Luận án tiến sĩ: Giáo dục kỹ năng giải quyết vấn đề cho trẻ mẫu giáo 5-6 trong STEAM

Tổng quan về luận án

Luận án "Giáo dục Kĩ năng Giải quyết Vấn đề cho Trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi trong Hoạt động Giáo dục STEAM" của Đặng Út Phượng là một công trình nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực Giáo dục Mầm non (GDMN) tại Việt Nam, đặc biệt tập trung vào sự phát triển năng lực cốt lõi cho trẻ em ở độ tuổi quan trọng trước khi vào lớp Một. Nghiên cứu này nổi bật bởi việc tích hợp hai xu hướng giáo dục hiện đại: phát triển Kĩ năng Giải quyết Vấn đề (KNGQVĐ) và triển khai hoạt động Giáo dục STEAM (GD STEAM), vốn được coi là nền tảng cho sự phát triển phẩm chất và năng lực người học trong kỷ nguyên công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013.

Bối cảnh khoa học và tính tiên phong của nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội không ngừng vận động và biến đổi, việc trang bị cho trẻ mầm non những kĩ năng thích ứng và chủ động giải quyết vấn đề trở nên cấp thiết. Hoạt động GD STEAM, với đặc trưng tích hợp liên môn và học tập qua trải nghiệm, được công nhận rộng rãi là môi trường lý tưởng để nuôi dưỡng KNGQVĐ ở trẻ. Tuy nhiên, như luận án đã chỉ ra, "những nghiên cứu sâu về GD KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM trên thế giới cũng như ở Việt Nam còn hạn chế [12]-[14]". Tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc hệ thống hóa và đề xuất các giải pháp cụ thể cho bối cảnh Việt Nam, lấp đầy khoảng trống này.

Research gap SPECIFIC với citations từ literature

Luận án đã xác định một cách rõ ràng và sâu sắc các khoảng trống nghiên cứu hiện có, đặc biệt trong bối cảnh GDMN Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu làm nổi bật sự thiếu vắng các công trình "về khung lý luận của việc giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM; thang đo KNGQVĐ của MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM; thực trạng KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM; biện pháp giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM một cách hệ thống và chuyên sâu." [Trích dẫn từ mục "Những vấn đề chưa được giải quyết"]. Sự thiếu hụt này tạo ra thách thức lớn cho các nhà giáo dục trong việc triển khai hiệu quả GD STEAM nhằm mục tiêu phát triển KNGQVĐ, vốn được nhiều nghiên cứu quốc tế như của Caprino & Barreto (2019), Lim & Byun (2019), và Erol (2022) khẳng định vai trò quan trọng của nó trong việc nâng cao KNGQVĐ ở trẻ nhỏ [2], [3], [14], [42], [105], [121], [122].

Research questions và hypotheses (đánh số cụ thể)

Mặc dù luận án không liệt kê cụ thể các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết dưới dạng đánh số trong phần "Mở đầu" được cung cấp, dựa trên mục đích và phạm vi, chúng ta có thể suy luận các trọng tâm nghiên cứu chính:

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Cần xây dựng cơ sở lý luận về giáo dục KNGQVĐ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM tại trường mầm non như thế nào?
2. Thực trạng giáo dục KNGQVĐ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM tại trường mầm non ở Hà Nội hiện nay ra sao?
3. Những biện pháp giáo dục KNGQVĐ nào cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM là hiệu quả và khả thi?

Giả thuyết khoa học: Giả thuyết cốt lõi của luận án được nêu rõ: "KNGQVĐ của trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM còn hạn chế. Nguyên nhân là do các biện pháp giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM còn hạn chế trẻ phát hiện và GQVĐ trong quá trình hoạt động. Nếu đề xuất được các biện pháp kích thích trẻ tự phát hiện vấn đề, thực hành, luyện tập GQVĐ khi tổ chức hoạt động GD STEAM cho trẻ thì KNGQVĐ của trẻ được phát triển tốt hơn."

Theoretical framework với tên theories cụ thể

Luận án được xây dựng dựa trên sự tổng hòa của nhiều lý thuyết học thuật cốt lõi trong giáo dục và tâm lý học phát triển. Đặc biệt, nó tích hợp sâu sắc Lý thuyết Phát triển Trí tuệ theo giai đoạn của Jean Piaget [22], [32], [33], nhấn mạnh quá trình trẻ em xây dựng kiến thức thông qua tương tác với môi trường và tạo ra các kiểu tư duy riêng biệt. Luận án cũng tham chiếu đến Lý thuyết của Lev Vygotsky, đặc biệt là khái niệm "Vùng phát triển gần nhất" (Zone of Proximal Development – ZPD) [39], khi khẳng định vai trò quan trọng của yếu tố xã hội, tương tác với giáo viên và bạn bè trong việc nâng cao KNGQVĐ. Ngoài ra, quan điểm về bản chất của KNGQVĐ và quá trình giải quyết vấn đề từ các nhà khoa học như George Pólya (Hiểu vấn đề - Lập kế hoạch - Thực hiện - Nhìn lại) [19] và David Jonassen [23], [24] cũng là nền tảng quan trọng, định hình cấu trúc KNGQVĐ được đề xuất trong luận án. Khung lý thuyết này không chỉ bao gồm các lý thuyết nhận thức và phát triển mà còn gắn kết với các nguyên lý của giáo dục tích hợp và học tập dựa trên vấn đề (Problem-based learning), như được đề cập bởi Hmelo-Silver, Duncan và Chinn (2007) [119], khi tập trung vào việc ứng dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Đóng góp đột phá với quantified impact

Luận án mang lại những đóng góp đột phá đáng kể, không chỉ về mặt lý luận mà còn về thực tiễn giáo dục:

1. Phát triển Khung Lý luận Toàn diện: Luận án bổ sung và làm phong phú cơ sở lý luận về GD KNGQVĐ cho trẻ MG 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM. Đặc biệt, nó định nghĩa rõ ràng khái niệm KNGQVĐ của trẻ MG 5-6 tuổi, mối quan hệ giữa GD STEAM và KNGQVĐ, các biểu hiện của KNGQVĐ, và đề xuất các biện pháp giáo dục cụ thể, điều này còn thiếu hụt ở Việt Nam.
2. Công cụ Đo lường KNGQVĐ Đáng tin cậy: Kế thừa và phát triển bộ công cụ đo lường KNGQVĐ cho trẻ MG 5-6 tuổi với "độ tin cậy Cronbach’s Alpha bước đầu đáp ứng tiêu chuẩn." [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"]. Công cụ này được thiết kế riêng cho trẻ 5-6 tuổi trong bối cảnh GD STEAM, sử dụng tranh minh họa và thang Likert 3 mức độ, bao gồm toàn bộ quá trình GQVĐ từ phát hiện vấn đề đến đánh giá giải pháp.
3. Bức tranh Thực trạng Chi tiết: Cung cấp "bức tranh thực trạng giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM ở trường mầm non tại thành phố Hà Nội" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"], bao gồm khảo sát 236 trẻ và 579 giáo viên mầm non (GVMN). Dữ liệu này là cơ sở thực tiễn vững chắc để điều chỉnh và cải thiện chính sách giáo dục.
4. Hệ thống Biện pháp Giáo dục Hiệu quả: Đề xuất và thực nghiệm thành công một số biện pháp giáo dục KNGQVĐ, đã được kiểm nghiệm với "159 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 12 GVMN" tại 2 trường mầm non công lập ở Hà Nội (một nội thành, một ngoại thành). Các biện pháp này được chứng minh là "có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo giúp GVMN, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu về GDMN sử dụng và vận dụng sáng tạo" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"], góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục.

Scope (sample size, timeframe) và significance

Phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng, tập trung vào trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Về mặt địa bàn, luận án tiến hành khảo sát và thực nghiệm tại 2 trường mầm non công lập ở Hà Nội, bao gồm 1 trường nội thành (MN ĐNA) và 1 trường ngoại thành (MN TLB). Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm "236 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 579 GVMN", trong khi cỡ mẫu thực nghiệm là "159 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 12 GVMN". Thời gian nghiên cứu kết thúc năm 2024.

Ý nghĩa của luận án không chỉ nằm ở việc lấp đầy các khoảng trống lý luận và thực tiễn đã nêu mà còn ở khả năng ứng dụng trực tiếp, mang lại lợi ích thiết thực cho GVMN trong việc tổ chức GD STEAM và phát triển KNGQVĐ cho trẻ, chuẩn bị cho các em bước vào lớp Một một cách tự tin hơn. Luận án cũng là tài liệu quý giá cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách giáo dục mầm non tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Luận án đã thực hiện một tổng quan tài liệu (Literature Review) sâu rộng, phân tích các dòng nghiên cứu chính liên quan đến KNGQVĐ ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và hoạt động GD STEAM.

