Dạy học gắn với bối cảnh văn hóa xã hội theo mô hình STS: Nghiên cứu trường hợp trong dạy học chủ đề âm thanh

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ THANH PHƯƠNG DẠY HỌC GẮN VỚI BỐI CẢNH VĂN HÓA, XÃ HỘI THEO MÔ HÌNH STS: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ÂM THANH – MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN (VẬT LÍ) Đà Nẵng - Năm 2026 TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ THANH PHƯƠNG DẠY HỌC GẮN VỚI BỐI CẢNH VĂN HÓA, XÃ HỘI THEO MÔ HÌNH STS: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ÂM THANH – MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7 Ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn (Vật lí) Mã số: 9140111 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Phùng Việt Hải Đà Nẵng - Năm 2026 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Đỗ Hương Trà và TS. Phùng Việt Hải.

Các kết quả trình bày trong luận án là trung thực. Một phần các kết quả này đã được công bố trên các tạp chí khoa học và hội nghị theo danh mục đính kèm và được các đồng tác giả cho phép sử dụng. Luận án này chưa từng được công bố dưới hình thức một luận án khác. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Phương ii LỜI CẢM ƠN Trong thời gian thực hiện luận án này, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện từ Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Tây Nguyên (nơi tôi công tác), Quý Thầy cô, sự khích lệ ủng hộ từ gia đình và bạn bè.

Bằng tất cả sự trân trọng và lòng biết ơn, Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến GS.TS Đỗ Hương Trà và TS Phùng Việt Hải, Cô và Thầy đã giành nhiều thời gian, công sức, tâm huyết, kiên trì hỗ trợ và định hướng cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm, Ban Chủ nhiệm và các Thầy Cô trong Khoa Lý-Hóa, Phòng Đào tạo, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng. Các Thầy Cô đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện công trình nghiên cứu tại Trường. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Tây Nguyên, Ban Chủ nhiệm và toàn thể quý Thầy Cô trong Khoa Khoa học tự nhiên và Công nghệ, Trường Đại học Tây Nguyên đã luôn động viên, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Đặc biệt, tôi muốn dành lời cảm ơn chân thành tới các Thầy Cô trong bộ môn Vật lí đã tạo điều kiện về tinh thần và hỗ trợ công việc giúp tôi trong suốt quá trình học tập. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu và các Thầy Cô Trường THCS EaBhôk và Trường THCS EaH’nin, huyện CưKuin (nay thuộc xã Dray Bhang), tỉnh Đắk Lắk – những đơn vị đã nhiệt tình hỗ trợ, phối hợp và tạo điều kiện cho tôi thực hiện các hoạt động thực nghiệm sư phạm. Đồng thời, tôi xin cảm ơn chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể xã EaBhôk, huyện CưKuin (nay thuộc xã Dray Bhang), đã hỗ trợ tôi trong công tác triển khai nghiên cứu tại địa phương. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và những người thân yêu đã luôn bên cạnh, chia sẻ, động viên và khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này.

Đà Nẵng, ngày 01 tháng 02 năm 2026 Tác giả Nguyễn Thị Thanh Phương iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC CÁC BẢNG.

ix DANH MỤC CÁC HÌNH. xi DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC. xiii MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Các nghiên cứu về dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội. Khái niệm dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội. Tác dụng của dạy học gắn với bối cảnh. Các nghiên cứu về tính trách nhiệm của học sinh đối với các vấn đề văn hóa, xã hội.

Các nghiên cứu về dạy học gắn với bối cảnh theo mô hình STS. Tổng quan các xu hướng về dạy học chủ đề Âm thanh .25 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC GẮN VỚI BỐI CẢNH VĂN HÓA, XÃ HỘI THEO MÔ HÌNH STS. Dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội. Chức năng của dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội.

Nguyên tắc lựa chọn bối cảnh văn hóa, xã hội trong dạy học. Trách nhiệm của học sinh đối với vấn đề văn hóa, xã hội. Khái niệm về trách nhiệm của học sinh đối với vấn đề văn hóa, xã hội. Cấu trúc khung trách nhiệm của học sinh đối với vấn đề văn hóa, xã hội.

Đề xuất các công cụ đo lường trách nhiệm của học sinh đối với vấn đề văn hóa, xã hội. Dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội theo mô hình STS để bồi dưỡng trách nhiệm của học sinh đối với vấn đề văn hóa, xã hội. Mô hình STS. Chức năng mô hình STS trong việc bồi dưỡng trách nhiệm của học sinh đối với vấn đề văn hóa, xã hội.

Cơ sở thực tiễn của dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội theo mô hình STS. Mục đích, đối tượng và phạm vi khảo sát. Kết quả khảo sát. Thảo luận về kết quả.

