Luận án: Quản lý kiểm tra đánh giá học phần theo chuẩn đầu ra tại ĐH Bộ Công Thương

Lý do lựa chọn đề tài. Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, GDĐH giữ vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, quyết định đến sự phát triển KT-XH của mỗi quốc gia; đồng thời cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo ra những thay đổi sâu sắc về cơ cấu ngành nghề lao động, những yêu cầu mới về năng lực và kỹ năng của người học cũng như sự thay đổi căn bản về mô hình đào tạo, CTĐT, phương thức dạy và học, phương pháp KTĐG. Đứng trước yêu cầu đó, ngày 15 tháng 01 năm 2019 Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án nâng cao chất lượng GDĐH giai đoạn 2019 – 2025, trong đó đề ra mục tiêu cụ thể đến năm 2025: “100% sinh viên tốt nghiệp đạt chuẩn đầu ra kể cả chuẩn trình độ ngoại ngữ, tin học, kỹ năng mềm để sẵn sàng tham gia vào thị trường lao động” [18]. Muốn đạt được mục tiêu này, người học cần phải có đầy đủ các kiến thức, kỹ năng cần thiết của ngành nghề được đào tạo, có khả năng nhanh chóng đáp ứng và thích nghi với thực tiễn công việc, với những tiến bộ nhanh chóng của KH&CN.

- “Chuẩn đầu ra” và quản lý đào tạo theo CĐR từ cuối những năm thế kỷ 20 đã được các nước có nền giáo dục phát triển nghiên cứu và áp dụng triển khai, nhằm mục đích đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của nhà sử dụng lao động. Đối với Việt Nam, thuật ngữ “Chuẩn đầu ra” mới thực sự được xã hội quan tâm từ năm 2009, nó có vai trò công khai với xã hội về năng lực đào tạo và các điều kiện đảm bảo chất lượng của Nhà trường để: Người học, phụ huynh, nhà tuyển dụng biết và giám sát; Thực hiện những cam kết của Nhà trường với xã hội về chất lượng đào tạo để CBQL, GV và người học nỗ lực vươn lên trong giảng dạy và học tập; Đổi mới công tác quản lý đào tạo, đổi mới phương pháp giảng dạy, phương pháp KTĐG và đổi mới phương phương pháp học tập; đồng thời, xác định rõ nghĩa vụ và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ CBQL, GV trong các hoạt động giảng dạy, phục vụ giảng dạy và quản lý nhằm giúp người học vươn lên trong học tập và tự học để đạt CĐR [5]. 2 Đối với KTĐG KQHT học phần để đạt được CĐR là hoạt động nằm trong quy trình tổ chức đào tạo, được xem là khâu đột phá để nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Tuy nhiên, trong lý luận và thực tiễn vẫn còn những tồn tại: - Trong học chế tín chỉ việc xây dựng CTĐT được chuyển từ mục tiêu chương trình sang CĐR chương trình, vì vậy KTĐG KQHT học phần cũng phải chuyển đổi hướng tiếp cận sang CĐR.

Trong đó, CĐR đóng vai trò thiết lập các tiêu chuẩn đánh giá về kiến thức, kỹ năng, thái độ (năng lực tự chủ và trách nhiệm), là cầu nối gắn kết quá trình dạy của GV và học của SV với phương pháp, hình thức KTĐG. Theo nhận định của chuyên gia và khảo sát thực tiễn, hiện nay CĐR của nhiều CTĐT trong cùng một cơ sở giáo dục không rõ ràng, chưa có sự gắn kết CĐR giữa các cấp độ trong một chương trình. Vì vậy cần phải có một cách tiếp cận mới về tổ chức phát triển CĐR và quản lý hoạt động KTĐG để SV đạt được CĐR sau khi kết thúc một quá trình học tập. - Kết quả học tập của người học tích lũy thông qua các học phần và được công nhận chéo trong các cơ sở GDĐH có cùng khối ngành hoặc chuyên ngành, đồng thời thông qua KTĐG học phần cũng xác định chất lượng đào tạo có đạt được mục tiêu hay không? Qua khảo sát bước đầu cho thấy, việc KTĐG KQHT học phần trong các Nhà trường chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của GV.

Mỗi GV có triết lý riêng và có sự khác biệt phổ biến giữa các GV, ngay cả giữa hai GV trong cùng bộ môn về tính khoa học, về sự công bằng, về sự chính xác, về sự khách quan,. Những thiếu sót, tồn tại trên một phần do công tác quản lý đào tạo nói chung, công tác quản lý KTĐG nói riêng, tạo ra sự lãng phí trong quá trình đào tạo cho nhà trường và xã hội. Xu hướng KTĐG KQHT trong GDĐH ngày nay được tiếp cận theo các thuật ngữ: “đánh giá thực”, “đánh giá theo năng lực”, “đánh giá đầu ra”, … với mục tiêu đo lường, đánh giá được kiến thức, kỹ năng, thái độ của người học sau một học phần, một quá trình học tập; Các công trình nghiên cứu về quản lý KTĐG KQHT của SV còn chưa nhiều, mỗi nghiên cứu lại tiếp cận theo một 3 khía cạnh như xây dựng mô hình KTĐG hoặc theo quá trình quản lý (ISO, CIPO, PDCA, …). Bộ Công thương hiện nay đang quản lý 09 trường đại học, chủ yếu được nâng cấp từ các trường cao đẳng trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến nay.