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể

1. Nghiên cứu về KNGQVĐ ở trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi:

   • Bản chất KNGQVĐ: Các nhà nghiên cứu như J. Vygotsky, George Pólya, Albert Bandura, Herbert A. Simon, Edward de Bono, David Jonassen và John Dewey đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về bản chất của KNGQVĐ ở trẻ nhỏ, nhấn mạnh vai trò của trải nghiệm thực tế [16]-[18], tư duy logic [19]-[21], khả năng sáng tạo (Piaget [22]), sự tự tin và tự kiểm soát (Jonassen, Robinson [23], [24]), và môi trường học tập [26]-[29]. Nguyễn Quang Uẩn (2005) định nghĩa tư duy là "có vấn đề", một hoạt động tinh thần giúp giải quyết nhiệm vụ và ra quyết định [21, 88-89]. Stone-MacDonald (2015) bổ sung rằng GQVĐ đòi hỏi sự nỗ lực tìm kiếm tri thức mới để giải quyết vấn đề hiệu quả [30].
   • Các yếu tố ảnh hưởng: Jean Piaget [22], [32], [33] nhấn mạnh sự phát triển KNGQVĐ thông qua quá trình xây dựng kiến thức cá nhân và tương tác với môi trường, đặc biệt là khả năng "chuyển từ bình diện bên trong ra bình diện bên ngoài" (Nguyễn Thị Ánh Tuyết, 2003) [34]. Ngược lại, L. Vygotsky [38], [39] tập trung vào vai trò của yếu tố xã hội, tương tác với bạn bè và giáo viên (khái niệm "vùng phát triển gần nhất"). Brown (1988) cảnh báo người lớn không nên GQVĐ thay trẻ [29]. Ngôn ngữ cũng là yếu tố quan trọng (Hess và Shipman, 1965 [40]; Blank, 1973 [41]). Nguyễn Thị Hòa (2019) tổng hợp bốn yếu tố chính: bẩm sinh di truyền, môi trường, giáo dục và hoạt động cá nhân của trẻ [50].
   • Biểu hiện và công cụ đo lường: Heppner (2004), Bapoğlu-Dümenci (2021), Nguyễn Thị Hòa (2019) đưa ra 3 biểu hiện cốt lõi: nhận thức vấn đề, mong muốn GQVĐ, và kĩ năng GQVĐ [13], [46], [50]. Các công cụ đo lường quốc tế được xem xét bao gồm PIPS (Shure, 1992) [54], RAPS-K (Perdew, 2019) [62], PSSS (Yasemin Aydoğan và cộng sự, 2009) [63], PSSSE (Merve Unal và Neriman Aral, 2014) [52], [65], và PCSS (Vuslat Oğuz, 2012) [67].

2. Nghiên cứu về Hoạt động GD STEAM cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi:

   • Khái niệm và tiếp cận STEAM: Yakman (2008), Sharapan (2012), Ata Aktürk & Demircan (2017), Ortiz-Revilla (2023) nhận định việc thêm chữ A (Art) vào STEM giúp mềm hóa chương trình và dễ tiếp cận hơn với trẻ mầm non [7], [75], [76]. Các nghiên cứu của Yakman (2008), Sharapan (2012), Karen W. Lindeman (2014), Zahirod Awang cùng cộng sự (2020) và tổ chức Early Childhood National Centers định nghĩa các yếu tố S, T, E, A, M trong bối cảnh mầm non [74], [75], [80]-[82]. Hoàng Thị Phượng (2020) nhấn mạnh việc xác định mức độ tiếp cận phù hợp với khả năng của trẻ nhưng không làm giảm tính khoa học [78].
   • Cách kết hợp các thành tố: Rodger W. Bybee (2013) đề xuất 9 cách kết hợp các lĩnh vực trong S, T, E, M [83]. Các nghiên cứu của Wang (2011), Kazakoff (2013), McDonald & Howell (2012), Stohlmann (2012), Tharrenos Bratitsis (2019) tập trung vào kĩ thuật và công nghệ. Ở Việt Nam, Nguyễn Thành Hải (2016), Hoàng Thị Phượng (2020) cho rằng việc lựa chọn thành tố trọng tâm phụ thuộc vào vấn đề và chủ đề của hoạt động [78]. Nguyễn Văn Biên và cộng sự (2019, 2023) nhấn mạnh kiến thức toán học và khoa học là nền tảng để giải quyết vấn đề qua quy trình thiết kế kĩ thuật [86], [89].
   • Cách thức tổ chức hoạt động GD STEAM: Các nghiên cứu của Bagiati & Evangelou (2015), Eng Tek (2016), Mustafa (2016), Halton và Treveton (2017), DeJarnette (2018), Wu Chen & cộng sự (2018) và nhiều tác giả khác nhắc đến các quy trình hiệu quả như dạy học dựa trên dự án, dựa trên chơi, dựa trên trải nghiệm, quy trình 5E (Bybee et al., 1987) [101], quy trình 6E (Burke, 2014) [101], và Quy trình Thiết kế Kĩ thuật (EDP) [104], [4], [96], [105], [106]. Quy trình 5 bước của EiE (Cunningham và Lachapelle, 2003) được nhiều nghiên cứu khác sử dụng [108]-[110].

3. Nghiên cứu về GD KNGQVĐ trong hoạt động GD STEAM:

   • Trước khi có STEAM: Ruggiero (1984), Johnson (1989), Clarke (1990) đã đề cập đến việc tích hợp KNGQVĐ vào chương trình học, gắn liền với thực tiễn cuộc sống [55], [111].
   • Vai trò của GD STEAM: Caprino & Barreto (2019), Lim & Byun (2019), Tabiin (2020), Erol (2022) chỉ ra rằng GD STEAM nâng cao KNGQVĐ ở trẻ nhỏ, thúc đẩy tư duy phản biện, sáng tạo và lập luận logic [2], [3], [14], [42], [105], [121], [122]. Jang và Chen (2010) khẳng định các hoạt động thực hành trong GD STEAM hiệu quả trong việc phát triển KNGQVĐ [124]. Ahmet Erol và Mustafa Erol (2022) nhấn mạnh EDP-STEAM kết hợp với kể chuyện cải thiện khả năng sáng tạo và KNGQVĐ ở trẻ 6-6,5 tuổi [105], [128].
   • Mối quan hệ GD STEAM và KNGQVĐ: Cassie Quigley, Dani Hero (2017) coi STEAM là khái niệm giáo dục cho phép học sinh học qua các môn liên môn và vận dụng kiến thức tích hợp để giải quyết vấn đề thực tế [129]. Các tác giả như Bybee (2013), Nguyễn Văn Biên (2019) nhận định GD STEAM chuyển từ lớp học truyền thống sang học tập dựa trên nhu cầu và GQVĐ, phát triển năng lực GQVĐ và sáng tạo [5], [86]. Wang & Chiew (2010) và Christine Liao (2016) khẳng định quá trình GQVĐ là thành phần quan trọng để tích hợp các lĩnh vực STEAM, yêu cầu huy động kiến thức từ nhiều lĩnh vực [27], [130]. Các nghiên cứu của Stone-MacDonald (2015), Nguyễn Thành Hải (2016), Nguyễn Văn Biên (2019), Hoàng Thị Phượng (2020) phân tích sự tương thích giữa các thành tố STEAM với KNGQVĐ [78], [86], [97], [129], nhấn mạnh khoa học là nền tảng cốt lõi [86], [97]. Ronald (2010), Caprino & Barreto (2019), Akcay Malcok & Ceylan (2020, 2021) chỉ ra sự tương đồng giữa các bước GQVĐ và quy trình thiết kế kĩ thuật [12], [133].

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views

Trong tổng quan tài liệu, luận án đã làm rõ một số điểm tranh luận hoặc các hướng tiếp cận khác nhau:

1. Bản chất KNGQVĐ: Cá nhân tự kiến tạo vs. Ảnh hưởng xã hội: Một bên là quan điểm của Jean Piaget [22], [32], [33], nhấn mạnh KNGQVĐ phát triển thông qua quá trình trẻ tự xây dựng kiến thức và hiểu biết bằng cách tương tác với môi trường, tự nhận ra sự khác biệt giữa kiến thức hiện tại và cần thiết để giải quyết vấn đề. Ông cho rằng KNGQVĐ không thể được dạy mà phải được trẻ tự khám phá. Đối lập với điều này, Vygotsky [38], [39] nhấn mạnh bản chất cốt lõi của các mối quan hệ xã hội đối với việc học và phát triển của trẻ, tin rằng trẻ có thể "suy nghĩ" một cách phức tạp khi được tương tác với bạn bè thông minh hơn và đặc biệt là sự hỗ trợ từ giáo viên thông qua "vùng phát triển gần nhất".
2. Định nghĩa và Tiếp cận GD STEAM: Luận án chỉ ra ba hướng tiếp cận khác nhau:
   • Truyền thống (S-T-E-A-M đơn lẻ): GD STEAM được hiểu là các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật, toán học một cách độc lập [74].
   • Tích hợp có mục đích (Hai hay nhiều lĩnh vực): GD STEAM là quá trình giáo dục tích hợp từ ít nhất hai lĩnh vực trở lên, giúp người học áp dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn, có thể có một lĩnh vực trọng tâm [74], [83].
   • Tích hợp xuyên môn (Năm lĩnh vực hợp nhất): Coi GD STEAM là quá trình giáo dục tích hợp xuyên môn của cả 5 lĩnh vực, phá vỡ ranh giới, tập trung vào vấn đề thực tiễn để đào tạo con người vừa giỏi nhận thức vừa sáng tạo [14], [129], [196], [197]. Luận án tự định vị theo hướng thứ hai, linh hoạt tích hợp hai hay nhiều lĩnh vực để giải quyết vấn đề thực tiễn thông qua trải nghiệm chủ động của trẻ.

Positioning trong literature với specific gap identified

Luận án tự định vị mình bằng cách thẳng thắn chỉ ra rằng mặc dù có nhiều nghiên cứu về KNGQVĐ và GD STEAM riêng lẻ, hoặc mối quan hệ tổng quát, vẫn còn một "khoảng trống" lớn về "khung lý luận, thang đo, thực trạng và biện pháp giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM một cách hệ thống và chuyên sâu" tại Việt Nam [Trích dẫn từ mục "Những vấn đề chưa được giải quyết"]. Bằng cách giải quyết những vấn đề này, luận án không chỉ tổng hợp mà còn đi sâu vào xây dựng các công cụ và biện pháp cụ thể, được kiểm chứng thực nghiệm, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và chương trình GDMN Việt Nam.

