lại thành công cho người T N có hiệu lực không chỉ là đạt về nội dung, mà cần phải đạt cả ở phương diện hình thức, việc chọn lựa ngôn từ, cách thức phát âm (tròn vành rõ tiếng). Đặc biệt quyết định trong nghệ thuật dạy học bằng lời là cách xử lý giọng. Điều chính sắc độ âm thanh trong giọng truyền giảng của mình để một mặt chuyển tải tốt nội dung bài học, mặt khác giúp người học tiếp nhận bài học một cách nhẹ nhàng, hào hứng, tự nhiên và thú vị như được nghe bản nhạc du dương luôn là điều quan tâm của mỗi giáo viên (GV). lời giảng của thầy cần có tính nhạc.

Ngữ điệu là một trong những yếu tố góp thêm tính nhạc của LN. Ngữ điệu phong phú trong LN lúc giảng bài của T có sức chuyển tải lớn, vì ngữ điệu bao giờ cũng bằng thính giác tác động trực tiếp đến tâm hồn, tình cảm của người nghe. Một cách ý thức hoặc không ý thức, trong nghề dạy học của mình, người GV "TH khi giao tiếp với dối tượng học sinh (HS) rat dac thu (lứa tuổi 6 - 12) đã cố pắng nhiều trong xử lý giọng nói của mình cho phù hợp. Tuy nhiên, hầu như đó mới là những thủ pháp mang tính kính nghiệm cá nhân, hoặc kết quả của năng khiếu nhất định.

Người GVTH (ngay trong việc đào tạo Ởở trường sư phạm) chưa có được những chỉ dẫn mang tính lý luận làm cơ sở cho việc chọn lựa và xử lý giọng nói trong khi piảng bài. Những chỉ dẫn mang tinh chung chúng: ngôn ngữ của GV cần trong sang, LN truyền cảm, không nên nói quá to, quá nhanh, không nên nói đều đều v. trong yêu cầu piao tiếp sử phạm luôn là điều khó xác định cho mỗi GV. Đặc biệt, nó càng trở nên khó khăn với GV trẻ mới ra trường, chưa có kinh nghiệm trong giao tiếp nói chung và tronp piao tiếp với HS THỊ nói riêng.

Những GV có giọng nói tốt thường là những GV có kinh nghiệm lâu năm trong dạy học, bảng sự nỗ lực của bản thân trong việc chú ý “lời ăn, tiếng nói” của mình, bảng sự lắng nghe, học hỏi kinh nghiệm “nói năng” của mọi người, của đồng nghiệp mà họ có được “vione noi hay, truyền cảm”. Có thể nói, việc có những định hướng để GV chủ động, ý thức trong rèn luyện kỹ năng xử lý giọng đang còn là vấn đề chưa được chú ý một cách căn bản ca trong quy trình đào tạo lần thực tế piảng dạy ở các trường TH. Như những điều đã trình bày, giọng nói của GV trên lớp thể hiện trung thực trình độ văn hóa, nang lực sư phạm, nhân cách, tâm hồn của họ. Trong yêu cầu đổi mới của XII.

giáo dục nói chung, giáo dục THH nói riêng cần phải có những chuyển biến để nàng cao hơn nữa chất lượng giáo dục. Có như vậy mới đáp ứng nhụ cầu XII. Giáo dục TH là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục Quốc dân. là khởi đầu cho mục tiêu đào tạo những công dân có ích cho XH.

Trước yêu cầu cấp thiết đó. mỗi GV phải vượt lên chính mình để dạy tốt hơn nữa. Không chỉ giỏi về kiến thức khoa học, tay nghề, mẫu mực về nhân cách, hơn bất kỳ một bậc học nào, người GV TH phải đãc biệt giỏi về nghệ thuật truyền giang. Can phai chon cho mình một hình thức truyền giảng để phù hợp với LIS TH.

Tâm điểm của sự chọn lựa ấy là chọn giọng. Cần có giọng điệu, LN thế nào để giúp trẻ học tốt hơn, thuộc bài nhanh hơn và cơ bản trẻ được học mot cach nhẹ nhàng, thú vị. Môi giờ học là niềm vui với hé. Xuất phát từ suy nghĩ như vậy, chúng tôi mạnh dạn bước đầu phân tích piọng nói GV TH đã và đang dùng trong dạy học.

Từ đó tìm hiểu xem vai trò ngữ điệu có thực sự có ý nghĩa hay khong trong việc chọn lựa và xử lý âm thanh trong khi giang bai cua GV TH. Trong điều kiện cho phép, với khá năng rất hạn chế của mình, chúng tôi chỉ Khảo sát ở phạm ví hẹp: GV đã sử dụng các loại ngữ diệu như thế nào ở các tiết học cụ thể ong khong gian xác định của lớp học TH. Phương pháp làm việc và tư liệu Luận văn được tiến hành theo hướng phân tích nghe cảm thụ có kết hợp phân tích ngữ liệu trực tiếp theo các băng ghí âm.