Luận án: Rèn luyện kỹ năng đánh giá quá trình trong dạy học Sinh học cho sinh viên sư phạm

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Chữ viết tắt Đọc là 1 BDGĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo 2 ĐG Đánh giá 3 ĐGQT Đánh giá quá trình 4 ĐGTK Đánh giá tổng kết 5 ĐHSP Đại học sư phạm 6 GgV Giảng viên 7 GV Giáo viên 8 HS Học sinh 9 KN Kĩ năng 10 QTDH Quá trình dạy học 11 SV Sinh viên 12 TTPH Thông tin phản hồi 13 THCS Trung học cơ sở 14 THPT Trung học phổ thông iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC HÌNH.

vii DANH MỤC BẢNG BIỂU. viii PHẦN MỞ ĐẦU. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.

GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

PHẠM VI NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN. 5 PHẦN NỘI DUNG.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về đánh giá quá trình. Nghiên cứu về kĩ năng đánh giá quá trình.

Cơ sở lí luận về đánh giá quá trình. Cơ sở lí luận về kĩ năng đánh giá quá trình. CƠ SỞ THỰC TIỄN. Thực trạng rèn luyện kĩ năng đánh giá quá trình trong đào tạo giáo viên ngành sư phạm Sinh học.

Thực trạng về nhận thức và kĩ năng đánh giá quá trình của sinh viên ngành sư phạm Sinh học. RÈN LUYỆN CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KĨ NĂNG ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG. ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC. CẤU TRÚC KĨ NĂNG ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC.

Kĩ năng xác định mục tiêu đánh giá quá trình. Kĩ năng xác định phương pháp và thiết kế công cụ đánh giá quá trình. Kĩ năng thu nhận và xử lý thông tin phản hồi. Kĩ năng sử dụng thông tin phản hồi.

MỨC ĐỘ PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH TRONG DẠY HỌC SINH HỌC CỦA SINH VIÊN. Thang đo mức độ phát triển kĩ năng đánh giá quá trình. Rubric đo lường kĩ năng đánh giá quá trình. Đường phát triển kĩ năng đánh giá quá trình.

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM SINH HỌC. Nguyên tắc rèn luyện kĩ năng đánh giá quá trình. Qui trình rèn luyện kĩ năng đánh giá quá trình cho sinh viên sư phạm Sinh học. Biện pháp hỗ trợ rèn luyện kĩ năng đánh giá quá trình cho sinh viên sư phạm Sinh học.

Kế hoạch rèn luyện kĩ năng đánh giá quá trình cho sinh viên sư phạm Sinh học. 82 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2s. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM.

ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG THỰC NGHIỆM. Đối tượng thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM.

Mức độ phát triển của các kĩ năng đánh giá quá trình thành phần. Mức độ phát triển kĩ năng đánh giá quá trình của sinh viên. Mức độ phát triển kĩ năng đánh giá quá trình trong dạy học Sinh học của nhóm sinh viên điển hình. 112 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

116 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 118 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 119 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 120 PHỤ LỤC vi DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Quy trình chung thực hiện hoạt động đánh giá.

Mức độ kĩ năng ĐGQT của sinh viên. Kĩ năng ĐGQT cần thiện của sinh viên. Cấu trúc kĩ năng ĐGQT trong dạy học Sinh học. Đường phát triển kĩ năng đánh giá quá trình của sinh viên.

Quy trình rèn luyện kĩ năng ĐGQT cho sinh viên sư phạm Sinh học. Mẫu phiếu hoạt động rèn luyện kĩ năng ĐGQT thành phần. Phiếu rèn luyện kĩ năng xác định mục tiêu ĐGQT. Phiếu hoạt động rèn luyện kĩ năng xác định phương pháp.

Phiếu hoạt động rèn luyện kĩ năng thu nhận và xử lý thông tin phản hồi 75 Hình 2. Phiếu hoạt động rèn luyện kĩ năng sử dụng thông tin phản hồi. Biểu đồ thể hiện mức độ KN xác định mục tiêu ĐGQT. Biểu đồ thể hiện mức độ KN xác định phương pháp và thiết kế công cụ ĐGQT qua các lần kiểm tra.

Biểu đồ thể hiện mức độ KN thu thập và xử lý thông tin phản hồi. Biểu đồ thể hiện mức độ KN sử dụng TTPH qua các lần kiểm tra. Biểu đồ thể hiện mức độ KN ĐGQT của SV qua mỗi lần kiểm tra .111 vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Khung lí thuyết thực hiện ĐGQT trong dạy học.

Cấu trúc kĩ năng đánh giá theo Schafer (1991). Cấu trúc kĩ năng đánh giá theo Stiggins (2010). Thang đo mức độ phát triển kĩ năng của Dreyfus. Thống kê các học phần trong khối kiến thức nghiệp vụ của chương trình.

Tỉ lệ % sinh viên chọn các phương án thể hiện đặc điểm ĐGQT. Kết quả khảo sát mức độ đạt được về kĩ năng ĐGQT của SV. ĐGQT trong dạy học môn Sinh học theo hướng phát triển năng lực. Cấu trúc kĩ năng ĐGQT trong dạy học Sinh học.

