Luận án Tiến sĩ: Chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa tại Việt Nam

Tổng quan về luận án

Luận án này tiên phong giải quyết khoảng trống nghiên cứu then chốt trong chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghiên cứu mang tính đột phá khi khai thác sự tương tác phức tạp giữa chính sách văn hóa và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời tìm kiếm sự cân bằng giữa kiểm soát tập trung của Nhà nước và phương pháp tiếp cận theo định hướng thị trường. Khác với các công trình trước đây ở Việt Nam vốn chỉ tập trung vào các khía cạnh cụ thể như xã hội hóa hoặc tự chủ tài chính cho các đơn vị văn hóa công lập, luận án này mang đến một phân tích chính sách đồng bộ, sâu sắc hơn, tích hợp khung lý thuyết kinh tế học văn hóa và so sánh toàn diện với các quốc gia có nền kinh tế thị trường phát triển. Điều này làm phong phú thêm lý luận về cách tiếp cận chính sách văn hóa trong các hệ thống chính trị - kinh tế đa dạng.

Research gap SPECIFIC với citations từ literature: Khoảng trống nghiên cứu chính mà luận án này hướng tới là sự thiếu vắng các nghiên cứu khoa học đồng bộ và sâu sắc về chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa ở Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Như tác giả đã nêu rõ: "Việt Nam mới chỉ bắt đầu chú trọng đến lĩnh vực này trong những năm gần đây, với một số nghiên cứu chủ yếu tập trung vào các khía cạnh cụ thể như xã hội hóa hoặc tự chủ tài chính cho các đơn vị văn hóa công lập" (tr. 1-2). Đặc biệt, "Ở Việt Nam, hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào tiếp cận chính sách tài chính công cho văn hóa theo hướng kết hợp [trực tiếp và gián tiếp], chủ yếu mới tập trung vào các chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp thông qua phân bổ NSNN trung hạn và hàng năm" (tr. 34). Các công trình hiện có thường mang tính đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp thực thi, thiếu đi chiều sâu lý luận và khoa học. Luận án đặt mục tiêu "làm phong phú thêm lý luận về cách tiếp cận chính sách văn hóa của các hệ thống chính trị - kinh tế khác nhau" (tr. 2) thông qua việc bổ sung phân tích về các công cụ đầu tư và tài trợ gián tiếp, vốn bị bỏ qua trong nghiên cứu trong nước.

Research questions và hypotheses: Nghiên cứu được định hướng bởi bốn câu hỏi và giả thuyết chính:

• Câu hỏi 1: Các mục tiêu chính sách của Việt Nam trong lĩnh vực văn hóa có tương đồng với các mục tiêu chính sách phổ biến trong hệ thống lý luận, nghiên cứu khoa học về sự can thiệp của Nhà nước trong văn hóa hay không?
  • Giả thuyết nghiên cứu 1: Các mục tiêu của chính sách văn hóa tại Việt Nam có sự khác biệt so với các mục tiêu của chính sách văn hóa phổ biến trên thế giới.
• Câu hỏi 2: Thực trạng các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa hiện hành tại Việt Nam có tương thích với các mục tiêu chính sách không?
  • Giả thuyết nghiên cứu 2: Các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa tại Việt Nam hiện chưa tương thích với các mục tiêu của chính sách văn hóa.
• Câu hỏi 3: Tại một số quốc gia tiêu biểu của các mô hình chính sách văn hóa trên thế giới, các công cụ/biện pháp chính sách đầu tư và tài chính của Nhà nước cho văn hóa giống nhau và khác nhau như thế nào?
  • Giả thuyết nghiên cứu 3: Sự khác nhau về các yếu tố kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa của mỗi quốc gia dẫn đến sự khác nhau về các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa tại các quốc gia trên thế giới.
• Câu hỏi 4: Từ thực tế trong nước và bài học kinh nghiệm quốc tế, các công cụ chính sách nào có thể được đề xuất để áp dụng tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và tài trợ cho văn hóa?
  • Giả thuyết nghiên cứu 4: Việt Nam có thể đa dạng hóa các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa để phù hợp với bối cảnh đặc thù về kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa.

