Luận án tiến sĩ kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học trong giảng

Tính cấp thiết của đề tài Cách mạng và khoa học, khoa học và cách mạng là hai đặc tính căn bản có mối liên hệ thống nhất, nội tại trong học thuyết Mác - Lênin.Lênin viết: “Sức hấp dẫn không gì cưỡng nổi đã lôi cuốn những người xã hội chủ nghĩa của tất cả các nước đi theo lý luận đó, chính là ở chỗ nó kết hợp tính chất khoa học chặt chẽ và cao độ (đó là đỉnh cao nhất của khoa học xã hội) với tinh thần cách mạng. kết hợp trong chính bản thân lý luận ấy, một sự kết hợp nội tại và khăng khít” [47, tr. Tuy nhiên, quá trình giảng dạy LLCT, để đảm bảo tính cách mạng và tính khoa học vốn có trong bản chất của chủ nghĩa Mác - Lênin, đòi hỏi người dạy phải chủ động ĐHCT trên cơ sở gắn bó nhuần nhuyễn với tính khoa học. Tính chính trị và tính khoa học là hai yêu cầu căn bản trong một bài giảng, không đạt được yêu cầu ở mặt này thì đồng thời cũng không đáp ứng được yêu cầu ở mặt kia và ngược lại.

Tính khoa học và chức năng ĐHCT trong giảng dạy LLCT không bài trừ nhau; trái lại, chúng thống nhất và bổ sung cho nhau. Vì vậy, kết hợp chặt chẽ tính ĐHCT với tính khoa học trong giảng dạy LLCT là trực tiếp thể hiện bản chất cách mạng và khoa học của học thuyết Mác-Lênin, là vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa tính Đảng với tính khoa học; giữa lý luận cách mạng với thực tiễn cuộc sống.Do đó, đây là một yêu cầu tất yếu, là nguyên tắc bảo đảm giảng dạy LLCT vận động đúng phương hướng chính trị trong đào tạo sĩ quan. Giảng dạy LLCT ở các trường SQBĐH trong những năm gần đây, đội ngũ giáo viên LLCT, thông qua nội dung và phương pháp đã thể hiện khá tốt vai trò ĐHCT của mình, giúp người học tiếp cận nhanh hệ thống quan điểm, tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân, xây dựng và cũng cố BLCT vững vàng cho đối tượng đào tạo. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, người dạy vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định trong nhận thức và vận dụng nguyên tắc kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học.

Biểu hiện rõ nhất là: ĐHCT thông qua nội dung và phương pháp giảng dạy, còn thể hiện tính chất khiên cưỡng, áp đặt, nhồi nhét tri thức, dội một chiều. Chưa có sự quan tâm nhiều đến tính khoa học, chưa khai thác tối đa yếu tố khoa học để hỗ trợ làm tăng sức thuyết phục và niềm tin khoa học vào những quan điểm chính trị. Do đó, tính Đảng Cộng sản, tính giai cấp công nhân chuyển hoá vào nhận thức, tư tưởng, niềm tin chính trị của người học chưa thực sự vững chắc. Chất lượng giảng dạy LLCT chưa thực sự đáp ứng tốt mục tiêu đào tạo sĩ quan.

Hơn nữa, hiện nay trước đòi hỏi của nhiệm vụ xây dựng quân đội về chính trị và yêu cầu đấu tranh bảo vệ, phát triển học thuyết Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, đội ngũ giáo viên LLCT cần phải nhận thức sâu sắc và vận dụng linh hoạt, sáng tạo nguyên tắc kết hợp tính ĐHCT với tính khoa học nhằm đáp ứng tốt nhất chất lượng chính trị trong đào tạo sĩ quan ở các trường SQBĐH hiện nay. Vì vậy, tác giả cho rằng, việc nghiên cứu cơ bản, có tính hệ thống về sự “Kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường sĩ quan bậc đại học Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” là vấn đề vừa có ý nghĩa lý luận và thực tiễn trước mắt vừa có ý nghĩa cơ bản, lâu dài trong đào tạo sĩ quan. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Mối quan hệ giữa tính chính trị với tính khoa học trong truyền bá hệ tư tưởng đều được các giai cấp trong lịch sử vận dụng và giải quyết. Tuy nhiên, do mục đích và lợi ích chính trị của các giai cấp khác nhau nên cách thức giải quyết vấn đề này cũng rất khác nhau.

Giai cấp thống trị, bóc lột, nhất là khi nó lỗi thời về lịch sử, phản động về chính trị thì việc giải quyết quan hệ giữa chính trị với khoa học trong truyền bá hệ tư tưởng luôn tạo ra sự xung đột gay gắt. Ngược lại, giai cấp công nhân với bản chất cách mạng và khoa học, nên việc giải quyết mối quan hệ giữa tính chính trị và tính khoa học luôn có sự thống nhất, tác động qua lại, thúc đẩy lẫn nhau một cách tích cực. Mặc dù, không có những tác phẩm chuyên bàn về sự kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học, nhưng các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin đã để lại những quan điểm, tư tưởng, nguyên tắc có ý nghĩa phương pháp luận khoa học giúp chúng ta có căn cứ và phương hướng đúng đắn vận dụng và giải quyết mối quan hệ giữa tính chính trị với tính khoa học trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau của đời sống xã hội, trong đó có hoạt động tuyên truyền, giảng dạy LLCT. Đồng thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người đã cống hiến trọn đời mình cho cách mạng và sự nghiệp “trồng người”, đã để lại nhiều quan điểm, tư tưởng có ý nghĩa định hướng phương pháp luận sâu sắc, vừa mang tính chiến lược lâu dài, vừa mang ý nghĩa thiết thực, cụ thể trong vận dụng và giải quyết mối quan hệ giữa chính trị với khoa học, giữa mục đích chính trị - thực tiễn với cách thức, phương pháp đào tạo cán bộ cách mạng; giữa yêu cầu đào tạo với công tác sử dụng cán bộ, giữa lý luận chính trị với thực tiễn cuộc sống.

