Luận án Tiến sĩ: Quan hệ Liên bang Nga - Việt Nam giai đoạn 2001 - 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI VŨ THỊ HỒNG CHUYÊN QUAN HỆ LIÊN BANG NGA – VIỆT NAM (2001 – 2018) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội- 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI VŨ THỊ HỒNG CHUYÊN QUAN HỆ LIÊN BANG NGA – VIỆT NAM (2001 – 2018) Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Mã số: 9.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1: GS. Trần Thị Vinh 2: PGS. Nguyễn Thị Huyền Sâm Hà Nội - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tư liệu sử dụng trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Tôi xin chịu trách nhiệm về kết quả nghiên cứu của mình. Tác giả Vũ Thị Hồng Chuyên LỜI CẢM ƠN Tôi xin dành sự kính trọng, lời cảm ơn sâu sắc tới GS.Trần Thị Vinh và PGS.TS Nguyễn Thị Huyền Sâm – hai người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và khích lệ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Ban lãnh đạo, các thầy cô trong khoa Lịch sử - trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã có những ý kiến đóng góp, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo, đồng nghiệp khoa Du lịch - trường Đại học Hải Phòng, gia đình, người thân và bạn bè đã khích lệ, ủng hộ tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện luận án.

Hà Nội, ngày.năm 2019 Tác giả Vũ Thị Hồng Chuyên i MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN.iv MỞ ĐẦU. Lý do lựa chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Bố cục của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Các công trình nghiên cứu của học giả trong nước. Các công trình có liên quan đến quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018). Các công trình đề cập trực tiếp đến quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018). Tổng quan về quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam.

Về từng lĩnh vực hợp tác Liên bang Nga – Việt Nam. Các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài. Các học giả Nga. Các công trình có liên quan đến quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018).

Các công trình đề cập trực tiếp đến quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018). Các học giả nước ngoài khác. Các công trình có liên quan đến quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018). Các công trình đề cập trực tiếp đến quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018).

Một số nhận xét và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết. Nhận xét về tình hình nghiên cứu đề tài. Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ.27 ii LIÊN BANG NGA – VIỆT NAM (2001 – 2018).

Nhân tố quốc tế và khu vực hai thập niên đầu thế kỷ XXI. Bối cảnh quốc tế. Bối cảnh khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Cục diện kinh tế, chính trị - an ninh.

Quan hệ hợp tác và cạnh tranh Nga – Trung, Nga – Mĩ. Tình hình Liên bang Nga và chính sách đối với Việt Nam. Công cuộc cải cách kinh tế - xã hội và sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Liên bang Nga. Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga.

Tình hình Việt Nam và chính sách đối với Liên bang Nga. Chính sách đối ngoại và hội nhập quốc tế thời kỳ đổi mới của Việt Nam. Liên bang Nga trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam trước năm 2001.

Khái quát quan hệ Liên Xô - Việt Nam giai đoạn 1950 – 1991. Quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam giai đoạn 1991 – 2000.53 Tiểu kết chương 2. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA QUAN HỆ LIÊN BANG NGA – VIỆT NAM (2001 - 2018). Quan hệ đối tác chiến lược Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2012).

Liên bang Nga – Việt Nam thiết lập quan hệ đối tác chiến lược. Thực trạng triển khai quan hệ đối tác chiến lược Liên bang Nga – Việt Nam. Quan hệ chính trị - ngoại giao. Hợp tác kinh tế.

Hợp tác quốc phòng. Hợp tác giáo dục – đào tạo, văn hóa, khoa học và công nghệ, du lịch. Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Liên bang Nga – Việt Nam (2012 – 2018). Liên bang Nga – Việt Nam nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện.

Thực trạng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Liên bang Nga – Việt Nam. Quan hệ chính trị - ngoại giao. Hợp tác kinh tế. Hợp tác quốc phòng.

Hợp tác giáo dục - đào tạo, văn hóa, khoa học và công nghệ, du lịch.96 Tiểu kết chương 3. MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ.103 LIÊN BANG NGA – VIỆT NAM (2001 - 2018). Thành tựu và hạn chế trong quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018)103 4. Về thành tựu.

Về hạn chế. Đặc điểm của quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018). Quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam đã phát triển đến mức độ cao nhất của quan hệ song phương trên nền tảng mối quan hệ hữu nghị truyền thống và nguyên tắc bình đẳng, hai bên cùng có lợi. Quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam tiến triển một cách nhanh chóng: từ quan hệ đối tác chiến lược phát triển thành quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, vận động theo chiều hướng đi lên.

Quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam là quan hệ bất đối xứng, song không có xung đột, mâu thuẫn mà luôn vận động theo chiều hướng tích cực. Trong số các nhân tố tác động đến quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam, chính sách “cân bằng Đông – Tây” của Nga có tác động quan trọng. Quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam chưa thực sự tương xứng với tính chất quan hệ và tiềm năng của hai nước. Tác động của quan hệ Liên bang Nga – Việt Nam (2001 – 2018).