Theoretical framework với tên theories cụ thể: Khung lý thuyết cốt lõi của luận án được xây dựng dựa trên Kinh tế học văn hóa, một phân ngành kinh tế học nhận diện tính chất kép của hàng hóa văn hóa (Throsby, 2000), vừa mang giá trị kinh tế vừa mang giá trị phi kinh tế. Luận án đặc biệt khai thác khái niệm "Bệnh chi phí Baumol" (Baumol và Bowen, 1970) để giải thích những thách thức về năng suất và chi phí trong ngành văn hóa nghệ thuật. Ngoài ra, nghiên cứu tích hợp các lý thuyết về thất bại thị trường (externalities, public goods, free-rider problem - Samuelson, 1954; Baumol, 2011), hàng hóa trải nghiệm (Throsby, 2000), chi phí cố định/chìm cao và chi phí cận biên thấp (Shapiro và Varian, 1998), và bất cân xứng thông tin (Kretschmer, Klimis và Choi, 1999) để biện minh cho sự can thiệp của Nhà nước. Luận án cũng tham khảo các khung phân loại mô hình chính sách văn hóa kinh điển của Chartrand, McCaughey, Cummings và cộng sự (1989), bao gồm "Người tạo điều kiện", "Kiến trúc sư", "Nhà bảo trợ", "Kỹ sư" và mô hình "Lai" (Craik, 2006) để phân tích so sánh các cơ chế tài trợ quốc tế.

Đóng góp đột phá với quantified impact: Luận án mang lại những đóng góp đột phá với tác động rõ rệt:

1. Hoàn thiện lý luận liên ngành: Là công trình tiên phong tại Việt Nam trong việc tích hợp sâu rộng kinh tế học văn hóa, khoa học quản lý và quản lý chính sách công vào nghiên cứu quản lý văn hóa, giải quyết "khoảng trống về lý luận, khoa học trên" (tr. 10). Điều này tạo ra một khung phân tích mới mẻ, đa chiều cho việc hoạch định chính sách văn hóa.
2. Đa dạng hóa công cụ chính sách: Luận án đề xuất một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp hiệu quả cả hỗ trợ tài chính trực tiếp và gián tiếp của Nhà nước cho văn hóa, vốn là một điểm chưa được nghiên cứu sâu ở Việt Nam (tr. 34). Việc này có tiềm năng tăng cường hiệu quả sử dụng ngân sách, thu hút thêm đầu tư tư nhân để đạt mục tiêu doanh thu ngành công nghiệp văn hóa đóng góp "khoảng 7% GDP cả nước" đến năm 2030, như Chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa đã đặt ra.
3. Khuyến nghị chính sách thực tiễn, có lộ trình: Đưa ra các giải pháp ngắn hạn (phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành) và khuyến nghị dài hạn mang tính đổi mới, cải cách cho các nhà hoạch định chính sách ở cả cấp Trung ương và địa phương. Điều này giúp các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị thụ hưởng, nhà tài trợ nâng cao hiệu quả hoạt động hiện tại và định hướng phát triển bền vững.
4. Mở rộng đối tượng hỗ trợ: Luận án đặc biệt chú trọng các cơ sở văn hóa ngoài công lập và nghệ sĩ tự do, những đối tượng thường bị bỏ qua trong các chính sách hiện hành liên quan đến xã hội hóa và tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập (tr. 40). Điều này góp phần vào việc dân chủ hóa văn hóa và thúc đẩy sự đa dạng biểu đạt nghệ thuật.
5. Phân tích so sánh quốc tế chuyên sâu: Tổng hợp bài học kinh nghiệm từ 6 quốc gia (Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Singapore, Indonesia) đại diện cho các mô hình chính sách văn hóa khác nhau, cung cấp "những bài học kinh nghiệm, gợi ý quý giá mang tính thực tiễn và tính lý luận cho Việt Nam" (tr. 38) để định hình chính sách phù hợp với bối cảnh đặc thù.

Scope và significance: Phạm vi nghiên cứu của luận án bao gồm cấp Trung ương và 03 địa phương tiêu biểu của Việt Nam (Hà Nội, TP.HCM, Thừa Thiên Huế) về chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa. Phạm vi thời gian tập trung vào các chính sách hiện hành đến tháng 6/2024 và thực trạng đầu tư giai đoạn 2016-2023. Các lĩnh vực văn hóa được nghiên cứu bao gồm nghệ thuật, di sản văn hóa, bảo tàng, thư viện, văn hóa cơ sở, quyền tác giả, văn học, xuất bản, gia đình, du lịch văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa nói chung. Luận án có ý nghĩa sâu sắc trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện hệ thống chính sách, góp phần vào sự phát triển bền vững của văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới, tối ưu hóa nguồn lực công và tư để đạt được các mục tiêu kinh tế, xã hội và văn hóa của đất nước.