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta đã vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, thể hiện một cách tài tình khả năng và trình độ kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhờ đó, cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Đảng ta luôn chú trọng xây dựng và triển khai các quan điểm, tư tưởng lớn để định hướng và chỉ đạo các hoạt động trên lĩnh vực này. Những quan điểm, tư tưởng đó được thể hiện xuyên suốt trong các nghị quyết Đại hội của Đảng, đặc biệt, gần đây được thể hiện tập trung ở các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 2, lần thứ 3 (Khóa VIII); Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX; Luật Giáo dục Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Về định hướng và ĐHCT trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, gần đây đã có nhiều bài viết và công trình khoa học đề cập đến, như: Trần Xuân Trường, “Một số vấn đề về định hướng XHCN”, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000; Nguyễn Đức Bách, Lê Văn Yên và Nhị Lê, “Một số vấn đề về định hướng XHCN ở Việt Nam”, Nxb Lao động, Hà Nội, 1998; Nguyễn Văn Oánh, "Về khái niệm định hướng xã hội chủ nghĩa", Tạp chí Cộng sản, Số 4, tháng 2/1996; Hà Xuân Trường, "Định hướng xã hội chủ nghĩa - một khái niệm khoa học", Tạp chí Cộng sản, Số 7, tháng 4/1996; Trần Xuân Trường, "Về mục tiêu của định hướng xã hội chủ nghĩa", Tạp chí Cộng sản, Số 7, tháng 4/1996; Nguyễn Phú Trọng, “Định hướng XHCN và con đường đi lên CNXH ở nước ta”, Tạp chí Cộng sản, Số 5, tháng 3/1996"; Lê Hữu Nghĩa, “Vai trò của chính trị trong việc bảo đảm định hướng XHCN”, Tạp chí Cộng sản, Số 5, tháng 3/1996.

Các nghiên cứu đã đưa ra quan niệm về định hướng và định hướng chính trị cơ bản thống nhất. Khẳng định: định hướng chính trị ở nước ta hiện nay là định hướng xã hội chủ nghĩa, định hướng con đường và mục tiêu phát triển tiến lên CNXH. Cụ thể hơn, các công trình và bài viết đều khẳng định tính tất yếu và cấp thiết phải định hướng xã hội chủ nghĩa trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ đó các nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của chủ thể định hướng, đưa ra các giải pháp từ nhiều phương diện khác nhau nhằm đảm bảo các lĩnh vực vận động đúng mục tiêu của cách mạng XHCN.

Kế thừa và vận dụng các kết quả nghiên cứu trên, tác giả luận án cho rằng, ĐHCT trong giảng dạy LLCT, nhất là giảng dạy LLCT ở các trường quân đội hiện nay là một tất yếu. Về mối quan hệ biện chứng giữa chính trị với khoa học trong hoạt động truyền bá hệ tư tưởng, trong giáo dục LLCT, đã có một số công trình khoa học trong và ngoài nước của các tập thể tác giả và cá nhân tiếp cận, đề cập với các góc cạnh khác nhau, phạm vi nghiên cứu khác nhau. Liên quan đến luận án có những công trình như: M.Ca-li-nin “Bàn về giáo dục Cộng sản”, Nxb Tiến bộ Mátxcơva 1956, “giáo dục Cộng sản”, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1977; X.Lu-Cô- Nhin và V.Xê-rê-bri-an-ni-cốp, “Phương pháp giáo dục các môn khoa học xã hội”, (Khổng Doãn Hợi dịch), Nxb QĐND, Hà nội, 1981; I.Sca-đốp, “Những vấn đề huấn luyện và giáo dục trong các trường quân sự”, Tập 1, Nxb QĐND, Hà Nội, 1985; Đ.Vôn-cô-gô-nốp “Phương pháp luận công tác giáo dục tư tưởng”, (Khổng Doãn Hợi dịch), Nxb QĐND, Hà Nội, 1984; V.Xu-khôm-lin-xky, “Bàn về giáo dục”, Nxb Tiến bộ Mátxcơva 1973. Có thể nói, các Nghiên cứu đã đề cập nhiều nội dung khác nhau trong hoạt động giáo dục lý luận chính trị.

Trong đó, đã thể hiện sự vận dụng sáng tạo tư tưởng của V.Lênin về những vấn đề có tính nguyên tắc trong công tác tư tưởng, lý luận. Từ đó, chỉ ra những nguyên tắc cơ bản trong giáo dục, huấn luyện, trong giảng dạy LLCT cho các đối tượng cụ thể. Các nguyên tắc này có mối quan hệ thống nhất, biện chứng, trong đó nguyên tắc tính đảng, tính khoa học đều được khẳng định là nguyên tắc cơ bản, có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt trong hoạt động truyền bá hệ tư tưởng và trong giáo dục lý luận chính trị, bảo đảm giữ vững bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin. Thống nhất giữa tính đảng với tính khoa học trong giáo dục lý luận chính trị được bắt nguồn từ bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin vì chủ nghĩa Mác - Lênin vốn từ khi ra đời đã kết hợp bản chất cách mạng và khoa học một cách nội tại và khăng khít.