Luận án tiến sĩ: Thu thập tuyển chọn và nghiên cứu quy trình nuôi trồng hai loại nấm ăn dược liệu hoang dại từ vùng Thất Sơn An Giang - Trường Đại học Cần Thơ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRUONG DAI HOC CAN THO HO THI THU BA THU THAP, TUYEN CHON VA NGHIEN CỨU QUY TRÌNH NUÔI TRÒNG HAI LOẠI NAM AN VA NAM DUQC LIEU HOANG DAI TU VUNG THAT SON, AN GIANG LUAN AN TIEN Si Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học Mã ngành: 94 20 2001 Cần Thơ, 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRUONG DAI HOC CAN THO HO THI THU BA THU THAP, TUYEN CHON VA NGHIEN CỨU QUY TRÌNH NUÔI TRÒNG HAI LOẠI NAM AN VA NAM DUQC LIEU HOANG DAI TU VUNG THAT SON, AN GIANG LUAN AN TIEN Si Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học Mã ngành: 94 20 201 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN PGS. TRAN NHAN DUNG TS. BUI THI MINH DIEU Cần Thơ, 2019 TRANG XÁC NHẬN CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC Luận án “Thu thập, tuyển chọn và nghiên cửu og xh nuôi trồng hai loại nấm ăn và nấm dược liệu hoang dại từ vùng T it Son, An Giang” do nghiên cửu sinh Hồ Thị Thu Ba thực hiện theo sự hướng dan cia PGS. Trần Nhân Dũng và TS.

Bùi Thị Minh Diệu. NA Nưe one khoa học Tác giả luận án PGS. a Tran] Nhân Dũng Hồ Thị Thu Ba TS. Bai Thị Minh Diệu LỜI CÁM TẠ Đầu tiên, xin chân thành cảm ơn Viện Nghiên Cứu và Phát Triển Công Nghệ Sinh Học, Khoa Sau Đại Học và Ban Giám Hiệu Trường Đại học Cân Thơ đã tạo điêu kiện dê dàng, thuận tiện cho chúng tôi học tập.

_ Xin chan thành cảm ơn thầy PGS. Trần Nhân Dũng đã tận tình chỉ dân trong suốt thời gian thực hiện luận án. Xin đồng kính gởi lời chân thành cảm ơn đến quý thầy PGS. Trinh Tam Kiét đã hướng dẫn tận tình truyền đạt kiến thức cần thiết và kinh nghiệm quý báu cho tôi hoàn thành luận án này.

Xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô PGS. Nguyễn Minh Chơn, PGS. Nguyễn Văn Thành, TS. Bùi Thị Minh Diệu, PGS.TS Trương Trọng Ngôn, PGS.

Nguyễn Hữu Hiệp đã cung cấp cho tôi những kiến thức quý báo trong suốt khóa học. Nhân đây tôi cũng xin gửi lời biết ơn đến quý thầy cô trường Đại Học An Giang đã tạo điêu kiện đê tôi hoàn thành chương trình này. Xin cảm ơn em Nguyễn Thị Thanh Giang, em Trương Trần Thuận, em Trương Ngọc Điệp và các em sinh viên đã giúp đỡ và động viên tôi trong suôt quá trình học tập. Xin chân thành cảm ơn anh Nguyễn Văn Bình, Bác Hai (Về Đá Dựng), anh Ân,.

và rất nhiều bà con ở Núi Cấm, Núi Dài đã hỗ trợ giúp đỡ và cưu mang thầy trò chúng tôi trong suốt thời gian tìm kiếm những loài nắm mới. Đặc biệt cũng xin cám ơn ban quản lý Núi Cắm đã miễn phí hoàn toàn vé vào cổng cho thay trò chúng tôi suốt bốn năm qua. Xin trân trọng cảm ơn tất cả Cân Thơ, ngày 14 tháng 12 năm 2017 TOM TAT Luận án “Thu thập, tuyên chọn và nghiên cứu quy trình nuôi trồng hai loại nắm ăn và nắm dược liệu hoang dại từ vùng Thất Sơn, An Giang” được thực hiện với mục tiêu xây dựng quy trình tối ưu nuôi trồng một loại nắm ăn và một loại nắm dược liệu mới. Luận án được hoàn thành với bốn nội dung.

