Công tác địch vận trong kháng chiến chống Pháp 1945-1954 - Luận án tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN LỊCH SỬ QUÂN SỰ VIỆT NAM LÊ VĂN CỬ CÔNG TÁC ĐỊCH VẬN TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945 ­ 1954) LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI ­ 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN LỊCH SỬ QUÂN SỰ VIỆT NAM LÊ VĂN CỬ CÔNG TÁC ĐỊCH VẬN TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945 ­ 1954) Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 62 22 03 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS, TS Đinh Quang Hải 2. TS Trần Văn Thức HÀ NỘI ­ 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, công trình này là kết quả nghiên cứu độc lập của bản thân. Các số liệu, sự kiện, những kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực.

Những đánh giá, kết luận của luận án chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào. TÁC GIẢ Lê Văn Cử i LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS, TS Đinh Quang Hải và TS Trần Văn Thức, hai thầy hướng dẫn khoa học đã luôn tận tình giúp đỡ, cho ý kiến và động viên tác giả trong suốt quá trình thực hiện luận án. Xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các đồng chí lãnh đạo, chỉ huy và các nhà khoa học, các đồng nghiệp tại Viện Lịch sử quân sự Việt Nam đã có tạo điều kiện giúp đỡ và có nhiều nhận xét khoa học cũng như sự động viên, khích lệ để tác giả hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Trung tâm Lưu trữ Bộ Quốc phòng, Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Thư viện quốc gia Việt Nam, Thư viện Trung ương quân đội, Thư viện Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, các nhân chứng lịch sử… đã tạo điều kiện giúp đỡ để tôi được tiếp cận các nguồn tư liệu quý phục vụ quá trình nghiên cứu.

Cuối cùng, xin dành lời tri ân đến gia đình, bè bạn, những người luôn bên cạnh động viên, khích lệ, sẻ chia, thông cảm và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin trân trọng cảm ơn! ii iii MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN 6 QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 9 1.

Một số nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến 28 đề tài luận án 1. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu, giải quyết 30 Chương 2: CÔNG TÁC ĐỊCH VẬN TRONG GIAI ĐOẠN ĐẦU 31 KHÁNG CHIẾN (1945 ­ 1950) 2. Khái quát công tác địch vận trước cuộc kháng chiến chống 31 thực dân Pháp 2. Bước đầu tiến hành công tác địch vận (1945 ­ 1947) 40 2.

Công tác địch vận (1948 ­ 1950) 53 Chương 3: CÔNG TÁC ĐỊCH VẬN TRONG GIAI ĐOẠN TIẾN 73 CÔNG VÀ PHẢN CÔNG, KẾT THÚC THẮNG LỢI CUỘC KHÁNG CHIẾN (1951 ­ 1954) 3. Công tác địch vận kết hợp các hoạt động quân sự, phát triển 73 thế tiến công chiến lược (1951 ­ giữa 1953) 3. Đẩy mạnh công tác địch vận, góp phần kết thúc thắng lợi 89 cuộc kháng chiến (giữa năm 1953 ­ 7.1954) Chương 4: ĐẶC ĐIỂM, Ý NGHĨA VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM 114 4. Một số kinh nghiệm 135 KẾT LUẬN 151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÔNG BỐ KẾT 155 QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 156 PHỤ LỤC 176 iv DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT Ban Chấp hành BCH Bộ Chỉ huy quân sự BCHQS Bộ Quốc phòng BQP Chính trị quốc gia CTQG Chủ nghĩa xã hội CNXH Đảng Cộng sản Việt Nam ĐCSVN Đảng Cộng sản Đông Dương ĐCSĐD Đảng Lao động Việt Nam ĐLĐVN Lịch sử quân sự LSQS Lực lượng vũ trang LLVT Nhà xuất bản Nxb Quân đội nhân dân QĐND Quân đội nhân dân Việt Nam QĐNDVN Uỷ ban hành chính UBHC Uỷ ban kháng chiến hành chính UBKCHC Việt Nam Dân chủ Cộng hòa VNDCCH Xã hội chủ nghĩa XHCN v DANH MỤC CÁC BẢNG Trang 1.1: Kết quả công tác địch vận năm 1947 49 2.2: Kết quả công tác địch vận từ Liên khu 5 trở ra 63 (từ năm 1945 đến tháng 6.1: Kết quả công tác địch vận ở Bắc Bộ (từ 83 tháng 2.1951 đến tháng 3.2: Kết quả công tác địch vận ở Nam Bộ và 84 Trung Bộ (đầu năm 1951) 1 MỞ ĐẦU 1.

Lý do chọn đề tài Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945­1954), công tác địch vận là một trong những lĩnh vực hoạt động đặc biệt, có vai trò quan trọng và những đóng góp to lớn. Kế thừa truyền thống đánh giặc giữ nước trong lịch sử lâu dài chống ngoại xâm của dân tộc, với quan điểm, lập trường cách mạng, khoa học, Đảng Cộng sản Đông Dương* xác định đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp là toàn dân, toàn diện, trường kỳ và dựa vào sức mình là chính, trong đó, công tác địch vận được đặc biệt chú trọng: “Tác chiến quan trọng như thế nào thì địch vận cũng cần như thế” [82, tr. Để thực hiện có hiệu quả, phải dùng mọi hình thức, tận dụng mọi cơ hội tuyên truyền làm tan rã tinh thần binh lính đối phương, giúp binh lính thấy rằng nhân dân Việt Nam và họ có chung một kẻ thù là thực dân phản động Pháp, từ đó họ phản đối chiến tranh xâm lược, ủng hộ và bỏ hàng ngũ địch chạy sang lực lượng kháng chiến. Theo chủ trương của Đảng, công tác địch vận được các cấp uỷ, chính quyền, các ngành, các đoàn thể cùng đông đảo nhân dân trên khắp cả nước hưởng ứng, triển khai thực hiện.