Thang đo mức độ phát triển kĩ năng đánh giá quá trình của sinh viên. Rubric đo lường kĩ năng đánh giá quá trình. Mức độ đóng góp của các KN thành phần trong KN ĐGQT. Các bài học rèn luyện kĩ năng đánh giá quá trình.

Đối tượng thực nghiệm của nghiên cứu. Thời điểm và phương thức đo mức độ đạt được KN ĐGQT. Tổng hợp kết quả các lần kiểm tra KN xác định mục tiêu ĐGQT. Kiểm chứng ý nghĩa về sự sai khác mức độ đạt được.

Tổng hợp các lần kiểm tra KN xác định phương pháp. Kiểm chứng ý nghĩa về sự sai khác mức độ đạt được KN xác định phương pháp và thiết kế công cụ ĐGQT qua mỗi lần kiểm tra. Kết quả tổng hợp các lần kiểm tra KN thu nhận và xử lý TTPH. Kiểm chứng ý nghĩa về sự sai khác mức độ đạt được KN thu nhận và xử lý TTPH qua mỗi lần kiểm tra.

Tổng hợp kết quả các lần kiểm tra KN sử dụng TTPH. Kiểm chứng ý nghĩa về sự sai khác mức độ đạt được KN sử dụng thông tin phản hồi qua mỗi lần kiểm tra. Bảng tổng hợp kết quả qua các lần kiểm tra KN ĐGQT. Kiểm chứng ý nghĩa về sự sai khác mức độ đạt được KN ĐGQT.

Bảng tổng hợp kết quả qua các lần kiểm tra KN ĐGQT của các nhóm SV điển hình .113 ix PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Xuất phát từ yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban chấp hành Trung ương khóa XI số 29- NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ quan điểm chỉ đạo: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt mọi tiềm năng cá nhân, sống tốt và làm việc có hiệu quả” [1].

Nghị quyết cũng nêu rõ “Đổi mới hình thức và phương pháp đánh giá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh” [1]. Quan điểm chỉ đạo này được thể hiện trong chương trình giáo dục phổ thông ban hành năm 2018 với mục tiêu phát triển năng lực, phẩm chất cho người học. Trong đó, hoạt động đánh giá (ĐG) có mục đích là cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, có giá trị về mức độ đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình và sự tiến bộ của học sinh (HS) để hướng dẫn hoạt động học tập, điều chỉnh các hoạt động dạy học, bảo đảm sự tiến bộ của từng HS và nâng cao chất lượng giáo dục [2]. Xuất phát từ vai trò của đánh giá quá trình trong dạy học Đánh giá quá trình (ĐGQT) là loại hình đánh giá được diễn ra trong suốt quá trình dạy học (QTDH), với mục đích thu nhận thông tin phản hồi (TTPH) về hoạt động học tập của HS, từ đó cải thiện chất lượng dạy học [3], [4], [5].

Yếu tố cốt lõi của ĐGQT chính là hoạt động phản hồi. TTPH thu nhận được trong QTDH thể hiện khoảng cách giữa trình độ người học hiện tại với mục tiêu cần đạt được. Điều này sẽ giúp người dạy và người học nhận thức được những yếu tố cần phải điều chỉnh, cải thiện và cách thức để rút ngắn khoảng cách đó [3], [4], [6], [7]. Thực tiễn dạy học cho thấy, sự gắn kết giữa dạy học và ĐGQT là nền tảng nhằm thúc đẩy QTDH, tạo hứng thú học tập và phát triển năng lực cho HS [8].

Chính vì thế, tăng cường thực hiện ĐGQT là một yêu cầu cấp thiết trong thực hiện chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển năng lực ở Việt Nam hiện nay. Chương trình Sinh học phổ thông được ban hành năm 2018 ngoài góp phần phát triển phẩm chất, năng lực chung còn hướng đến hình thành và phát triển cho HS những năng lực đặc thù Sinh học như: năng lực nhận thức Sinh học; năng lực tìm hiểu 1 thế giới sống; năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn [9]. Việc hình thành năng lực đặc thù Sinh học đòi hỏi phải trải qua QTDH lâu dài, tích lũy từ việc thực hiện các yêu cầu cần đạt trong từng bài học. ĐGQT đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy người học đạt được đích đến của từng bài học, từ đó góp phần tạo ra kênh thông tin cập nhật thường xuyên đường phát triển năng lực của người học.

Xuất phát từ yêu cầu nâng cao kĩ năng đánh giá quá trình cho giáo viên Nhiều nghiên cứu thực tiễn về QTDH ở Việt Nam cho thấy sự chiếm ưu thế của loại hình đánh giá tổng kết (ĐGTK) trong nhiều năm [10], [11], [12], [13]. Phương pháp ĐG kém đa dạng và chủ yếu hướng tới việc ĐG kiến thức của HS thông qua các bài kiểm tra trên giấy, với 2 hình thức trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan [14]. Những bất cập này phần lớn xuất phát từ những nhận thức chưa đúng của GV về vai trò và cách thức ĐG, đặc biệt là ĐGQT [15]. Để hoạt động ĐG ở trường phổ thông chú trọng nhiều hơn đến việc điều chỉnh, cải tiến chất lượng hoạt động dạy và học, góp phần phát triển năng lực cho người học thì việc nâng cao nhận thức và kĩ năng (KN) của giáo viên (GV) về ĐGQT là rất cần thiết.