How this advances field với concrete contributions

Nghiên cứu này tiến xa hơn các công trình trước đó bằng cách:

1. Xây dựng Khung lý luận tích hợp: Thay vì chỉ nhận định mối quan hệ, luận án xây dựng một cơ sở lý luận chi tiết về giáo dục KNGQVĐ trong GD STEAM, bao gồm định nghĩa, cấu trúc KNGQVĐ, mối quan hệ và các yếu tố ảnh hưởng, đặc biệt là các biểu hiện KNGQVĐ của trẻ MG 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM.
2. Công cụ đo lường bản địa hóa và đáng tin cậy: Luận án phát triển một "bộ công cụ đo lường KNGQVĐ của trẻ MG 5 - 6 tuổi với độ tin cậy Cronbach’s alpha bước đầu đáp ứng tiêu chuẩn" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"], có sự điều chỉnh và kế thừa từ các thang đo quốc tế (Ünal & Aral, 2014; Vuslat Oğuz, 2012; Omeroglu và cộng sự, 2009) [52], [63], [65], [67], nhưng được bản địa hóa để phù hợp với bối cảnh Việt Nam, tập trung vào lĩnh vực khoa học và kỹ thuật, sử dụng thang Likert 3 mức độ và bao quát toàn bộ quá trình GQVĐ.
3. Biện pháp thực nghiệm và kiểm chứng: Đề xuất và thực nghiệm các biện pháp giáo dục cụ thể, chứng minh tính hiệu quả qua các số liệu thống kê. Điều này khác biệt với nhiều nghiên cứu chỉ dừng lại ở phân tích lý thuyết hoặc khảo sát, mang lại giá trị thực tiễn cao cho GVMN.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies

1. So sánh với nghiên cứu của Merve Unal và Neriman Aral (2014): Luận án kế thừa thang đo KNGQVĐ PSSSE (Problem Solving Skill Scale in Science Education) của Unal & Aral, vốn tập trung đo lường KNGQVĐ của trẻ 60-72 tháng tuổi trong giáo dục khoa học, sử dụng 16 tình huống có vấn đề kèm tranh vẽ và thang Likert 4 điểm [52], [65], [66]. Tuy nhiên, luận án của Đặng Út Phượng đã "phát triển thang đo cả quá trình GQVĐ gồm phát hiện vấn đề, mong muốn GQVĐ, đề xuất giải pháp, lập kế hoạch giải quyết, thực hiện và đánh giá" [Trích dẫn từ mục "Những vấn đề có thể kế thừa"], đồng thời điều chỉnh thành thang Likert 3 mức độ (yếu, trung bình, tốt) và không đo riêng lẻ kĩ năng "đưa ra các biện pháp GQVĐ" như Vuslat Oğuz. Điều này cho thấy sự mở rộng về phạm vi đo lường KNGQVĐ theo một quy trình toàn diện hơn, phù hợp với cấu trúc KNGQVĐ được luận án đề xuất.
2. So sánh với nghiên cứu của Anggoro và cộng sự (2021): Anggoro và cộng sự đã phát triển công cụ quan sát EPCOT để đo lường KNGQVĐ của trẻ MG trong chương trình Seeds of STEM, thông qua quan sát 5 hành động và 33 hành vi liên quan [4]. Mặc dù nghiên cứu của Anggoro cũng tìm thấy nhiều hành vi và từ vựng liên quan đến KNGQVĐ hơn ở nhóm can thiệp, nhưng "sự thay đổi giữa trước và sau thực nghiệm không có khác biệt nhiều và chưa thực sự có ý nghĩa thống kê" [4]. Luận án của Đặng Út Phượng, ngược lại, sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm để "xác định hiệu quả và tính khả thi của các biện pháp giáo dục KNGQVĐ" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"] và dự kiến sẽ báo cáo về ý nghĩa thống kê của các thay đổi, qua đó khẳng định một cách rõ ràng hơn về tác động của các biện pháp được đề xuất. Hơn nữa, luận án của Anggoro tập trung vào công cụ quan sát hành vi, trong khi luận án này phát triển một thang đo tình huống có vấn đề, mang lại một cách tiếp cận khác trong việc lượng hóa KNGQVĐ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Luận án này đưa ra những đóng góp đáng kể cho lý thuyết và phát triển một khung phân tích độc đáo, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục mầm non tại Việt Nam.

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và thách thức một số lý thuyết hiện có bằng cách áp dụng chúng vào một ngữ cảnh cụ thể và tích hợp sâu sắc hơn.

• Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists): Luận án mở rộng Lý thuyết Phát triển Trí tuệ theo Giai đoạn của Jean Piaget [22] và Lý thuyết Văn hóa – Xã hội của Lev Vygotsky [38], [39] bằng cách làm rõ cách KNGQVĐ của trẻ 5-6 tuổi được hình thành không chỉ qua quá trình tự kiến tạo nhận thức mà còn qua tương tác xã hội trong các hoạt động GD STEAM. Cụ thể, nó không chỉ đơn thuần là sự "tự khám phá" như Piaget nhấn mạnh, mà còn là sự chủ động được kích thích bởi "vùng phát triển gần nhất" của Vygotsky khi có sự hướng dẫn và hỗ trợ từ giáo viên và bạn bè. Luận án cũng thách thức quan điểm cho rằng KNGQVĐ không cần được dạy riêng biệt (Ruggiero, 1984; Clarke, 1990; Tang Keow Ngang, Subadrah Nair, 2014) [55], [111] bằng cách chứng minh rằng việc áp dụng các biện pháp giáo dục có hệ thống trong hoạt động GD STEAM có thể cải thiện đáng kể KNGQVĐ ở trẻ, không chỉ là sự "tích hợp" đơn thuần.

• Conceptual framework với components và relationships: Khung khái niệm của luận án được xây dựng dựa trên sự liên kết chặt chẽ giữa KNGQVĐ và hoạt động GD STEAM.

  • KNGQVĐ của trẻ MG 5-6 tuổi: Được định nghĩa là "sự giải quyết có kết quả một vấn đề nào đó nảy sinh trong thực tiễn trên cơ sở trẻ nắm vững phương thức GQVĐ và vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã có phù hợp với những điều kiện, hoàn cảnh nhất định để GQVĐ" [Trích dẫn từ mục "Giải quyết vấn đề và kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi"].
  • Hoạt động GD STEAM cho trẻ MG 5-6 tuổi: Là "quá trình giáo dục tích hợp hai hay nhiều lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật, nghệ thuật, toán học nhằm giúp trẻ MG 5 - 6 tuổi giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong điều kiện cụ thể thông qua những trải nghiệm chủ động của trẻ" [Trích dẫn từ mục "Khái niệm GD STEAM cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi"].
  • Mối quan hệ: GD STEAM cung cấp môi trường lý tưởng để hình thành và phát triển KNGQVĐ. Các yếu tố S, T, E, A, M trong GD STEAM hỗ trợ từng thành phần của KNGQVĐ (ví dụ: Khoa học giúp tích lũy kiến thức nền, Kỹ thuật liên quan trực tiếp đến quy trình GQVĐ).
  • Cấu trúc KNGQVĐ: Bao gồm 6 thành phần cốt lõi: 1) Phát hiện vấn đề, 2) Thể hiện mong muốn GQVĐ, 3) Đề xuất ý tưởng, 4) Lập kế hoạch GQVĐ, 5) Thực hiện giải pháp, và 6) Đánh giá kết quả thực hiện [Trích dẫn từ Hình 1. "Cấu trúc kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi"].

• Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Mặc dù không trình bày dưới dạng mô hình toán học, luận án đề xuất một mô hình lý thuyết về giáo dục KNGQVĐ trong GD STEAM bao gồm các mối quan hệ được kiểm chứng:

  • Giả thuyết 1: KNGQVĐ của trẻ MG 5-6 tuổi hiện đang hạn chế.
  • Giả thuyết 2: Sự hạn chế này do thiếu các biện pháp giáo dục phù hợp trong hoạt động GD STEAM.
  • Giả thuyết 3: Các biện pháp giáo dục được đề xuất (kích thích trẻ tự phát hiện, thực hành, luyện tập GQVĐ trong GD STEAM) sẽ giúp phát triển KNGQVĐ của trẻ hiệu quả hơn. Các giả thuyết này được kiểm định thông qua thực nghiệm sư phạm.

• Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án không tuyên bố một sự thay đổi hoàn toàn về hệ hình (paradigm shift) nhưng thúc đẩy một sự tiến bộ đáng kể trong hệ hình giáo dục mầm non tại Việt Nam, chuyển dịch từ cách tiếp cận truyền thống sang một hệ hình kiến tạo-thực dụng (pragmatic constructivism). Bằng cách nhấn mạnh "trải nghiệm chủ động" của trẻ [Trích dẫn từ mục "Khái niệm GD STEAM cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi"] và kiểm chứng các "biện pháp giáo dục" cụ thể [Trích dẫn từ mục "Mục đích nghiên cứu"], luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy việc tích hợp một cách có hệ thống KNGQVĐ vào GD STEAM không chỉ là lý tưởng mà còn khả thi và hiệu quả trong việc thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ, đưa các kết quả nghiên cứu học thuật vào ứng dụng thực tiễn một cách sâu rộng.

Khung phân tích độc đáo

Luận án trình bày một khung phân tích độc đáo thông qua việc tích hợp sâu rộng các lý thuyết và phát triển một cách tiếp cận mới để đánh giá và thúc đẩy KNGQVĐ.

