Luận án tiến sĩ: Quan hệ Campuchia - Việt Nam (1993-2010) - Đại học Huế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRẦN XUÂN HIỆP QUAN HỆ CAMPUCHIA - VIỆT NAM (1993 - 2010) Chuyên ngành : LỊCH SỬ THẾ GIỚI Mã số : 62 22 03 11 Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Thị Minh Hoa PGS.TS Hoàng Văn Hiển LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HUẾ, NĂM 2013 i luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Huế, tháng 12 năm 2013 Tác giả luận án ii luan an LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu nặng tới PGS.TS Hoàng Thị Minh Hoa và PGS.TS Hoàng Văn Hiển. Người Cô và người Thầy không chỉ trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và sẻ chia cùng tôi mọi khó khăn trong thời gian học tập, mà còn là chỗ dựa tinh thần quan trọng để tôi có thể hoàn thành bản luận án này. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới quý Thầy Cô giáo của Khoa Lịch sử trường Đại học Khoa học và Đại học Sư phạm - Đại học Huế đã dành sự quan tâm trong công tác đào tạo, bồi dưỡng và có những ý kiến quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và viết luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Đào tạo Sau đại học trường Đại học Khoa học, Ban Đào tạo Sau đại học - Đại học Huế, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, Thông tấn xã Việt Nam, Học viện Ngoại giao, Đại học Sư phạm I Hà Nội… Đặc biệt, tôi xin được dành lời cảm ơn chân thành tới các Phòng ban, các Vụ trực thuộc các Bộ ngành Trung ương đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho tôi có thể tiếp cận và tham khảo những tài liệu quý giúp tôi viết luận án tốt hơn. Cuối cùng, tôi muốn gửi lời cảm ơn sâu nặng tới Gia Đình cùng những người thân, đặc biệt là Cha và Mẹ của tôi đã luôn động viên, ân cần và chăm lo để tôi có được ngày hôm nay. Huế, tháng 12 năm 2013 Tác giả luận án Trần Xuân Hiệp iii luan an MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa. i Lời cam đoan .ii Lời cảm ơn.

iii Mục lục. iv Những chữ viết tắt trong luận án. v Danh mục bảng. vi MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu và nguồn tư liệu.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Bố cục luận án. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI QUAN HỆ CAMPUCHIA - VIỆT NAM (1993 - 2010).

Nhân tố lịch sử, văn hóa và địa chiến lược. Khái quát quan hệ Campuchia - Việt Nam trước năm 1993. Nhân tố địa văn hóa và địa chiến lược. Bối cảnh quốc tế và khu vực.

Nhu cầu và chính sách đối ngoại của Campuchia và Việt Nam. Nhu cầu hợp tác của hai nước. Chính sách đối ngoại của Campuchia. Chính sách đối ngoại của Việt Nam.

QUAN HỆ CAMPUCHIA - VIỆT NAM TRÊN CÁC LĨNH VỰC (1993 - 2010). Trên lĩnh vực chính trị, ngoại giao. Trên lĩnh vực an ninh .63 iv luan an 2. Vấn đề biên giới lãnh thổ.

Hợp tác đối phó với những thách thức an ninh phi truyền thống. Vấn đề người Việt tại Campuchia. Trên lĩnh vực kinh tế. Quan hệ thương mại.

Hợp tác giao thông vận tải. Trên một số lĩnh vực khác. Hợp tác về giáo dục và đào tạo. Hợp tác về du lịch.

Hợp tác về y tế. Trong khuôn khổ hợp tác đa phương. Trong tổ chức ASEAN. Trong sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực Tam giác Việt Nam - Lào - Campuchia.

Trong sự phát triển Tiểu vùng sông Mekong. NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ VỀ QUAN HỆ CAMPUCHIA - VIỆT NAM (1993 - 2010). Tổng quan về thành tựu và hạn chế trong quan hệ hai nước. Một vài đặc điểm trong quan hệ Campuchia - Việt Nam giai đoạn 1993 - 2010.

Những tác động của quan hệ Campuchia - Việt Nam đến chủ thể hai nước và khu vực. Đối với Campuchia .2 Đối với Việt Nam .3 Đối với khu vực. Triển vọng của quan hệ Campuchia - Việt Nam. Những thuận lợi .2 Những khó khăn, thách thức.