Nội dung thứ nhất là thu thập được 28 mẫu nam hoang đại từ tự nhiên trong đó có 5 mẫu nắm ăn, 7 mẫu nắm dược liệu, 5 mẫu nấm độc và 11 mẫu chưa xác định. Dựa theo kết quả điều tra và khảo sát từ người dân địa phương, đồng thời đựa theo đặc điểm hình thái và trình tự gen Internal Transcribed Spacer, các loài nắm được xác định là nắm thượng hoàng (Phellinus sp.), linh chi tang (Ganoderma applanatum), nam van chi (Trametes sp. NOi dung thit hai 1a xác định độc tính cập cả năm mẫu nắm đều không gây độc tính cấp trên chuột, tiền hành phân lập được bốn loài là thượng hoàng, linh chỉ tầng, nắm dai và nắm vân chi. Nội dung tiếp theo là xác định thành phần dinh dưỡng và dược tính của bốn loài nắm được chọn ở trên.

Kết quả cho thấy hai loài nắm là nắm thượng toàng Phellimus sp. và nấm dai Lentinus squarrosolus c6 gia tri dinh dưỡng và dược tính cao, do đó hai loài nắm nảy được chọn để tiếp tục các nghiên cứu. Xác định độc tính bán trường diễn nắm thượng hoàng trên chuột, kết quả chuột hoàn toàn bình thường trong thời gian thử nghiệm. Tiếp tục thử tác dụng của nấm thượng hoàng trên dòng tế bào ung thư máu K562 và ung thư đại trực tràng HCT116 co chế apoptosis được kích hoạt, tế bào ung thư không gia tăng và giảm đáng kê khi gia tăng nồng độ.

Nội dung cuôi cùng là nghiên cứu quy trình nuôi trồng nấm ăn là nam dai Lemtinus sạwarrosolus và nâm dược liệu là nắm thượng hoàng Phellinus sp. Quy trình nuôi trồng nam dai Lentinus squarrosolus: Môi trường nhân giống cap một tốt nhất với 6 ngày gồm PDA bổ sung nước dừa, môi trường nhân giống cấp hai gồm lúa bô sung 5% cám được chọn với thời gian 12 ngày và môi trường nuôi trồng được chọn là 90% mùn cưa cây cao su bổ sung 5% cám và 5% bột bắp với 70 ngày ăn trắng bịch và ra thể quả sau 28 ngày. Đối với quy trình nuôi trồng nam thượng hoàng Phellinus sp. môi trường nhân giống cấp một tốt nhất với 6 ngày là PDA, môi trường nhân giống cấp hai gồm lúa bổ sung 5% cám được chọn với thời gian 12 ngày và môi trường nuôi trồng được chọn là 90% mùn cưa cây cao su bổ sung 5% cám và 5% bột bắp với 50 ngày ăn trắng bịch và nam ra thé qua sau 70 ngày.

Tu khóa: Nam hoang dai vung That Son, nam thuong hoang, nam linh chi tang, nam dai, nam van chi. ii ABSTRACT The dissertation, entitled “Collecting, selecting and the studying the cultivation of a wild edible mushroom and a wild medicinal mushroom in the That Son region, An Giang province“ was conducted establish the optimal procedure for cultivation of a wild edible mushroom and a wild medicinal mushroom. There were four main research contents. The first content was that twenty-eight wild mushroom samples were collected, whereas there were five edible mushrooms, seven medicinal mushrooms, five poisonous mushrooms and eleven unidentified mushrooms.

Based on the results of surveys, questionares, and morphological and Internal Transcribed Spacer sequences characteristics, five mushrooms were identified as Linh Chi Tang mushroom (Ganoderma applanatum), Van Chi mushroom (Trametes sp.), Thuong Hoang mushroom (Phellinus sp.), Dai mushroom (Lentinus squarrosolus) and Moc Ba Hue mushroom. The second research content was evaluating acute toxicity of the selected mushrooms, and the results showed that all 5 wild mushroom species were not toxic to tested mice. Subsequently, all 5 wild mushrooms were isolated using PDA medium, and only four mushrooms consisting of Linh Chi Tang mushroom, Van Chi mushroom, Thuong Hoang mushroom, Dai mushroom were successfully isolated. The third research content related to determination of nutrient contents and pharmaceutical activity of the selected mushrooms.