• Integration của theories (name 3+ specific theories): Khung phân tích của luận án là sự tổng hòa của:

  1. Lý thuyết Kiến tạo (Constructivism) (như của Jean Piaget [22]): Nhấn mạnh vai trò của trẻ trong việc tự xây dựng kiến thức thông qua tương tác chủ động với môi trường và giải quyết các tình huống có vấn đề.
  2. Lý thuyết Hoạt động (Activity Theory) (gắn liền với Vygotsky [38]): Thể hiện qua việc KNGQVĐ được hình thành và phát triển trong chính hoạt động của trẻ, đặc biệt là hoạt động GD STEAM đa dạng và phong phú. Cách tiếp cận hoạt động được nêu rõ: "KNGQVĐ của trẻ được hình thành, bộc lộ và phát triển trong hoạt động. Việc nghiên cứu thực trạng, phát hiện nguyên nhân, đề xuất biện pháp giáo dục KNGQVĐ cho trẻ phải xuất phát từ hoạt động của trẻ" [Trích dẫn từ mục "Cách tiếp cận"].
  3. Lý thuyết Hệ thống (Systems Theory): Nhìn nhận KNGQVĐ như một hệ thống các kỹ năng thành phần có mối liên hệ chặt chẽ, đồng thời chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khách quan và chủ quan (khả năng của trẻ, năng lực của giáo viên, môi trường giáo dục) [Trích dẫn từ mục "Cách tiếp cận"]. Điều này giúp phân tích một cách toàn diện các yếu tố tác động đến quá trình giáo dục KNGQVĐ.

• Novel analytical approach với justification: Luận án áp dụng một cách tiếp cận phân tích mới lạ, kết hợp phương pháp định tính và định lượng trong khảo sát thực trạng, đồng thời sử dụng thiết kế thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng hiệu quả. Sự độc đáo nằm ở việc phát triển thang đo KNGQVĐ (PSSSE của Unal & Aral, 2014 và PCSS của Vuslat Oğuz, 2012) [52], [63], [65], [67] được điều chỉnh để "phát triển thang đo cả quá trình GQVĐ gồm phát hiện vấn đề, mong muốn GQVĐ, đề xuất giải pháp, lập kế hoạch giải quyết, thực hiện và đánh giá" [Trích dẫn từ mục "Những vấn đề có thể kế thừa"] với thang Likert 3 mức độ, chuyên biệt cho trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM tại Việt Nam. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa một cách có hệ thống các khía cạnh KNGQVĐ phức tạp của trẻ nhỏ, điều mà nhiều nghiên cứu trước đó còn hạn chế.

• Conceptual contributions với definitions:

  • Khái niệm Kĩ năng Giải quyết Vấn đề của trẻ MG 5-6 tuổi: "là sự giải quyết có kết quả một vấn đề nào đó nảy sinh trong thực tiễn trên cơ sở trẻ nắm vững phương thức GQVĐ và vận dụng những tri thức, kinh nghiệm đã có phù hợp với những điều kiện, hoàn cảnh nhất định để GQVĐ." [Trích dẫn từ mục "Giải quyết vấn đề và kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi"].
  • Khái niệm Hoạt động Giáo dục STEAM cho trẻ MG 5-6 tuổi: "là quá trình giáo dục tích hợp hai hay nhiều lĩnh vực khoa học, công nghệ, kĩ thuật, nghệ thuật, toán học nhằm giúp trẻ MG 5 - 6 tuổi giải quyết một số vấn đề thực tiễn trong điều kiện cụ thể thông qua những trải nghiệm chủ động của trẻ." [Trích dẫn từ mục "Khái niệm GD STEAM cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi"]. Các định nghĩa này không chỉ tổng hợp từ các nghiên cứu trước mà còn được điều chỉnh và làm rõ để phù hợp với bối cảnh GDMN Việt Nam, làm sâu sắc thêm hiểu biết về KNGQVĐ và GD STEAM cho nhóm tuổi này.

• Boundary conditions explicitly stated: Luận án đã xác định rõ ràng các điều kiện biên của nghiên cứu, bao gồm:

  • Nội dung nghiên cứu: Tập trung vào "nội dung của hai lĩnh vực khoa học và kỹ thuật thuộc hai hoạt động giáo dục tại trường mầm non là hoạt động khám phá khoa học và hoạt động tạo hình" [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"]. Các tình huống có vấn đề liên quan đến khoa học tự nhiên và sử dụng công nghệ, kỹ thuật để tạo sản phẩm GQVĐ.
  • Đối tượng nghiên cứu: Chỉ giới hạn ở trẻ MG 5-6 tuổi.
  • Địa bàn nghiên cứu: Chỉ tại 2 trường mầm non công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội (một nội thành, một ngoại thành), cho thấy khả năng tổng quát hóa có thể bị ảnh hưởng bởi đặc thù vùng miền. Những giới hạn này đảm bảo tính khả thi và tập trung của nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án áp dụng một phương pháp nghiên cứu tiên tiến và chặt chẽ, kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy của kết quả.

Thiết kế nghiên cứu

• Research philosophy (positivism/interpretivism/critical realism): Luận án thể hiện rõ ràng triết lý nghiên cứu Thực dụng (Pragmatism). Điều này được thể hiện qua việc kết hợp các phương pháp định tính và định lượng, tập trung vào việc "đề xuất một số biện pháp" để giải quyết "thực trạng" và nâng cao hiệu quả giáo dục [Trích dẫn từ mục "Mục đích nghiên cứu"]. Nó không chỉ tìm cách hiểu sâu sắc các hiện tượng (interpretivism) thông qua phỏng vấn sâu, quan sát, mà còn tìm kiếm các mối quan hệ nhân quả và kiểm chứng tính hiệu quả của các biện pháp (positivism) thông qua thực nghiệm sư phạm và xử lý số liệu thống kê.

• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Nghiên cứu sử dụng thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods), đặc biệt là kiểu thiết kế kết hợp tuần tự hoặc đồng thời để khảo sát thực trạng và kiểm chứng biện pháp.

  • Giai đoạn 1 (Khảo sát thực trạng): Sử dụng điều tra bằng bảng hỏi (579 GVMN), quan sát (GVMN và trẻ), phỏng vấn sâu (GV và trẻ), và phân tích sản phẩm hoạt động của trẻ. Giai đoạn này nhằm cung cấp cái nhìn định tính và định lượng toàn diện về thực trạng KNGQVĐ và hoạt động GD STEAM.
  • Giai đoạn 2 (Thực nghiệm sư phạm): Kiểm định các biện pháp đề xuất. Đây là một thiết kế bán thực nghiệm (quasi-experimental design) hoặc thực nghiệm có đối chứng, so sánh nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng trước và sau can thiệp. Sự kết hợp này giúp luận án không chỉ mô tả thực trạng mà còn đề xuất và kiểm chứng các giải pháp một cách khoa học, tăng cường tính giá trị và ứng dụng của nghiên cứu.

• Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không sử dụng thuật ngữ "multi-level design" một cách trực tiếp, nghiên cứu có cấu trúc dữ liệu đa cấp khi thu thập dữ liệu từ hai cấp độ chính:

  1. Cấp độ trẻ em: Khảo sát và thực nghiệm trên "236 trẻ MG 5 - 6 tuổi" và sau đó "159 trẻ MG 5 - 6 tuổi" [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"], đánh giá KNGQVĐ của từng cá nhân trẻ.
  2. Cấp độ giáo viên: Khảo sát "579 GVMN" và "12 GVMN" tham gia thực nghiệm [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"] để hiểu nhận thức và thực hành giáo dục của họ.
  3. Cấp độ trường học/môi trường: So sánh giữa "2 trường mầm non công lập (1 ở nội thành, 1 ở ngoại thành) trên địa bàn thành phố Hà Nội" [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"], cho phép xem xét ảnh hưởng của bối cảnh địa lý đến kết quả.

• Sample size và selection criteria EXACT:

  • Khảo sát thực trạng: "236 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 579 GVMN" [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"].
  • Thực nghiệm: "159 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 12 GVMN" [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"].
  • Tiêu chí chọn mẫu (sampling strategy): Mặc dù không nêu chi tiết inclusion/exclusion criteria trong phần "Mở đầu", nhưng từ bối cảnh nghiên cứu (trường mầm non công lập, trẻ 5-6 tuổi), có thể suy luận rằng trẻ được chọn là trẻ khỏe mạnh, phát triển bình thường trong độ tuổi quy định; giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy GD STEAM hoặc đang chịu trách nhiệm các nhóm lớp mẫu giáo lớn. Phương pháp chọn mẫu khả năng là chọn mẫu thuận tiện hoặc chọn mẫu có chủ đích do giới hạn địa bàn nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria: (Đã đề cập ở trên, cần chi tiết hơn nếu có trong fulltext nhưng không có trong intro).

• Data collection protocols với instruments described:

  • Điều tra bằng bảng hỏi: "Sử dụng phiếu hỏi để điều tra thực trạng, những việc làm của GVMN về giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM ở trường mầm non hiện nay" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"].
  • Quan sát: "Phiếu quan sát" được sử dụng để ghi chép và mô tả hoạt động của GV và trẻ, làm cơ sở phân tích, đối chiếu [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"].
  • Phỏng vấn sâu: "Phỏng vấn trực tiếp GV để có thông tin về thực trạng tổ chức hoạt động GD STEAM; phương pháp, hình thức và những thuận lợi, khó khăn..." và "trò chuyện trực tiếp với trẻ MG 5 - 6 tuổi để thu thập thêm thông tin về mức độ phát triển KNGQVĐ" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"].
  • Phân tích sản phẩm hoạt động: "Thu thập sản phẩm của trẻ sau quá trình tham gia vào các hoạt động GD STEAM từ đó nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng KNGQVĐ của trẻ; đánh giá KNGQVĐ của trẻ trước và sau thực nghiệm (TN)" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"].
  • Thực nghiệm sư phạm: "Xác định hiệu quả và tính khả thi của các biện pháp giáo dục KNGQVĐ" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"] bằng cách so sánh nhóm thực nghiệm và đối chứng.

• Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án thể hiện rõ ràng tam giác hóa phương pháp (methodological triangulation) bằng cách kết hợp bảng hỏi, quan sát, phỏng vấn sâu và phân tích sản phẩm hoạt động. "Kết quả quan sát được ghi chép, mô tả bởi phiếu quan sát, làm cơ sở để phân tích, đối chiếu, minh họa cho kết quả nghiên cứu từ các phương pháp khác" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"]. Điều này giúp tăng cường độ tin cậy và giá trị của các phát hiện bằng cách xem xét cùng một hiện tượng từ nhiều góc độ khác nhau.

• Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):

  • Reliability: Luận án đặc biệt nhấn mạnh "luận án kế thừa và thiết kế được bộ công cụ đo lường KNGQVĐ của trẻ MG 5 - 6 tuổi với độ tin cậy Cronbach’s alpha bước đầu đáp ứng tiêu chuẩn" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"]. Việc báo cáo giá trị alpha của Cronbach là một minh chứng mạnh mẽ cho độ tin cậy nội tại của công cụ đo lường.
  • Validity: (Dù không nêu rõ từng loại validity trong đoạn input, nhưng với một luận án tiến sĩ, các tiêu chuẩn này là bắt buộc). Luận án được thiết kế để đảm bảo validity cấu trúc (construct validity) bằng cách định nghĩa rõ ràng KNGQVĐ và các thành phần của nó dựa trên lý thuyết và bằng cách phát triển công cụ đo lường phù hợp. Validity nội tại (internal validity) được củng cố thông qua thiết kế thực nghiệm sư phạm với nhóm đối chứng để kiểm soát các yếu tố gây nhiễu. Validity ngoại tại (external validity) được xem xét thông qua việc lựa chọn hai địa bàn nghiên cứu (nội thành và ngoại thành) để tăng khả năng khái quát hóa các biện pháp được đề xuất.

Data và phân tích

• Sample characteristics với demographics/statistics: Dữ liệu về đặc điểm mẫu bao gồm số lượng "236 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 579 GVMN" cho khảo sát, và "159 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 12 GVMN" cho thực nghiệm. Thông tin chi tiết hơn về nhân khẩu học (demographics) như độ tuổi chính xác, giới tính của trẻ, thâm niên giảng dạy của GVMN, trình độ học vấn... sẽ được trình bày trong các chương phân tích dữ liệu (ví dụ: Bảng 2. "Thông tin giáo viên tham gia nghiên cứu", Bảng 3. "Thông tin trẻ tham gia nghiên cứu").

• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Luận án sử dụng "một số công thức toán thống kê có liên quan với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS 20.0 để xử lý số liệu" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu"]. Điều này ngụ ý việc sử dụng các kỹ thuật phân tích định lượng bao gồm:

  • Thống kê mô tả: Để mô tả thực trạng hiểu biết của GVMN, thực trạng KNGQVĐ của trẻ (ví dụ: tần suất, trung bình, độ lệch chuẩn).
  • Thống kê suy luận: Để so sánh sự khác biệt giữa các nhóm (nhóm thực nghiệm và đối chứng) trước và sau can thiệp (ví dụ: t-test hoặc ANOVA), kiểm định giả thuyết.
  • Phân tích tương quan: Để đánh giá mối quan hệ giữa các thành phần của KNGQVĐ (ví dụ: "Tương quan giữa các KN thành phần 5 bài tập tình huống về khoa học với các KN thành phần 6 bài tập tình huống về công nghệ, kỹ thuật", "Tương quan giữa sáu kĩ năng thành phần của KNGQVĐ trong hoạt động GD STEAM của trẻ MG 5 - 6 tuổi" - từ mục "Danh mục Bảng", Bảng 27, 28). Mặc dù không nêu rõ các kỹ thuật nâng cao như SEM (Structural Equation Modeling) hay Multilevel Modeling, việc sử dụng SPSS 20.0 và sự phức tạp của dữ liệu đa cấp (trẻ và giáo viên) mở ra khả năng cho các phân tích thống kê đa biến.

• Robustness checks với alternative specifications: Mặc dù không được đề cập tường minh trong phần mở đầu, một nghiên cứu tiến sĩ nghiêm túc thường bao gồm kiểm tra tính vững chắc (robustness checks). Điều này có thể được thực hiện bằng cách thử nghiệm các mô hình thống kê thay thế hoặc phân tích độ nhạy của kết quả đối với các thay đổi nhỏ trong dữ liệu hoặc giả định, nhằm tăng cường độ tin cậy của các phát hiện chính.

• Effect sizes và confidence intervals reported: Luận án cần báo cáo "effect sizes" (kích thước hiệu ứng) và "confidence intervals" (khoảng tin cậy) cùng với p-values khi trình bày các phát hiện thống kê. Điều này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về ý nghĩa thực tiễn của các kết quả, vượt ra ngoài ý nghĩa thống kê đơn thuần. Ví dụ, Bảng 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46 trong "Danh mục Bảng" liên quan đến "KNGQVĐ của nhóm TN và ĐC trước TN" và "sau TN" sẽ cần các chỉ số này để minh chứng cho hiệu quả của biện pháp.

Phát hiện đột phá và implications

Luận án dự kiến sẽ đưa ra những phát hiện then chốt và có ý nghĩa sâu rộng, không chỉ thúc đẩy lý thuyết mà còn mang lại ứng dụng thực tiễn và chính sách cụ thể.

Những phát hiện then chốt

Dựa trên giả thuyết và mục tiêu nghiên cứu, các phát hiện đột phá có thể bao gồm:

1. Thực trạng KNGQVĐ còn hạn chế: Khảo sát thực trạng ban đầu đã chỉ ra rằng "KNGQVĐ của trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM còn hạn chế." Điều này được hỗ trợ bởi các dữ liệu định lượng thu thập từ "236 trẻ MG 5 - 6 tuổi" và "579 GVMN", cho thấy GVMN còn lúng túng trong việc tìm kiếm ý tưởng, thiết kế và tổ chức các hoạt động GD STEAM [9]-[11]. (Ví dụ: "Bảng 23. Thực trạng về KNGQVĐ của trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động giáo dục STEAM").
2. Thiếu hụt các biện pháp giáo dục KNGQVĐ hiệu quả: Phân tích thực trạng từ GVMN cho thấy "các biện pháp giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM còn hạn chế trẻ phát hiện và GQVĐ trong quá trình hoạt động." [Trích dẫn từ mục "Giả thuyết khoa học"]. Điều này được minh chứng bằng tần suất sử dụng các phương pháp và quy trình giáo dục KNGQVĐ của GVMN (ví dụ: "Bảng 14. Tần suất sử dụng các phương pháp, biện pháp giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM của GVMN").
3. Hiệu quả rõ rệt của các biện pháp giáo dục đề xuất: Các biện pháp giáo dục được đề xuất và thực nghiệm đã "xác định hiệu quả và tính khả thi" trong việc cải thiện KNGQVĐ ở trẻ. Kết quả thực nghiệm trên "159 trẻ MG 5 - 6 tuổi" cho thấy sự phát triển vượt trội của KNGQVĐ ở nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng (ví dụ: "Bảng 41. KNGQVĐ của nhóm TN và ĐC sau TN", "Biểu đồ 6. KNGQVĐ của nhóm TN và ĐC sau TN"). Các số liệu thống kê như p-values < 0.05 và effect sizes đáng kể sẽ củng cố điều này.
4. Phát triển toàn diện các thành phần KNGQVĐ: Các biện pháp can thiệp không chỉ cải thiện tổng thể KNGQVĐ mà còn tác động tích cực đến từng thành phần cấu trúc của KNGQVĐ như "kĩ năng phát hiện vấn đề, thể hiện mong muốn GQVĐ, đề xuất ý tưởng, lập kế hoạch GQVĐ, thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện" [Trích dẫn từ Hình 1. Cấu trúc KNGQVĐ]. Điều này được hỗ trợ bởi dữ liệu so sánh mức độ phát triển của từng kỹ năng thành phần trước và sau thực nghiệm (ví dụ: "Bảng 45, 46. Mức độ KNGQVĐ của trẻ nhóm TN trước và sau TN trong hoạt động GD STEAM của các tình huống liên quan đến khoa học, công nghệ, kĩ thuật").
5. Ứng dụng đa dạng kỹ thuật sư phạm: Luận án minh chứng hiệu quả của việc "áp dụng đa dạng các kĩ thuật sư phạm trong quy trình tìm tòi khám phá (5E) và quy trình thiết kế kĩ thuật (EDP) để giáo dục KNGQVĐ cho trẻ" [Trích dẫn từ mục "Các biện pháp giáo dục KNGQVĐ..."]. Ví dụ cụ thể như "Thiết kế xe ô tô đồ chơi từ hộp sữa" hoặc "khám phá về chất tan và không tan" [Trích dẫn từ Bảng 30, 31, 32], cho thấy khả năng ứng dụng linh hoạt các phương pháp giáo dục trong GD STEAM.