Đối với Liên bang Nga. Đối với Việt Nam.140 Tiểu kết chương 4.147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ.151 ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 176 iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Ký hiệu viết tắt Nghĩa Tiếng Anh Nghĩa Tiếng Việt AC ASEAN Community Cộng đồng ASEAN AU African Union Liên minh châu Phi AEC ASEAN Economic Cộng đồng kinh tế ASEAN Community AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực mậu dịch tự do ASEAN APEC Asia Pacific Economic Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Cooperation Á – Thái Bình Dương ARF ASEAN Region Forum Diễn đàn khu vực ASEAN ASEM The Asia – Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á – Âu ASEAN Association of Southeast Hiệp hội các quốc gia Đông Asian Nations Nam Á CPTPP Comprehensive and Hiệp định Đối tác toàn diện và Progressive Agreement for tiến bộ xuyên Thái Bình Trans-Pacific Partnership Dương EAS The East Asia Summit Hội nghị Cấp cao Đông Á EAEU Eurasian Economic Union Liên minh kinh tế Á – Âu EC European Community Cộng đồng châu Âu EU Europe Union Liên minh châu Âu ESCAP Economic and Social Ủy ban Kinh tế Xã hội châu Á Commission for Asia and the và Thái Bình Dương Pacific FDI Foreign Direct Investmen Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do FTAAP Asia-Pacific Free Trade Area Khu vực Thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội v IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế ISEAS Institute of Southeast Asian Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Studies LB Liên bang LHQ Liên Hợp Quốc NATO North Atlantic Treaty Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Organization Dương NAFTA North American Free Trade Hiệp định mậu dịch tự do Bắc Agreement Mĩ NICs New Industrilize Countries Các nền công nghiệp mới NXB Nhà xuất bản PVN Vietnam Oil and Gas Group Tập đoàn dầu khí Việt Nam (Petrovietnam) RCEP Regional Comprehensive Hiệp định Đối tác kinh tế toàn Economic Partnership, diện khu vực SCO Shanghai Cooperation Tổ chức Hợp tác Thượng Hải Organisation SNG Sodrujestvo Nezavisimykh Cộng đồng các quốc gia độc Gosudarstv lập Содружество Независимых Государств (tiếng Nga) SEANWFZ Southeast Asia Nuclear- Hiệp ước khu vực Đông Nam Weapon-Free Zone Á không có vũ khí hạt nhân TNHH Trách nhiệm hữu hạn VAST Vietnam Academy of Science Viện Hàn lâm Khoa học và and Technology Công nghệ Việt Nam VIETSOVPETRO Vietsovpetro joint venture Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới Tổ chức thương mại thế giới 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Trong lịch sử ngoại giao của Việt Nam, quan hệ Việt Nam – Liên Xô trước đây và hiện nay là quan hệ Việt Nam – Liên bang Nga (LB Nga) có vị trí đặc biệt quan trọng.

Trong gần 70 năm qua, kể từ khi Việt Nam và Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ hai nước đã trải qua những bước phát triển thăng trầm. Đặc biệt, bước sang thế kỷ XXI, trước sự biến động của tình hình thế giới và khu vực cùng những điều chỉnh chính sách đối ngoại của mỗi nước, quan hệ LB Nga – Việt Nam có những chuyển đổi quan trọng. Từ thập niên đầu thế kỷ XXI, LB Nga và Việt Nam đã xác lập quan hệ “đối tác chiến lược” (3/2001). Bước sang thập niên thứ hai, mối quan hệ hai nước đã nâng lên là “đối tác chiến lược toàn diện” (7/2012).

Thực tế cho thấy, quan hệ LB Nga - Việt Nam có ý nghĩa chiến lược đối với cả hai nước. Đối với LB Nga, mặc dù Việt Nam không phải là ưu tiên số 1 trong chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Nga, nhưng Việt Nam có vị trí địa chính trị quan trọng ở Đông Nam Á. Quan hệ chiến lược toàn diện với Việt Nam là một tài sản chiến lược quan trọng của Nga trong “bàn cờ lớn” mới đang định hình. Với mục đích đưa nước Nga hòa nhập vào nền kinh tế mới của thế giới, quan điểm của Tổng thống V.

Putin: phải lấy lợi ích là trên hết, ngoại giao phục vụ kinh tế. Chỉ gần nửa năm sau ngày nhậm chức, Tổng thống Nga đã công bố “Chiến lược đối ngoại của Liên bang Nga” với những thứ tự ưu tiên khác nhau. Trong đó, châu Á là ưu tiên thứ tư (sau SNG – ưu tiên số 1, châu Âu – thứ hai, Mĩ – thứ ba) trong chính sách ngoại giao của LB Nga.