As a result, Phellinus sp. and Lentinus squarrosolus were selected for further experiments. The sub-chronic toxicity was also evaluated on mice, and the tested mice had no effects. The activity of Thuong Hoang mushroom was examined using K562 blood cancer cells and HCT116 colorectal cancer cells.

The cancer cells reduced when the concentrations of sample were increased. The final content focused on the cultivation of Phellinus sp. and Lentinus squarrosolus. For the Lentinus squarrosolus mushroom, the best medium for the first propagation was PDA added coconut milk with 6 days growth in vitro; the best medium for the second propagation was intact rice + 5% rice bran with 12 days developing in the culture bottle; and the optimal medium for fruit body development with high yield was 90% rubber sawdust + 5% rice bran + 5% corn flour with 70 days full development and 28 days for harvesting of fruit bodies.

For the Phellinus sp. mushroom, the best medium for the first propagation was PDA with 6 days growth in vitro; the best medium for the second propagation was intact rice + 5% rice bran with 12 days in the culture bottle; and the optimal medium for fruit body development with high yield was 90% rubber sawdust + 5% rice bran + 5% corn flour with 50 days for full development and 70 days for harvesting of fruit bodies Key words: wild mushroom in the That Son region, Phellinus sp., Ganoderma applanatum and Lentinus squarrosolus. iii CAM KET KET QUÁ Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân và thầy hướng dẫn. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận án là trung thực và chưa được ai công bô trong bât kỳ luận án nào trước đây.

Người hướng dẫn khoa học Tác giả luận án PGS. Trần Nhân Dũng Hồ Thị Thu Ba iv MỤC LỤC MỤC LỤC. -- -- -- c1 ng ng Vv DANH SACH BANG .ccccscseesscessecesseeseessesseseeeseeseeessssssssieese viii DANH SACH HINH .:ccccscssscesscsseeeesssesssessssssesesesseessessseess x DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮTT. «<5 << +<se<s+ xii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU .2 Muc tiéu va nội dung nghiên cứu 1 I0 áiỸŨỸỳŸÐỠđỖđẳẫỗỒđầĐẨiiiỔiiiiẳầiấiẳồẳẳẳ.2 Nội dung nghiên cứu .3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu .4 Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án.

CHƯƠNG 2: TỎNG QUAN TẢI LIỆU .1 Khái quát về nắm trồng .1 Nấm và sinh học nấm lớn .--ccc c2 se vs rsxg 3 2.2 Giá trị dinh dưỡng và y dược của nấm trồng .3 Nấm ăn và sự phát triển nông nghiệp bền vững .2 Sự phát triển nghề trồng nắm .1 Lịch sử phát triển nghề trồng nắm ăn và nắm dược liệu .2 Sự phát triển nghề trồng nắm trên thế giới.3 Sự phát triển nghề trồng nắm ở Việt Nam .3 Công nghệ trồng nắm 16 2.1 Sơ đỗ khái quát quy trình trồng nắm.2 Meo giống nắm .3 Chế biến nguyên liệu thành cơ chất trồng nắm .4 Gieo meo Va Ủ lan tƠ .- SH HH nen nh ky 18 2.4 Định danh nắm ăn và nấm dược liệu .5 Các phương pháp xác định hoạt tính gây độc tế bào và cơ chế tác động khang ung thu của một sô loài nâm dược liệu 2.6 Các nghiên cứu có liên quan .1 Các nghiên cứu về khu hệ nắm ở Việt Nam .2 Các nghiên cứu về nắm ăn và nắm dược liệu ở Việt Nam. 25 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Phương tiện nghiên cứu .1 Thời gian và địa điểm .4 Thiết bị và dụng CỤ .--ccccc c1 111111111111 222222222 211cc rey 27 3.2 Phương pháp nghiên cứu .1 Sưu tập một số loài nắm lớn ở vùng rừng núi Thất Sơn AG, điều tra khảo sát người dân địa phương tìm ra các loài nâm sử dụng được, định 28 danh các loài nâm này .2 Xác định độc tính cấp, phân lập và giải trình tự gen các loài nắm ăn và nâm dược liệu hoang dại không chứa độc tính .3 Xác định thành phần dinh dưỡng, dược tính, độc tính bán trường diễn và thử tác động của nâm trên dòng tê bảo ung thư máu và ung thư đại 33 ái 2.