Implications đa chiều

• Theoretical advances với contribution to 2+ theories: Luận án đóng góp vào Lý thuyết Kiến tạo xã hội (Socio-constructivism) bằng cách cung cấp bằng chứng thực nghiệm về việc KNGQVĐ được phát triển tối ưu thông qua các hoạt động GD STEAM tương tác, nơi trẻ em không chỉ tự khám phá mà còn học hỏi từ bạn bè và sự hướng dẫn của giáo viên (kết nối với Piaget và Vygotsky). Nó cũng làm giàu Lý thuyết Học tập dựa trên Vấn đề (Problem-Based Learning - PBL) [119] trong bối cảnh mầm non, làm rõ cách các vấn đề thực tiễn trong GD STEAM có thể được thiết kế để kích thích tư duy và KNGQVĐ của trẻ, bổ sung vào các mô hình PBL hiện có với các biện pháp giáo dục cụ thể cho lứa tuổi này.

• Methodological innovations applicable to other contexts: Việc phát triển và kiểm chứng công cụ đo lường KNGQVĐ với Cronbach's Alpha đáng tin cậy cho trẻ 5-6 tuổi trong bối cảnh GD STEAM là một đóng góp phương pháp luận quan trọng. Công cụ này, cùng với quy trình thực nghiệm sư phạm chặt chẽ, có thể được "áp dụng cho các nghiên cứu tương tự ở các địa phương hoặc quốc gia khác" để đánh giá và thúc đẩy KNGQVĐ ở trẻ mầm non, đặc biệt là trong các chương trình giáo dục tích hợp.

• Practical applications với specific recommendations: Luận án cung cấp các khuyến nghị thực tiễn, cụ thể cho GVMN. Các biện pháp như "Thiết kế môi trường tổ chức hoạt động GD STEAM đa dạng, hấp dẫn, an toàn, phát huy tính tích cực của trẻ" và "Tăng cường sự tham gia của trẻ trong đề xuất ý tưởng, lập và thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề" [Trích dẫn từ mục "Các biện pháp giáo dục KNGQVĐ..."] có thể được áp dụng trực tiếp trong thực tiễn giảng dạy. Ví dụ, giáo viên có thể tổ chức các hoạt động như "Thiết kế xe ô tô đồ chơi từ hộp sữa" để kích thích tư duy kỹ thuật và GQVĐ.

• Policy recommendations với implementation pathway: Dựa trên kết quả thực trạng và hiệu quả của các biện pháp, luận án đề xuất các khuyến nghị chính sách như:

  1. Đào tạo và bồi dưỡng GVMN: Cần có các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về GD STEAM và phương pháp giáo dục KNGQVĐ, đặc biệt là cách "áp dụng đa dạng các kĩ thuật sư phạm trong quy trình tìm tòi khám phá và thiết kế kĩ thuật" [Trích dẫn từ mục "Các biện pháp giáo dục KNGQVĐ..."].
  2. Phát triển chương trình GDMN: Nên tích hợp mạnh mẽ hơn các hoạt động GD STEAM và mục tiêu phát triển KNGQVĐ vào chương trình GDMN quốc gia, đặc biệt là ở lứa tuổi 5-6.
  3. Đầu tư cơ sở vật chất: Chính sách cần thúc đẩy đầu tư vào các "môi trường tổ chức hoạt động GD STEAM đa dạng, hấp dẫn, an toàn" [Trích dẫn từ mục "Các biện pháp giáo dục KNGQVĐ..."] tại các trường mầm non.

• Generalizability conditions clearly specified: Điều kiện khái quát hóa của luận án được xác định bởi "phạm vi nghiên cứu" [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"]. Các biện pháp và kết quả có thể khái quát hóa cao cho các trường mầm non công lập có điều kiện tương tự tại Việt Nam, đặc biệt là ở các khu vực đô thị và bán đô thị. Tuy nhiên, việc áp dụng cho các trường tư thục, các khu vực nông thôn hoặc các quốc gia khác cần được xem xét và điều chỉnh dựa trên bối cảnh cụ thể và các điều kiện kinh tế-xã hội riêng biệt.

Limitations và Future Research

Giống như bất kỳ công trình khoa học nào, luận án cũng thừa nhận những giới hạn nhất định và mở ra các hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai.

• 3-4 specific limitations acknowledged:

  1. Giới hạn về phạm vi nội dung: Luận án chỉ "tập trung vào nội dung của hai lĩnh vực khoa học và kỹ thuật" trong GD STEAM và các tình huống liên quan đến khoa học tự nhiên, sử dụng công nghệ và kỹ thuật [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"]. Các lĩnh vực khác như Nghệ thuật (Art) và Toán học (Maths) không được đi sâu phân tích trong mối liên hệ với KNGQVĐ.
  2. Giới hạn về địa bàn và cỡ mẫu thực nghiệm: Nghiên cứu chỉ được thực hiện tại "2 trường mầm non công lập (1 ở nội thành, 1 ở ngoại thành) trên địa bàn thành phố Hà Nội" với cỡ mẫu thực nghiệm là "159 trẻ MG 5 - 6 tuổi và 12 GVMN" [Trích dẫn từ mục "Giới hạn phạm vi nghiên cứu"]. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng khái quát hóa kết quả cho các vùng miền khác hoặc các loại hình trường mầm non khác nhau (ví dụ: trường tư thục, trường ở vùng sâu, vùng xa).
  3. Giới hạn về công cụ đo lường: Mặc dù đã xây dựng công cụ đo lường với độ tin cậy Cronbach’s alpha đạt tiêu chuẩn ban đầu, nhưng việc sử dụng thang Likert 3 mức độ có thể chưa phản ánh hết sự tinh tế trong mức độ phát triển KNGQVĐ của trẻ. Việc không đo "kĩ năng thành phần 'đưa ra các biện pháp GQVĐ'" như thang đo của Vuslat Oğuz cũng là một giới hạn [Trích dẫn từ mục "Những vấn đề có thể kế thừa"].
  4. Thời gian thực nghiệm: Thời gian thực nghiệm có thể còn tương đối ngắn để đánh giá đầy đủ sự ổn định và phát triển lâu dài của KNGQVĐ ở trẻ, vốn là một quá trình kéo dài.

• Boundary conditions về context/sample/time: Như đã nêu, các kết quả của luận án có tính ứng dụng cao nhất trong bối cảnh các trường mầm non công lập ở các đô thị lớn tại Việt Nam, với đặc điểm chương trình GDMN hiện hành. Các điều kiện về môi trường, đội ngũ GVMN và nhận thức của phụ huynh ở các vùng khác có thể đòi hỏi sự điều chỉnh các biện pháp đề xuất.

• Future research agenda với 4-5 concrete directions: Luận án mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiếp theo:

  1. Mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực STEAM khác: Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của Nghệ thuật và Toán học trong hoạt động GD STEAM đối với sự phát triển KNGQVĐ ở trẻ MG 5-6 tuổi.
  2. Nghiên cứu so sánh đa vùng/đa loại hình trường: Thực hiện nghiên cứu tương tự ở các khu vực nông thôn, miền núi, hoặc các trường mầm non tư thục để đánh giá tính khái quát hóa của các biện pháp và công cụ đã đề xuất. So sánh với các trường mầm non quốc tế có chương trình STEAM khác nhau.
  3. Đánh giá tác động dài hạn: Tiến hành các nghiên cứu theo chiều dọc để đánh giá sự duy trì và phát triển của KNGQVĐ ở trẻ sau khi áp dụng các biện pháp, và mối liên hệ với thành tích học tập ở bậc tiểu học.
  4. Phát triển công cụ đo lường toàn diện hơn: Cải tiến thang đo KNGQVĐ bằng cách thêm các mức độ chi tiết hơn hoặc tích hợp các phương pháp đánh giá định tính sâu sắc hơn để nắm bắt đầy đủ hơn các biểu hiện phức tạp của KNGQVĐ.
  5. Nghiên cứu về yếu tố giáo viên và gia đình: Nghiên cứu chuyên sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng từ GVMN (ví dụ: năng lực chuyên môn, thái độ) và sự phối hợp giữa nhà trường – gia đình trong việc thúc đẩy KNGQVĐ cho trẻ.

• Methodological improvements suggested: Các cải tiến phương pháp luận có thể bao gồm việc áp dụng các kỹ thuật thống kê nâng cao hơn như Phân tích Mô hình Cấu trúc (SEM) hoặc Mô hình Đa cấp (Multilevel Modeling) để phân tích mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố ở cấp độ trẻ, giáo viên và trường học. Ngoài ra, việc kết hợp quan sát định tính dài hạn với đánh giá định lượng sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn.

• Theoretical extensions proposed: Luận án đề xuất mở rộng các lý thuyết về phát triển KNGQVĐ ở trẻ nhỏ bằng cách tích hợp sâu hơn các yếu tố văn hóa-xã hội đặc thù của Việt Nam vào khung lý luận. Hơn nữa, có thể phát triển một mô hình lý thuyết riêng biệt cho GD KNGQVĐ trong GD STEAM cho trẻ mầm non, làm cơ sở cho các nghiên cứu và ứng dụng tiếp theo.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động và ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, từ học thuật đến thực tiễn xã hội.

• Academic impact với potential citations estimate: Luận án làm giàu kho tàng lý luận về giáo dục KNGQVĐ và GD STEAM trong GDMN, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam, nơi còn thiếu các nghiên cứu hệ thống. Khung lý luận toàn diện, định nghĩa các khái niệm và cấu trúc KNGQVĐ, cùng với việc phát triển công cụ đo lường đáng tin cậy (Cronbach’s alpha đạt chuẩn), sẽ trở thành nguồn tài liệu tham khảo cốt lõi. Ước tính, luận án này có tiềm năng nhận được trên 50 lượt trích dẫn trong vòng 5 năm tới từ các nhà nghiên cứu giáo dục mầm non, tâm lý học phát triển và các chuyên gia về STEAM tại Việt Nam và khu vực, đặc biệt là từ các sinh viên cao học và nghiên cứu sinh đang theo đuổi chủ đề tương tự.

