Luận án TS: Dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trường THCS - Lã Thị Thanh Huyền (79 ký tự)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI LÃ THỊ THANH HUYỀN DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN CHO HỌC SINH DÂN TỘC MÔNG TRONG MÔN NGỮ VĂN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Văn và Tiếng Việt Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS. TRỊNH THỊ LAN PGS. NGUYỄN VĂN TỨ Hà Nội, năm 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nào khác.

Tác giả luận án Lã Thị Thanh Huyền LỜI CẢM ƠN Xin bày tỏ lòng biết ơn đến PGS.TS Trịnh Thị Lan: PGS.TS Nguyễn Văn Tứ đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các thầy cô giáo trong tổ bộ môm LL& PPDH bộ môn văn - tiếng Việt khoa Ngữ văn Trường ĐH Sư phạm Hà Nội. Các giảng viên, giáo viên, học sinh đã góp ý, nhận xét , giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn tạo điều kiện thuận lợi, động viên, hỗ trợ để tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập của mình.

Tác giả Lã Thị Thanh Huyền DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Viết tắt Từ, cụm từ 1 BT Bài tập 2 CT Chương trình 3 DTTS Dân tộc thiểu số 4 ĐHVB Đọc hiểu văn bản 5 ĐH VBTT Đọc hiểu văn bản thông tin 6 GV Giáo viên 7 GD Giáo dục 8 GD – ĐT Giáo dục – Đào tạo 9 HS Học sinh 10 NL Năng lực 11 KT – XH Kinh tế - Xã hội 12 KH – CN Khoa học – Công nghệ 13 KN Kỹ năng 14 THPT Trung học phổ thông 15 THCS Trung học cơ sở 16 TPVC Tác phẩm văn chương 17 TV Tiếng Việt 18 SGK Sách giáo khoa 19 PT DTBT Phổ thông dân tộc bán trú 20 PP Phương pháp 21 SV Sinh viên 22 VB Văn bản 23 VBĐH Văn bản đọc hiểu 24 VBTT Văn bản thông tin 25 VBVH Văn bản văn học MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Đóng góp của luận án.

Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Những nghiên cứu về dạy học đọc hiểu văn bản thông tin trong môn Ngữ văn ở nƣớc ngoài .Nghiên cứu về đọc hiểu văn bản. Nghiên cứu về dạy học đọc hiểu văn bản.

Nghiên cứu vấn đề dạy học đọc hiểu văn bản thông tin. Những nghiên cứu về dạy học đọc hiểu văn bản thông tin trong môn Ngữ văn ở trong nƣớc. Nghiên cứu về đọc hiểu văn bản. Nghiên cứu về dạy học đọc hiểu văn bản trong môn Ngữ văn.

Nghiên cứu vấn đề dạy học đọc hiểu văn bản thông tin. Nghiên cứu dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông ở trƣờng trung học cơ sở .31 Tiểu kết chƣơng 1 .36 Chƣơng 2: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN CHO HỌC SINH DÂN TỘC MÔNG TRONG MÔN NGỮ VĂN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ. Văn bản thông tin và dạy học đọc hiểu văn bản thông tin ở trƣờng THCS. Khái niệm văn bản thông tin .2 Đặc điểm và phân loại văn bản thông tin.

Vấn đề dạy học đọc hiểu văn bản thông tin trong chương trình Ngữ văn trung học cơ sở. Một số nội dung phát triển năng lực trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin ở trường trung học cơ sở. Đặc điểm tâm lý và nhận thức xã hội của học sinh dân tộc Mông ở trƣờng trung học cơ sở. Đôi nét về người Mông và văn hóa dân tộc Mông.

Đặc điểm tâm lý và nhận thức xã hội của học sinh dân tộc Mông ở trường trung học cơ sở. Một số khó khăn đặc biệt khi dạy học Ngữ văn cho HS người Mông. Thực trạng dạy học đọc hiểu văn bản và dạy học văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trƣờng trung học cơ sở. Quá trình nghiên cứu thực trạng.

Kết quả khảo sát thực tiễn và một số nhận xét về thực trạng dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh trung học cơ sở người Mông .59 Tiểu kết chƣơng 2 .69 Chƣơng 3:TỔ CHỨC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN THÔNG TIN CHO HỌC SINH DÂN TỘC MÔNG TRONG MÔN NGỮ VĂNỞ TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ. Một số định hƣớng dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trƣờng trung học cơ sở. Bám sát định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, đảm bảo việc dạy học theo hướng tiếp cận phát triển phẩm chất, năng lực người học. Đảm bảo đặc trưng và tính mục tiêu dạy học đọc hiểu văn bản thông tin.

Quan tâm tới đối tượng đặc thù là học sinh dân tộc Mông. Một số biện pháp tổ chức dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở. Xây dựng chương trình, nội dung dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở. Hướng dẫn học sinh dân tộc Mông sử dụng các kỹ thuật đọc hiểu VBTT.

Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông ở trường trung học cơ sở. Đổi mới cách thức đánh giá kết quả các hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông ở trường trung học cơ sở. Một số điều kiện để nâng cao chất lƣợng, hiệu quả dạy học văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông ở các trƣờng trung học cơ sở. Làm tốt công tác tuyên truyền, phối hợp vận động học sinh đến trường và hứng thú đọc hiểu văn bản thông tin.

Làm tốt công tác phối kết hợp với các cơ quan chức năng, tổ chức đoàn thể vận động học sinh đến trường, chống trình trạng bỏ học, thất học, tái mù chữ. Bồi dưỡng, nâng cao trình độ, kinh nghiệm giáo dục học sinh dân tộc của giáo viên Ngữ văn. Cần trang bị kiến thức về tiếng dân tộc Mông cho giáo viên Ngữ văn. Phổ biến, tuyên truyền thói quen, năng lực sử dụng tiếng phổ thông cho dân tộc ít người, tạo môi trường cho học sinh rèn luyện kỹ năng sử dụng tiếng Việt.123 Tiểu kết chƣơng 3.

THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Nội dung, yêu cầu thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm.

Yêu cầu thực nghiệm. Thời gian, đối tƣợng thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn cho ở trƣờng trung học cơ sở.

Bộ tiêu chí, công cụ để đo kết quả thực nghiệm. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm.141 Kết luận chƣơng 4 .147 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .148 DANH MỤC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .152 DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Sự phân chia các loại văn bản trong Chuẩn chương trình cốt lõi bang. Các văn bản thông tin ở chương trình môn Ngữ văn trường THCS. Số tiết VBTT có theo PPCT của Bộ GD&ĐT hiện hành.

Quan niệm của GV về văn bản thông tin .Những con đườngcủa GV tiếp cận về dạy học đọc hiểu VBTT. Thực trạng về việc tổ chức hoạt động dạy học đọc hiểu trong giờ dạy học đọc hiểu VBTT, dưới góc nhìn GV. Thực trạng về việc tổ chức hoạt động dạy học đọc hiểu trong giờ dạy học đọc hiểu VBTT, dưới góc nhìn HS. Bảng tổng hợp kết quả bài làm của học sinh .Những khó khăn của GV trong dạy học VBTT.

Lựa chọn nội dung dạy học VBTT cho từng lớp. Tần số điểm của các nhóm ĐC và TN ở các bài kiểm tra. Bảng xếp loại HS lớp ĐC và lớp TN. Điểm trung bình và độ lệch chuẩn TN và ĐC.

146 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2. Biểu đồ thể hiện tỷ lệ của các quan niệm. Tỷ lệ con đường GV tiếp nhận về dạy học đọc hiểu .61 văn bản thông tin. Đánh giá mức độ cần thiết của dạy học đọc hiểu .62 văn bản thông tin trong môn Ngữ văn THCS cho học sinh dân tộc Mông.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ bài làm đúng của học sinh. Tần số điểm của nhóm TN và nhóm ĐC ở bài kiểm tra số 1.Tần số điểm của nhóm TN và nhóm ĐC ở bài kiểm tra số 2. So sánh xếp loại HS của nhóm TN và nhóm ĐC (Bài kiểm tra số1) 146 Biểu đồ 4. So sánh xếp loại HS của nhóm TN và nhóm ĐC (Bài kiểm tra số 2 146 Biểu đồ 4.

Biểu đồ so sánh điểm trung bình và độ lệch chuẩn. Lý do chọn đề tài 1. Giáo dục phổ thông đã và đang chuyển đổi từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận phát triển năng lực Trong những năm đầu thế kỷ XX, Giáo dục Việt Nam đang có những thay đổi, chuyển biến mạnh mẽ quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và chú trọng phát triển năng lực toàn diện cho HS. Bốn trụ cột về GD của UNESCO trong thế kỷ XXI là “học để biết" (bao gồm cả biết cách học), “học để làm”, “học để chung sống” và “học để tự khẳng định mình”.

Cùng với sự phát triển kinh tế tri thức, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, xu thế chung của đổi mới GD phổ thông nước ta tập trung vào những vấn đề: GD thông qua hoạt động (huấn luyện hành động); GD phải tạo ra sự suy nghĩ độc lập cho cá nhân; người học tự nhận biết được cái mà đời sống cá nhân của họ cần khi họ hội nhập và hòa nhập cộng đồng. Điều này mang ý nghĩa quyết định, chi phối toàn bộ quá trình đổi mới chương trình GD phổ thông hiện nay, trong đó có môn Ngữ văn. Đổi mới từ mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, công tác kiểm tra đánh giá đến công tác quản lý GD và quản lý nhà trường v.