Quy trình thiết kế dạy học chủ đề dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội theo mô hình STS nhằm bồi dưỡng trách nhiệm của học sinh đối với vấn đề văn hóa, xã hội. Giai đoạn 1: Xác định và phân tích bối cảnh học tập. Giai đoạn 2: Lập kế hoạch dạy học. 57 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .THIẾT KẾ TIỀN TRÌNH DẠY HỌC GẮN VỚI BỐI CẢNH VĂN HÓA, XÃ HỘI THEO MÔ HÌNH STS TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ ÂM THANH – MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7.

Cấu trúc nội dung kiến thức chủ đề Âm thanh trong chương trình môn Khoa học tự nhiên lớp 7. Cơ sở lựa chọn bối cảnh văn hóa, xã hội cho dạy học chủ đề Âm thanh 68 3. Quy trình thiết kế dạy học chủ đề Âm thanh gắn với bối cảnh 1 theo mô hình STS. Giai đoạn 1: Xác định và phân tích bối cảnh học tập.

Giai đoạn 2: Lập kế hoạch dạy học. Quy trình thiết kế dạy học chủ đề Âm thanh gắn với bối cảnh 2 theo mô hình STS. Giai đoạn 1: Xác định và phân tích bối cảnh học tập. Giai đoạn 2: Lập kế hoạch dạy học.

85 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM……………………………………………. Chương trình thử nghiệm tại Buôn EaKmar. Đối tượng thử nghiệm.

Tiến trình thực hiện thử nghiệm. Kết quả thử nghiệm. Bàn luận về kết quả thực hiện chương trình thực địa. Điều chỉnh tiến trình dạy học, công cụ đánh giá và cách thức đánh giá cho thực nghiệm sư phạm.

Mục đích, đối tượng và phạm vi thực nghiệm sư phạm. Mục đích thực nghiệm sư phạm. Phạm vi, đối tượng thực nghiệm sư phạm. Thực nghiệm sư phạm gắn với bối cảnh 1.

Xây dựng công cụ đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm (bối cảnh 1). Kế hoạch thực hiện thu thập dữ liệu trong quá trình thực nghiệm sư phạm (bối cảnh 1). Phương pháp xử lí số liệu (bối cảnh 1). Kết quả thực nghiệm sư phạm (bối cảnh 1).

Kết quả thu được qua đánh giá bài kiểm tra (bối cảnh 1). Thực nghiệm sư phạm gắn với bối cảnh 2. Xây dựng công cụ đánh giá (bối cảnh 2). Kế hoạch thực hiện thu thập dữ liệu trong quá trình thực nghiệm sư phạm (bối cảnh 2).

Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả thực nghiệm sư phạm (bối cảnh 2). Kết quả thu được qua đánh giá bài kiểm tra (bối cảnh 2). Bàn luận về tính bền vững và hiệu quả thực tế của tiến trình dạy học được đề xuất .133 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4.

136 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 137 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 140 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. PL1 vi TRANG THÔNG TIN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Tên đề tài: Dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội theo mô hình STS: Nghiên cứu trường hợp trong dạy học chủ đề Âm thanh – Môn Khoa học tự nhiên lớp 7.

Ngành: Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn (Vật lí) Mã số: 9140111 Họ và tên NCS: Nguyễn Thị Thanh Phương Người hướng dẫn khoa học: 1. Phùng Việt Hải Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng Tóm tắt: Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, việc tích hợp nội dung giáo dục văn hóa, xã hội vào dạy học các môn học, đặc biệt là các môn khoa học, đang trở thành một yêu cầu cấp thiết. Luận án này tập trung nghiên cứu việc vận dụng dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội theo mô hình STS (Science – Technology – Society) nhằm bồi dưỡng trách nhiệm của học sinh đối với các vấn đề văn hóa, xã hội tại địa phương, nơi học sinh sinh sống và học tập. Trên cơ sở tổng quan lý luận và thực tiễn, luận án đã hệ thống hóa và phát triển cơ sở lý luận về dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội theo mô hình STS nhằm bồi dưỡng trách nhiệm của học sinh đối với các vấn đề văn hóa, xã hội bao gồm: Khái niệm về dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội; quy trình thiết kế dạy học gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội theo mô hình STS nhằm bồi dưỡng trách nhiệm của học sinh; xây dựng cấu trúc trách nhiệm của học sinh đối với các vấn đề văn hóa, xã hội, bao gồm các thành phần, biểu hiện và tiêu chí đánh giá cụ thể, có thể sử dụng trong nghiên cứu và thực tiễn dạy học.

Trên nền tảng lý luận và khảo sát thực tiễn tại địa phương, luận án đã thiết kế được quy trình tổ chức dạy học chủ đề Âm thanh trong chương trình Khoa học Tự nhiên lớp 7 gắn với bối cảnh văn hóa, xã hội tại khu vực Tây Nguyên theo mô hình STS.