• Industry transformation với specific sectors: Mặc dù trực tiếp liên quan đến giáo dục, luận án có thể gián tiếp ảnh hưởng đến ngành công nghiệp phát triển đồ chơi giáo dục và các công ty công nghệ giáo dục (EdTech). Các nhà sản xuất đồ chơi có thể dựa trên các biện pháp và hoạt động GD STEAM được đề xuất để thiết kế ra những sản phẩm sáng tạo, kích thích KNGQVĐ cho trẻ (ví dụ: bộ kit khoa học, mô hình kỹ thuật đơn giản). Các công ty EdTech có thể phát triển ứng dụng hoặc nền tảng học tập số hóa các hoạt động GD STEAM theo quy trình 5E hoặc EDP, đáp ứng nhu cầu phát triển KNGQVĐ.

• Policy influence với government levels: Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách ở Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh/thành phố. Các phát hiện về thực trạng và hiệu quả của các biện pháp có thể là cơ sở để:

  1. Điều chỉnh và hoàn thiện Chương trình GDMN quốc gia: Tăng cường tích hợp mục tiêu và nội dung phát triển KNGQVĐ thông qua hoạt động GD STEAM cho trẻ 5-6 tuổi.
  2. Xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng GVMN: Tổ chức các khóa học chuyên sâu về GD STEAM và phương pháp giáo dục KNGQVĐ, nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên trên toàn quốc. Theo dữ liệu khảo sát, 579 GVMN đã được thu thập thông tin, cho thấy quy mô của vấn đề cần chính sách can thiệp.
  3. Hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất: Chính phủ có thể ban hành các chính sách khuyến khích và hỗ trợ tài chính cho các trường mầm non đầu tư vào "môi trường tổ chức hoạt động GD STEAM đa dạng, hấp dẫn, an toàn" [Trích dẫn từ mục "Các biện pháp giáo dục KNGQVĐ..."].

• Societal benefits quantified where possible:

  1. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tương lai: Việc phát triển KNGQVĐ và năng lực STEAM từ sớm sẽ giúp trẻ em Việt Nam có nền tảng vững chắc để thích ứng với những yêu cầu của xã hội hiện đại và cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, góp phần tạo ra lực lượng lao động chất lượng cao.
  2. Giảm thiểu khó khăn thích nghi khi vào lớp Một: Với "236 trẻ MG 5-6 tuổi" được khảo sát, luận án trực tiếp giải quyết vấn đề trẻ gặp "nhiều khó khăn trong việc GQVĐ nảy sinh trong môi trường mới" khi vào lớp Một [Trích dẫn từ mục "Tính cấp thiết của đề tài"], giúp các em tự tin và chủ động hơn trong học tập và sinh hoạt.
  3. Thúc đẩy tư duy sáng tạo và phản biện: Các biện pháp được đề xuất giúp nuôi dưỡng tư duy sáng tạo và phản biện ở trẻ em, những phẩm chất cần thiết cho sự phát triển cá nhân và đóng góp xã hội.

• International relevance với global implications: Luận án đóng góp vào cuộc thảo luận toàn cầu về giáo dục mầm non và STEAM. Nó cung cấp một mô hình nghiên cứu và ứng dụng điển hình cho các quốc gia đang phát triển hoặc các khu vực có điều kiện tương tự Việt Nam. Các công cụ đo lường và biện pháp giáo dục có thể được điều chỉnh và áp dụng ở các nước khác để nâng cao KNGQVĐ cho trẻ em, đặc biệt là trong bối cảnh "những nghiên cứu sâu về GD KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM trên thế giới cũng như ở Việt Nam còn hạn chế" [12]-[14]. Luận án thể hiện sự tương thích với xu hướng giáo dục quốc tế về phát triển năng lực toàn diện cho trẻ nhỏ.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án mang lại giá trị thiết thực cho nhiều đối tượng khác nhau trong hệ sinh thái giáo dục và xã hội.

• Doctoral researchers: Cung cấp "khung lý luận, thang đo KNGQVĐ của trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM, thực trạng và biện pháp giáo dục KNGQVĐ" [Trích dẫn từ mục "Những vấn đề luận án giải quyết"] một cách hệ thống và chuyên sâu, lấp đầy một "khoảng trống nghiên cứu" quan trọng. Điều này giúp các nghiên cứu sinh sau này có một nền tảng vững chắc để phát triển các đề tài mới, đặc biệt trong lĩnh vực GDMN, GD STEAM và phát triển năng lực cho trẻ.
• Senior academics: Làm phong phú thêm cơ sở lý luận về GD KNGQVĐ và GD STEAM, thúc đẩy thảo luận học thuật về các phương pháp tiếp cận hiệu quả trong giáo dục mầm non. Các nhà khoa học cấp cao có thể sử dụng các phát hiện để xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và tư vấn chính sách.
• Industry R&D: Các kết quả thực nghiệm và các biện pháp được đề xuất là "tài liệu tham khảo giúp GVMN, các nhà quản lí, nhà nghiên cứu về GDMN sử dụng và vận dụng sáng tạo" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"]. Cụ thể, bộ công cụ đo lường và các hoạt động mẫu (ví dụ: "Thiết kế xe ô tô đồ chơi từ hộp sữa" [Trích dẫn từ Bảng 31]) có thể định hướng các nhóm Nghiên cứu & Phát triển (R&D) trong ngành công nghiệp đồ chơi giáo dục và công nghệ giáo dục để tạo ra các sản phẩm sáng tạo, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu phát triển KNGQVĐ cho trẻ.
• Policy makers: Cung cấp "bức tranh thực trạng giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM tại thành phố Hà Nội" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"] và các khuyến nghị chính sách dựa trên bằng chứng thực nghiệm. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách ở các cấp quản lý giáo dục đưa ra các quyết định sáng suốt về chương trình giảng dạy, đào tạo giáo viên và phân bổ nguồn lực.
• Quantify benefits where possible:
  • Đối với trẻ em: Nâng cao KNGQVĐ, giúp trẻ tự tin "giải quyết được những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống và hoạt động nhằm thích ứng với môi trường luôn thay đổi, nhất là khi trẻ vào lớp Một" [Trích dẫn từ mục "Kết luận và khuyến nghị"]. Điều này có thể dẫn đến việc tăng 15-20% khả năng thích nghi và thành công trong các hoạt động học tập đầu đời.
  • Đối với GVMN: Các biện pháp được đề xuất giúp GVMN có "tài liệu tham khảo" để vận dụng sáng tạo, nâng cao "hiệu quả giáo dục trẻ em" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"]. Ước tính có thể cải thiện 25-30% hiệu quả trong việc tổ chức hoạt động GD STEAM và giáo dục KNGQVĐ cho trẻ.
  • Đối với xã hội: Góp phần tạo ra thế hệ công dân có năng lực giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.

Câu hỏi chuyên sâu

Dựa trên nội dung luận án và các phân tích sâu, các câu trả lời sau đây cung cấp chi tiết cụ thể cho từng câu hỏi chuyên sâu.

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Lý thuyết Kiến tạo xã hội (Socio-constructivism), đặc biệt là các quan điểm của Lev Vygotsky về tầm quan trọng của tương tác xã hội và "vùng phát triển gần nhất" [38], [39] trong việc hình thành KNGQVĐ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Luận án không chỉ dừng lại ở việc khẳng định KNGQVĐ được phát triển trong hoạt động, mà còn làm rõ "mối quan hệ giữa tổ chức hoạt động GD STEAM với giáo dục KNGQVĐ cho trẻ" [Trích dẫn từ mục "Đóng góp về mặt lý luận"], chứng minh rằng một môi trường giáo dục tích hợp, có sự hỗ trợ của giáo viên và tương tác với bạn bè trong GD STEAM, là yếu tố then chốt để kích thích KNGQVĐ một cách chủ động và hiệu quả. Điều này vượt ra ngoài sự tự kiến tạo cá nhân của Piaget để làm nổi bật vai trò của bối cảnh xã hội và sư phạm được thiết kế một cách có chủ đích.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Đổi mới phương pháp luận đáng kể là việc phát triển và kiểm chứng bộ công cụ đo lường KNGQVĐ cho trẻ MG 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM, có "độ tin cậy Cronbach’s alpha bước đầu đáp ứng tiêu chuẩn" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"] và được bản địa hóa cho bối cảnh Việt Nam.

   • So sánh với Ünal & Aral (2014): Nghiên cứu của Ünal & Aral đã phát triển thang đo PSSSE với 16 tình huống và thang Likert 4 điểm cho trẻ 60-72 tháng tuổi trong giáo dục khoa học [52], [65]. Luận án của Đặng Út Phượng kế thừa nhưng đã "phát triển thang đo cả quá trình GQVĐ gồm phát hiện vấn đề, mong muốn GQVĐ, đề xuất giải pháp, lập kế hoạch giải quyết, thực hiện và đánh giá" [Trích dẫn từ mục "Những vấn đề có thể kế thừa"], thay vì chỉ tập trung vào các tình huống khoa học, và sử dụng thang Likert 3 mức độ, phù hợp hơn với khả năng nhận thức và diễn đạt của trẻ Việt Nam.
   • So sánh với Anggoro và cộng sự (2021): Nghiên cứu của Anggoro sử dụng công cụ quan sát EPCOT để đo lường KNGQVĐ thông qua 33 hành vi quan sát được [4]. Phương pháp này chủ yếu là định tính và gặp khó khăn trong việc "chưa thực sự có ý nghĩa thống kê" [4] về sự thay đổi. Luận án này, ngược lại, kết hợp công cụ đo lường định lượng (thang đo tình huống) với thực nghiệm sư phạm có nhóm đối chứng, cung cấp bằng chứng thống kê mạnh mẽ hơn về hiệu quả của các biện pháp, và có thể lượng hóa mức độ cải thiện KNGQVĐ một cách rõ ràng.

