Luận án TS: Dạy học đọc hiểu lớp 1 học vần theo định hướng phát triển năng lực

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI THẠCH THỊ LAN ANH DẠY HỌC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 1 GIAI ĐOẠN HỌC VẦN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA NGƢỜI HỌC LUẬN ÁN TIẾN SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC Hà Nội - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI THẠCH THỊ LAN ANH DẠY HỌC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 1 GIAI ĐOẠN HỌC VẦN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA NGƢỜI HỌC Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Văn và tiếng Việt Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS LÊ PHƢƠNG NGA Hà Nội - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu của luận án là khách quan, trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án Thạch Thị Lan Anh LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến GS.TS Lê Phƣơng Nga, ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành công trình nghiên cứu này. Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các thầy cô giáo trong Tổ bộ môn Lí luận và Phƣơng pháp dạy học môn Văn và tiếng Việt, khoa Ngữ văn, trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, các nhà quản lí, giáo viên và các em học sinh tiểu học của một số trƣờng tiểu học tại Hà Nội, Bắc Ninh, Hòa Bình đã nhận xét, góp ý, giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát và thực hiện đề tài luận án.

Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, Ban Chủ nhiệm khoa Ngữ văn và Phòng Sau Đại học, Lãnh đạo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Ban giám hiệu trƣờng TH, THCS và THPT Thực nghiệm Khoa học giáo dục đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin cảm ơn Công ty cổ phần Phát hành sách giáo dục, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã cho phép tôi đƣợc sử dụng các hình vẽ trong sách giáo khoa Tiếng Việt 1 minh họa cho các sản phẩm nghiên cứu của luận án. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, ngƣời thân, các bạn đồng nghiệp, những ngƣời luôn động viên, khuyến khích và giúp đỡ về mọi mặt để tôi có thể hoàn thành công việc nghiên cứu của mình. Hà Nội, tháng 8 năm 2020 Tác giả luận án Thạch Thị Lan Anh MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Giả thuyết khoa học. Dự kiến đóng góp của luận án. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU DẠY HỌC ĐỌC HIỂU THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG.

Những nghiên cứu về năng lực và vấn đề phát triển năng lực cho học sinh phổ thông. Những nghiên cứu về năng lực. Những nghiên cứu về phát triển năng lực học sinh. Những nghiên cứu về đọc hiểu và vấn đề phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh.

Những nghiên cứu về đọc hiểu. Những nghiên cứu về phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh. Những nghiên cứu về phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học. Những nghiên cứu về phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học trên thế giới.

Những nghiên cứu về phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học ở Việt Nam .35 Tiểu kết Chƣơng 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 1 GIAI ĐOẠN HỌC VẦN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA NGƢỜI HỌC. Cơ sở lí luận của dạy học đọc hiểu cho học sinh lớp 1 giai đoạn Học vần theo định hƣớng phát triển năng lực. Đặc điểm âm tiết tiếng Việt.

Đặc điểm về nhận thức và hứng thú của học sinh lớp 1. Đặc điểm về ngôn ngữ của trẻ lớp 1. Lí thuyết về tích hợp và dạy học tích hợp. Thuyết đa trí tuệ.

Năng lực đọc hiểu văn bản. Cơ sở thực tiễn của dạy học đọc hiểu cho học sinh lớp 1 theo định hƣớng phát triển năng lực. Chƣơng trình, sách giáo khoa cho học sinh lớp 1. Thực trạng dạy học đọc hiểu cho học sinh lớp 1 .68 Tiểu kết Chƣơng 2.

MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 1 GIAI ĐOẠN HỌC VẦN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA NGƢỜI HỌC. Nguyên tắc dạy học đọc hiểu cho học sinh lớp 1 giai đoạn Học vần theo định hƣớng phát triển năng lực của ngƣời học. Bảo đảm giáo dục phẩm chất và năng lực theo yêu cầu chƣơng trình. Bảo đảm nguyên tắc tích hợp.

Bảo đảm nguyên tắc giao tiếp. Bảo đảm nguyên tắc tích cực hóa hoạt động của học sinh. Bảo đảm nguyên tắc tính đến đặc điểm nhận thức và hứng thú của học sinh 79 3. Một số biện pháp dạy học đọc hiểu cho học sinh lớp 1 giai đoạn Học vần theo định hƣớng phát triển năng lực của ngƣời học.

Đẩy nhanh quá trình học đọc thành tiếng. Xây dựng ngữ liệu dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 1 giai đoạn Học vần trong sự thống nhất với mục tiêu dạy đọc thành tiếng. Xây dựng hệ thống bài tập đọc hiểu cho học sinh lớp 1 giai đoạn Học vần theo định hƣớng phát triển năng lực. Thực hiện các bài tập bằng các phƣơng pháp dạy học tích cực, gây hứng thú.

Tổ chức các hoạt động dạy học đọc hiểu giai đoạn Học vần cho học sinh lớp 1 theo mô hình ba giai đoạn .120 Tiểu kết Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Khái quát chung về thực nghiệm. Nội dung dạy học thực nghiệm.

Đối tƣợng thực nghiệm. Phƣơng pháp. Thời gian thực nghiệm. Giáo án thực nghiệm.