Do đó cần phải có những thay đổi về nội dung, phương pháp và hình thức KTĐG mới có thể đáp ứng được mục tiêu “Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, nghiên cứu KTĐG KQHT học phần theo CĐR để đề xuất các giải pháp quản lý khả thi, phù hợp với bối cảnh, đặc điểm phát triển của các Trường thuộc Bộ Công thương nói riêng và của GDĐH nói chung trong giai đoạn tới là vấn đề quan trọng và cấp thiết. Mục đích nghiên cứu của luận án. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn luận án nhằm đề xuất một số giải pháp đổi mới quản lý KTĐG KQHT học phần theo CĐR trong các Trường đại học thuộc Bộ Công thương đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực cho xã hội.

Khách thể, đối tượng nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu: Kiểm tra đánh giá kết quả học tập học phần theo CĐR. Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp quản lý KTĐG KQHT học phần theo CĐR tại các Trường đại học thuộc Bộ Công thương. Giả thuyết khoa học.

Hiện nay, quản lý KTĐG KQHT học phần theo CĐR trong các Trường đại học thuộc Bộ Công thương còn nhiều bất cập. Nếu nghiên cứu, đề xuất được các giải pháp quản lý KTĐG KQHT học phần theo CĐR dựa vào các chức năng quản lý và mô hình CIPO như: Tổ chức phát triển CĐR các học phần, phát triển ngân hàng dữ liệu đề thi theo CĐR, quản lý hoạt động KTĐG theo quá trình để đạt được CĐR, Quản lý thi kết thúc học phần theo CĐR … đảm bảo thực tiễn và khả thi, thì chất lượng đào tạo của các Trường sẽ được nâng lên, đáp ứng được nhu cầu phát triển nguồn nhân lực cho xã hội. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu: - Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý KTĐG KQHT học phần theo CĐR của CTĐT.

- Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý KTĐG KQHT học phần lý thuyết theo CĐR của CTĐT tại một số Trường Đại học thuộc Bộ Công thương. - Đề xuất các giải pháp quản lý KTĐG KQHT học phần lý thuyết theo CĐR của CTĐT. - Khảo nghiệm mức độ cần thiết, tính khả thi và thử nghiệm giải pháp đề xuất.2 Phạm vi nghiên cứu: - Luận án chỉ giới hạn nghiên cứu về thực trạng quản lý KTĐG KQHT học phần lý thuyết theo CĐR của một số CTĐT tại các Trường Đại học thuộc Bộ Công thương. - Các giải pháp quản lý KTĐG KQHT học phần lý thuyết theo CĐR của CTĐT được nghiên cứu và áp dụng ở một số Trường Đại học thuộc Bộ Công thương.

- Đối tượng khảo sát là CBQL Nhà trường, đội ngũ GV, SV, một số chuyên gia về giáo dục và Doanh nghiệp liên quan trực tiếp đến CTĐT. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu. Trong nghiên cứu đề tài này chúng tôi vận dụng các cách tiếp cận và sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu dưới đây: 6. Các phương pháp tiếp cận nghiên cứu.

- Tiếp cận thị trường lao động: Phương pháp tiếp cận này là căn cứ vào nhu cầu của nhà sử dụng lao động, nơi tiếp nhận, nơi đánh giá cuối cùng kiến thức, kỹ năng, thái độ của người học và cùng với mục tiêu đào tạo, các cơ sở GDĐH xem xét đặc điểm nghề nghiệp, phân tích công việc để xây dựng CĐR cho từng chuyên ngành với các tiêu chuẩn và qui trình tiến hành từng công việc từ đầu vào, quá trình dạy và đến khi SV tốt nghiệp ra trường. Từ đó đề ra các 5 biện pháp đổi mới công tác quản lý đào tạo, trong đó có khâu KTĐG KQHT học phần để định hướng việc học và khuyến khích phát triển năng lực từng người học. Tiếp cận giáo dục dựa trên chuẩn đầu ra: Là phương thức tiếp cận, xây dựng và vận hành CTĐT dựa trên những kiến thức, kỹ năng mà người học được kỳ vọng tiếp thu và thể hiện thành công khi tốt nghiệp. Đánh giá KQHT theo hướng tiếp cận này chú trọng vào các kết quả học tập, đảm bảo các kiến thức, kỹ năng và thái độ (bao gồm cả kỹ năng tư duy mà người học cần lĩnh hội) được xác định rõ ràng và thể hiện trong CĐR.

- Tiếp cận theo quá trình quản lý CDIO: Để tổ chức hoạt động KTĐG hiệu quả cần phải xác định và quản lý tất cả các quá trình liên quan, có sự tương tác lẫn nhau. Thông thường đầu ra của quá trình trước sẽ trực tiếp là đầu vào của quá trình tiếp theo. Các quá trình thường bao gồm một hoặc nhiều hoạt động để biến đầu vào thành đầu ra. Để thực hiện các hoạt động đó cần phải phân bổ các nguồn lực và cần thiết lập một hệ thống đo lường đánh giá để thu thập dữ liệu nhằm phân tích và đánh giá hiệu năng của quá trình.

- Tiếp cận theo chức năng quản lý: Quản lý bao gồm bốn chức năng. Chức năng lập kế hoạch để xác định các mục tiêu, chính sách KTĐG và quyết định các biện pháp để thực hiện các mục tiêu xác định; chức năng tổ chức để thiết kế cơ cấu, phương thức cũng như quyền hạn hoạt động của các bộ phận phù hợp với mục tiêu; chức năng chỉ đạo xem xét quá trình tác động, ảnh hưởng tới hành vi thái độ của các đối tượng tham gia vào hoạt động KTĐG; chức năng kiểm tra nhằm đánh giá và điều chỉnh, đảm bảo cho các hoạt động đạt tới các mục tiêu. Khi nghiên cứu quản lý KTĐG KQHT học phần cần vận dụng các chức năng này để đảm bảo tính khoa học và hiệu quả. Các phương pháp nghiên cứu 6.