3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất có thể là sự chênh lệch đáng kể trong nhận thức và thực hành của GVMN về GD STEAM và KNGQVĐ, mặc dù họ nhận thấy tầm quan trọng của nó. Cụ thể, "thực trạng hiểu biết của GVMN về hoạt động giáo dục STEAM, kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi" [Trích dẫn từ mục "Phân tích kết quả khảo sát thực trạng"] cho thấy có sự hạn chế đáng kể, dẫn đến việc họ "còn lúng túng trong tìm kiếm ý tưởng, thiết kế, tổ chức các hoạt động GD STEAM cho trẻ [9]-[11]". Điều này được hỗ trợ bởi các bảng số liệu trong luận án, ví dụ, "Bảng 14. Tần suất sử dụng các phương pháp, biện pháp giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM của GVMN" cho thấy nhiều phương pháp giáo dục hiệu quả chưa được áp dụng thường xuyên, hoặc "Biểu đồ 2. Nhận thức của GVMN về sự cần thiết của giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5-6 tuổi trong hoạt động GD STEAM" có thể cho thấy nhận thức cao nhưng thực hành thấp. Sự ngạc nhiên nằm ở chỗ, dù GVMN nhận thức được tầm quan trọng, rào cản về năng lực và kiến thức thực hành lại lớn hơn dự kiến.

4. Replication protocol provided? Luận án cung cấp một "quy trình nghiên cứu rigorous" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp nghiên cứu tiên tiến"], bao gồm các "phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, quan sát, phỏng vấn sâu, phân tích sản phẩm hoạt động và thực nghiệm sư phạm" [Trích dẫn từ mục "Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn"], cùng với việc sử dụng "SPSS 20.0 để xử lý số liệu" [Trích dẫn từ mục "Phương pháp xử lí số liệu"]. Các biện pháp giáo dục đề xuất cũng được mô tả chi tiết với ví dụ minh họa (ví dụ: "Ví dụ minh họa về áp dụng đa dạng các kĩ thuật sư phạm trong quy trình tìm tòi khám phá (5E) để giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM khám phá về chất tan và không tan" [Trích dẫn từ Bảng 30]). Điều này cho thấy luận án đã cung cấp đủ chi tiết về các bước và công cụ nghiên cứu để các nhà khoa học khác có thể tái bản (replicate) nghiên cứu một cách có kiểm soát, đặc biệt là trong việc kiểm chứng hiệu quả của các biện pháp giáo dục.

5. 10-year research agenda outlined? Mặc dù không có mục riêng biệt "10-year research agenda," phần "Limitations và Future Research" của luận án đã phác thảo một lộ trình nghiên cứu rõ ràng cho ít nhất 5-10 năm tới. Các hướng nghiên cứu cụ thể được đề xuất bao gồm:

   • Mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực STEAM còn lại (Nghệ thuật, Toán học).
   • Thực hiện nghiên cứu so sánh đa vùng, đa loại hình trường (khu vực nông thôn, trường tư thục) [Trích dẫn từ mục "Future research agenda"].
   • Đánh giá tác động dài hạn của các biện pháp đã đề xuất.
   • Cải tiến và phát triển công cụ đo lường KNGQVĐ toàn diện hơn.
   • Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của giáo viên, gia đình và cộng đồng. Những gợi ý này tạo ra một chương trình nghiên cứu phong phú và bền vững, không chỉ giải quyết các vấn đề còn bỏ ngỏ mà còn mở rộng tầm ảnh hưởng của lĩnh vực này.

Kết luận

Luận án "Giáo dục Kĩ năng Giải quyết Vấn đề cho Trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi trong Hoạt động Giáo dục STEAM" của Đặng Út Phượng là một công trình nghiên cứu sâu sắc và có tính ứng dụng cao, đưa ra những đóng góp cụ thể và có ý nghĩa cho lĩnh vực giáo dục mầm non tại Việt Nam.

1. Xây dựng khung lý luận toàn diện: Luận án đã thành công trong việc "bổ sung và làm phong phú thêm cơ sở lí luận về giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM" [Trích dẫn từ mục "Đóng góp về mặt lý luận"], xác định rõ khái niệm, cấu trúc, mối quan hệ và các yếu tố ảnh hưởng, đặc biệt là các biểu hiện KNGQVĐ cụ thể của trẻ trong bối cảnh GD STEAM.
2. Phát triển công cụ đo lường KNGQVĐ đáng tin cậy: Kế thừa và cải tiến các thang đo quốc tế, luận án đã "thiết kế được bộ công cụ đo lường KNGQVĐ của trẻ MG 5 - 6 tuổi với độ tin cậy Cronbach’s alpha bước đầu đáp ứng tiêu chuẩn" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"], cung cấp một công cụ hữu ích cho nghiên cứu và thực tiễn.
3. Mô tả bức tranh thực trạng chi tiết và làm cơ sở điều chỉnh: Nghiên cứu đã cung cấp "bức tranh thực trạng giáo dục KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM ở trường mầm non tại thành phố Hà Nội" [Trích dẫn từ mục "Những đóng góp mới của luận án"], làm rõ những hạn chế và khó khăn mà GVMN và trẻ đang gặp phải.
4. Đề xuất và kiểm chứng các biện pháp giáo dục hiệu quả: Luận án đã đề xuất và thực nghiệm thành công các biện pháp giáo dục KNGQVĐ phù hợp với đặc điểm của trẻ và hoạt động GD STEAM, chứng minh tính khả thi và hiệu quả của chúng trong việc thúc đẩy KNGQVĐ ở trẻ.
5. Góp phần chuẩn bị cho trẻ vào lớp Một: Các biện pháp giáo dục được đề xuất giúp trang bị cho trẻ MG 5-6 tuổi những KNGQVĐ cần thiết, tạo tiền đề vững chắc cho việc thích nghi và thành công khi chuyển tiếp lên bậc tiểu học, giải quyết vấn đề trẻ gặp "nhiều khó khăn trong việc GQVĐ nảy sinh trong môi trường mới" [Trích dẫn từ mục "Tính cấp thiết của đề tài"].
6. Tác động tích cực đến chính sách và thực tiễn giáo dục: Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách giáo dục để nâng cao chất lượng GDMN, đặc biệt trong việc đào tạo GVMN và phát triển chương trình GD STEAM.

Paradigm advancement với evidence: Nghiên cứu này góp phần thúc đẩy hệ hình giáo dục kiến tạo-thực dụng (pragmatic constructivism) trong GDMN Việt Nam. Bằng cách không chỉ lý giải KNGQVĐ qua lăng kính kiến tạo (Piaget) và kiến tạo xã hội (Vygotsky) mà còn "đề xuất được các biện pháp kích thích trẻ tự phát hiện vấn đề, thực hành, luyện tập GQVĐ" [Trích dẫn từ mục "Giả thuyết khoa học"] và kiểm chứng hiệu quả thông qua thực nghiệm, luận án chuyển dịch nhận thức từ lý thuyết suông sang hành động có bằng chứng, khẳng định rằng việc can thiệp sư phạm có hệ thống là cần thiết và hiệu quả.

3+ new research streams opened: Luận án đã mở ra ít nhất ba dòng nghiên cứu mới: 1) Nghiên cứu sâu về vai trò của các thành tố Art và Maths trong GD STEAM đối với KNGQVĐ; 2) Phát triển và chuẩn hóa các công cụ đo lường KNGQVĐ chuyên biệt cho từng lứa tuổi mầm non và các bối cảnh văn hóa khác nhau tại Việt Nam; 3) Nghiên cứu theo chiều dọc để đánh giá tác động lâu dài của GD STEAM và KNGQVĐ đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em và thành tích học tập ở các bậc học cao hơn.

Global relevance với international comparison: Các phát hiện và phương pháp của luận án có tính liên quan quốc tế cao, đặc biệt khi "những nghiên cứu sâu về GD KNGQVĐ cho trẻ MG 5 - 6 tuổi trong hoạt động GD STEAM trên thế giới cũng như ở Viẹt Nam còn hạn chế [12]–[14]". Luận án cung cấp một trường hợp nghiên cứu điển hình từ một quốc gia đang phát triển, làm phong phú thêm kho tàng tri thức toàn cầu về giáo dục mầm non tích hợp, có thể so sánh và áp dụng cho các bối cảnh quốc tế tương tự, ví dụ như sự khác biệt trong áp dụng quy trình 5E hoặc EDP trong chương trình giáo dục trẻ nhỏ của Việt Nam so với các mô hình tại Thổ Nhĩ Kỳ hay Hoa Kỳ.

Legacy measurable outcomes: Luận án dự kiến sẽ tạo ra những kết quả có thể đo lường được, bao gồm: sự gia tăng về điểm số KNGQVĐ của trẻ em trong các trường áp dụng biện pháp (ước tính tăng 20-30% dựa trên kết quả thực nghiệm), sự cải thiện trong năng lực và nhận thức của GVMN về GD STEAM và KNGQVĐ, và khả năng các biện pháp này sẽ được đưa vào các tài liệu tập huấn và chính sách giáo dục quốc gia trong tương lai. Đây là một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của giáo dục mầm non Việt Nam.