Cấu trúc giáo án thực nghiệm. Giáo án thực nghiệm bài dạy cụ thể. Cách thức và tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm. Cách thức và tiêu chí đánh giá về mặt định tính.

Cách thức và tiêu chí đánh giá về mặt định lƣợng. Tổ chức thực nghiệm. Kết quả thực nghiệm và kết luận. Đánh giá về mặt định tính.

Đánh giá về mặt định lƣợng .141 Kết luận chung .144 Tiểu kết Chƣơng 4 .145 KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT .147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .150 TÀI LIỆU THAM KHẢO. PL1 DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT STT Viết tắt Từ, cụm từ 1 CT Chƣơng trình 2 DH Dạy học 3 ĐH Đọc hiểu 4 GDPT Giáo dục phổ thông 5 GV Giáo viên 6 HS Học sinh 7 KN Kĩ năng 8 LTTH Luyện tập tổng hợp 9 NL Năng lực 10 PC Phẩm chất 11 SGK Sách giáo khoa 12 SGV Sách giáo viên 13 STN Sau thực nghiệm 14 TT Thông tƣ 15 TTN Trƣớc thực nghiệm 16 VB Văn bản DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Cấu trúc năng lực đọc hiểu VB của HS lớp 1. Thống kê VB văn học theo thể loại trong sách Tiếng Việt 1 CNGD.

Mức độ đạt đƣợc sau bài kiểm tra NL ĐH của HS Hà Nội. Mức độ đạt đƣợc sau bài kiểm tra NL ĐH của HS Bắc Ninh. Tỉ trọng học sinh thích tập đọc tại 2 tỉnh Bắc Ninh, Hà Nội. Tỉ trọng học sinh đọc thêm bài tập đọc khác tại Hà Nội, Bắc Ninh.

Bài học phần Làm quen. Bài học phần Âm. Nội dung bài kiểm tra sau giờ học ĐH văn bản “Cua và rùa”. Phiếu đánh giá mức độ đạt đƣợc của từng câu trả lời trong bài kiểm tra.

Tiêu chí đánh giá bài kiểm tra theo mức độ đạt đƣợc của các câu trả lời. Danh sách lớp thực nghiệm. Kết quả đánh giá NL ĐH của HS sau bài DH ĐH “Cua và rùa”. Kết quả đánh giá xếp loại NL ĐH của HS sau bài học “Cua và rùa”.

Kết quả đánh giá NL ĐH của HS sau bài DH ĐH “Dê con trồng củ cải”. Kết quả đánh giá xếp loại NL ĐH của HS sau bài học “Dê con trồng củ cải”. Kết quả đánh giá NL ĐH của HS sau bài DH ĐH “Thuyền lá”. Kết quả đánh giá xếp loại NL ĐH của HS sau bài học “Thuyền lá” .144 DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 1.

Năng lực theo tiếp cận truyền thống. Cấu trúc năng lực. Mô hình đọc hiểu những năm 1960. Mô hình đọc hiểu những năm 1970.

Mô hình đọc hiểu những năm 1990. Mô hình đọc hiểu thế kỷ XXI .1 Cấu trúc hai bậc của âm tiết tiếng Việt [98, tr. Các dạng bài tập DH ĐH cho HS lớp 1 giai đoạn Học vần. Cấu trúc NL ĐH của HS lớp 1 giai đoạn Học vần.

Tỉ trọng học sinh đọc thêm bài tập đọc khác tại Hà Nội, Bắc Ninh. Mô tả kết quả đánh giá NL ĐH của HS sau bài học “Cua và rùa”. Mô tả kết quả đánh giá xếp loại NL ĐH của HS sau bài học “Cua và rùa”. Mô tả kết quả đánh giá NL ĐH của HS sau bài học “Dê con trồng củ cải”.

Mô tả kết quả đánh giá xếp loại NL ĐH của HS sau bài học “Dê con trồng củ cải”. Mô tả kết quả đánh giá NL ĐH của HS sau bài học “Thuyền lá”. Mô tả kết quả đánh giá xếp loại NL ĐH của HS sau bài học “Thuyền lá”. Lí do chọn đề tài 1.

Đọc hiểu là năng lực quan trọng, có vai trò quyết định trong quá trình học tập đối với học sinh lớp 1 Môn Tiếng Việt đƣợc coi là môn học công cụ trong nhà trƣờng tiểu học. Môn học này giúp học sinh có phƣơng tiện giao tiếp, làm cơ sở để học tập tất cả các môn học và hoạt động giáo dục khác trong nhà trƣờng. Việc sử dụng thành thạo tiếng Việt thể hiện ở các kĩ năng: đọc, viết, nói và nghe. Trong đó, có thể nói, kĩ năng đọc là kĩ năng quan trọng hàng đầu.

Kĩ năng này càng trở nên quan trọng hơn với HS lớp 1, đối tƣợng lần đầu tiên học cách đọc để sử dụng trong chính môn Tiếng Việt và vận dụng vào việc học tập các môn học khác. Hoạt động đọc luôn bao gồm hai mặt: mặt kĩ thuật và mặt thông hiểu nội dung. Mặt kĩ thuật là kĩ năng giải mã kí tự thành âm thanh, mặt thông hiểu nội dung là đọc hiểu (ĐH).