Dự báo triển vọng quan hệ .207 TÀI LIỆU THAM KHẢO .211 PHỤ LỤC v luan an NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Chữ viết tắt tiếng Anh Ayeyarwady - Chao Praya - Mekong Economic Cooperation Strategy: ACMECS Tổ chức Chiến lược hợp tác kinh tế Ayeyarwady - Chao Phraya - Mekong ADB Asian Development Bank: Ngân hàng phát triển châu Á ASEAN Free Trade Area: Khu vực mậu dịch tự do Đông Nam Á AFTA ASEAN AIA ASEAN Investment Area: Khu vực đầu tư ASEAN Asia Pacific Economic Cooperation: Diễn đàn kinh tế châu Á - Thái APEC Bình Dương ARF ASEAN Regional Forum: Diễn đàn an ninh khu vực ASEAN Ayeyarwady - Chao Praya - Mekong Economic Cooperation Strategy: ACMECS Tổ chức Chiến lược hợp tác kinh tế Ayeyarwady - Chao Phraya - Mekong ADB Asian Development Bank: Ngân hàng phát triển châu Á ASEAN Free Trade Area: Khu vực mậu dịch tự do Đông Nam Á AFTA ASEAN AIA ASEAN Investment Area: Khu vực đầu tư ASEAN Asia Pacific Economic Cooperation: Diễn đàn kinh tế châu Á - Thái APEC Bình Dương ARF ASEAN Regional Forum: Diễn đàn khu vực ASEAN Association of Southeast Asian Nations: Hiệp hội các quốc gia Đông ASEAN Nam Á ASEM The Asia-Europe Meeting: Diễn đàn hợp tác Á - Âu BRICS Nhóm các nước Barazin - Nga - Ấn Độ - Trung Quốc - Nam Phi The Council for Development of Cambodia: Hội đồng Phát triển CDC Campuchia Common Effective Preferential Tariff: Chương trình ưu đãi thuế quan CEPT có hiệu lực chung vi luan an CIB Cambodian Investment Board: Ủy ban Đầu tư Campuchia Cambodia - Laos - Myanmar - Vietnam Summit: Hợp tác Campuchia - CLVM Lào - Myanmar - Việt Nam CNRP Đảng Cứu quốc Campuchia CPP Cambodia People’s Party: Đảng Nhân dân Campuchia Đảng Mặt trận thống nhất dân tộc vì một nước Campuchia Độc lập, FUNCINPEC Trung lập, Hòa bình và Thống nhất GDP Gross Domestic Product: Tổng sản phẩm quốc nội GMS Greater Mekong Subregion: Hợp tác tiểu vùng sông Mekong mở rộng The North American Free Trade Agreement: Hiệp định thương mại tự NAFTA do Bắc Mỹ NAM Non-Aligned Movement: Phong trào Không liên kết UN United Nations: Liên Hợp Quốc United Nations Transitional Authority in Cambodia: Cơ quan quyền UNTAC lực lâm thời Liên Hợp Quốc ở Campuchia. USD United States dollar: Đồng đô la Mỹ WTO World Trade Organization: Tổ chức Thương mại thế giới Chữ viết tắt tiếng Việt CA-TBD Châu Á - Thái Bình Dương CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân CHND Cộng hòa nhân dân CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CNH - HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội ĐBTQ Đại biểu toàn quốc LHS Lưu học sinh NDCM Nhân dân cách mạng TBCN Tư bản chủ nghĩa XHCN Xã hội chủ nghĩa vii luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Xuất khẩu của Campuchia. Tổng hợp kết quả hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam qua biên giới với Campuchia giai đoạn 1993 - 2000.

Thống kê kim ngạch hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại hàng hóa giữa Việt Nam và Campuchia giai đoạn 2006 - 2010. Một số mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam sang Campuchia (2000 - 2006). Một số mặt hàng nhập khẩu chủ yếu của Việt Nam từ Campuchia (2000 - 2006). Xuất khẩu của Campuchia.

Nhập khẩu của Campuchia. Đầu tư của Việt Nam sang Campuchia tính đến năm 2010. Đầu tư của Việt Nam sang Campuchia tính đến 23/2/2011 theo lĩnh vực. Đầu tư trực tiếp của Campuchia vào Việt Nam tính đến 14/3/2011 phân theo ngành.

Đầu tư trực tiếp của Campuchia vào Việt Nam tính đến 14/3/2011 phân theo hình thức. Đầu tư trực tiếp của Campuchia vào Việt Nam tính đến 14/3/2011 phân theo địa phương. Thống kê số lượng lưu học sinh Campuchia giai đoạn 1980 - 1992. Học bổng đào tạo lưu học sinh Campuchia.

Thống kê lưu học sinh Campuchia giai đoạn 1994 - 2003. Tổng lượng khách trong năm của Campuchia - Việt Nam (2003 - 2007). Lượng khách từ các nước ASEAN sang Campuchia. Lượng khách từ các nước ASEAN sang Việt Nam.

Lưu học sinh Campuchia đào tạo tại Trường Đại học Y Thái Bình. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Campuchia giai đoạn 1995 - 2004 .180 viii luan an MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1 Campuchia và Việt Nam là hai nước có mối quan hệ lâu đời. Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử, vận mệnh của hai quốc gia luôn gắn kết với nhau chặt chẽ, điều này đã được thực tế chứng minh: Nếu một giai đoạn nào đó, quan hệ hai nước trục trặc thì đều tổn hại đến lợi ích của cả Campuchia và Việt Nam.

Ngược lại, nếu quan hệ giữa hai nước tốt đẹp thì tạo cơ hội và sự ổn định cho sự phát triển của hai bên. Mặt khác, sự gần gũi về mặt địa lý và sự gắn bó, tương đồng về lịch sử khiến cho nhân dân hai nước luôn có sự hiểu biết, thông cảm và chia sẻ, đồng thời là điều kiện thuận lợi để thúc đẩy quan hệ hai nước trong tình hình mới. Trong suốt quá trình phát triển của quốc gia, dân tộc, đặc biệt trong thời kỳ hiện đại, Campuchia và Việt Nam luôn nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của hoà bình, ổn định và hợp tác phát triển ở khu vực Đông Nam Á. Khu vực này có ý nghĩa chiến lược đối với cả hai nước xét trên nhiều phương diện, là một bộ phận quan trọng trong chính sách đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại và “láng giềng hữu nghị” của mỗi nước.

Vì vậy, việc củng cố, thúc đẩy các mối quan hệ song phương, nhất là quan hệ với các nước láng giềng, khu vực cũng như giữa hai nước có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế của cả Campuchia và Việt Nam.2 Từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, xu thế đối thoại, hợp tác trở thành dòng mạch chủ đạo trong quan hệ quốc tế giữa các quốc gia trên thế giới. Điều này đã tạo ra cơ hội rất lớn cho hợp tác khu vực Đông Nam Á nói chung và quan hệ giữa ba nước Đông Dương nói riêng có bước phát triển tốt đẹp hơn.