Lúc đầu, công tác này được tiến hành còn giản đơn, song dần dần đã trở thành nhiệm vụ mang tầm chiến lược và có tính chất quần chúng rộng rãi. Bộ máy địch vận được hình thành thống nhất từ Trung ương đến khu, liên khu, tỉnh, huyện và các đơn vị bộ đội chủ lực. Nhiều hình thức, biện pháp địch vận được tiến hành như: vận động binh lính đấu tranh, bỏ hàng ngũ sang theo lực lượng kháng chiến, tổ chức nhân mối trong quân đội Pháp, chống bắt lính, đòi chồng, đòi con; đối xử * Từ tháng 10.1930 lấy tên là Đảng Cộng sản Đông Dương, tháng 3.1951 lấy tên là Đảng Lao động Việt Nam, tháng 12.1976 trở lại tên Đảng Cộng sản Việt Nam. 2 nhân đạo với tù, hàng binh, tổ chức hồi hương cho tù, hàng binh, thực hiện thả tù binh, v.

Kết quả là, công tác địch vận đã góp phần làm binh lính đối phương bị phân hoá sâu sắc, âm mưu thâm độc "dùng người Việt đánh người Việt, lấy chiến tranh nuôi chiến tranh" của thực dân Pháp bị thất bại một phần đáng kể, tinh thần chiến đấu của binh lính bị giảm sút, sức mạnh và uy tín cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam ngày càng lên cao, nhiệm vụ tác chiến của bộ đội thêm nhiều thuận lợi, tạo sức mạnh tổng hợp tiến lên đánh bại kẻ thù xâm lược. Tuy nhiên, có lúc có nơi, việc tiến hành công tác địch vận vẫn còn hạn chế, khuyết điểm, nhưng những hạn chế, khuyết điểm đó đã nhanh chóng được tổng kết rút kinh nghiệm và tổ chức uốn nắn kịp thời, làm cho công tác này luôn đi đúng hướng và đạt nhiều thành tích, để lại những bài học kinh nghiệm có giá trị. Nghiên cứu quá trình tiến hành công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp nhằm góp phần dựng lại cuộc đấu tranh anh dũng của Quân đội và Nhân dân Việt Nam trên một lĩnh vực hoạt động đặc biệt, qua đó làm rõ hơn tính chất toàn dân, toàn diện và góp phần lý giải về một trong những nhân tố tạo nên thắng lợi, rút ra những đặc điểm, ý nghĩa và một số kinh nghiệm cho hiện nay. Mặc dù nhiều năm qua, vấn đề công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã được một số cơ quan, nhà khoa học đề cập, nghiên cứu ở một số khía cạnh, song cho đến nay vẫn chưa có công trình chuyên khảo nào có nội dung đầy đủ, toàn diện và có hệ thống về vấn đề này.

Với những lý do trên, tôi chọn đề tài “Công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945­1954)” làm đề tài luận án tiến sĩ, chuyên ngành Lịch sử Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích của luận án 3 Tái hiện tương đối đầy đủ, toàn diện quá trình tiến hành công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trên cơ sở đó rút ra đặc điểm, ý nghĩa và một số kinh nghiệm có thể nghiên cứu vận dụng và phát huy trong công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước hiện nay. Nhiệm vụ của luận án ­ Làm rõ cơ sở tiến hành công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

­ Trình bày bối cảnh lịch sử, âm mưu, thủ đoạn xâm lược của thực dân Pháp; chủ trương của Đảng, Chính phủ và QĐND Việt Nam về công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. ­ Trình bày có hệ thống quá trình thực hiện, các bước phát triển, kết quả và một số hạn chế của công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. ­ Nêu bật và phân tích làm rõ đặc điểm, ý nghĩa và một số kinh nghiệm được rút ra của công tác địch vận trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, qua đó làm sáng rõ truyền thống nhân văn, tính chất nhân đạo cao cả của dân tộc Việt Nam. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận án là công tác địch vận do VNDCCH tiến hành trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 ­ 1954), cụ thể là chủ trương, biện pháp, hình thức tiến hành, tổ chức bộ máy, lực lượng tham gia, quá trình triển khai thực hiện, kết quả… của công tác địch vận. Phạm vi nghiên cứu ­ Về nội dung nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu các nội dung chủ yếu: Công tác tuyên truyền, vận động sĩ quan, binh lính trong quân đội 4 Liên hiệp Pháp, đấu tranh chống tuyển mộ, bắt lính, đòi chồng, đòi con; công tác tù, hàng binh. ­ Về thời gian: Nghiên cứu công tác địch vận từ tháng 9.1945 đến tháng 7.1954, tức là từ khi Nam Bộ mở đầu kháng chiến đến khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tuy nhiên, sau tháng 7.