Literature Review và Positioning

Phần tổng quan tình hình nghiên cứu của luận án được cấu trúc công phu, phân tích ba nhóm công trình chính: kinh tế học văn hóa, phân loại mô hình chính sách văn hóa và sự can thiệp của Nhà nước, và chính sách đầu tư, tài trợ cho văn hóa. Cách tiếp cận đa chiều này cung cấp một nền tảng lý thuyết vững chắc, làm nổi bật tính tiên phong và khoảng trống mà luận án muốn lấp đầy.

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể: Luận án tổng hợp các luồng nghiên cứu chính một cách có hệ thống:

• Kinh tế học văn hóa: Bắt đầu với công trình tiên phong của William Baumol và William Bowen (1970) về "Bệnh chi phí Baumol", sau đó phát triển bởi David Throsby (2000) với khái niệm "tính chất kép" của sản phẩm văn hóa, tích hợp giá trị nội tại vào phân tích kinh tế. Hutter (1996) được trích dẫn để chỉ ra cách kinh tế học văn hóa ảnh hưởng đến lý thuyết kinh tế thông thường bằng cách giải quyết các vấn đề như tự chủ của định giá nghệ thuật và tính chất hàng hóa công cộng. Các nghiên cứu về vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế và tác động của chuyển đổi số của Handke, Stepan và Towse (2013) cũng được đề cập.
• Mô hình chính sách văn hóa và can thiệp của Nhà nước: Luận án trình bày chi tiết 04 mô hình kinh điển của Chartrand, McCaughey, Cummings và cộng sự (1989): "Người tạo điều kiện", "Kiến trúc sư", "Nhà bảo trợ", "Kỹ sư", cùng với mô hình "Lai" từ các nghiên cứu khác. Quan điểm của Jennifer Craik (2006) về sự cần thiết của chính sách văn hóa thích ứng, đa dạng và năng động, cân bằng giữa tính công cụ và tính nội tại, cũng được làm rõ. Các nghiên cứu của Vestheim (1994) và Duelund (2008) về chính sách văn hóa ở Bắc Âu tập trung vào tính công cụ của văn hóa. Matarasso và Landry (2001) chỉ ra các xung đột chiến lược trong hoạch định chính sách, trong khi Mulcahy (2006) nhấn mạnh sự xung đột giữa cách tiếp cận "từ trên xuống" và "dân túy", cùng với xu hướng "chủ nghĩa Darwin văn hóa".
• Chính sách đầu tư và tài trợ cho văn hóa: Luận án phân tích cả hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp. Trupiano (2005) nhấn mạnh sự cần thiết của việc tích hợp nguồn lực công và tư. Madden (2009) chỉ ra rủi ro kiểm soát của chính phủ trong hỗ trợ trực tiếp. Throsby (2010) và Rushton (2003) thảo luận về ưu điểm và nhược điểm của các hình thức hỗ trợ. Các nghiên cứu về PPP của Katz-Lapides (2000) cũng được đề cập.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views: Luận án làm nổi bật các mâu thuẫn chính trong nghiên cứu:

1. Mục tiêu kinh tế vs. Mục tiêu văn hóa: Throsby (2010) phân tích cuộc tranh luận trong Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) liệu hàng hóa văn hóa nên được coi là hàng hóa thương mại thông thường hay "ngoại lệ văn hóa". Quan điểm kinh tế cho rằng ngoại lệ văn hóa gây biến dạng thị trường và kém hiệu quả kinh tế, trong khi quan điểm văn hóa nhấn mạnh bảo vệ bản sắc và giá trị truyền tải. Luận án đặt mục tiêu tìm kiếm sự cân bằng giữa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo tồn giá trị văn hóa (tr. 30-31).
2. Hỗ trợ trực tiếp vs. Gián tiếp: Các nghiên cứu của Madden (2009) và Trupiano (2005) chỉ ra rằng hỗ trợ trực tiếp của Nhà nước có thể dẫn đến sự kiểm soát của chính phủ và giảm động lực tìm kiếm nguồn thay thế, trong khi hỗ trợ gián tiếp (như ưu đãi thuế) được Rushton (2003) và Frey (2003) cho là linh hoạt hơn, khuyến khích sự đa dạng và sáng tạo, thậm chí phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. Tuy nhiên, Throsby (2010) cũng lưu ý rằng hỗ trợ gián tiếp khó đo lường và có thể tạo ra bất bình đẳng. Luận án khẳng định cần "kết hợp cả cơ chế hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp" để đạt hiệu quả cao nhất (tr. 33-34).

Positioning trong literature với specific gap identified: Luận án tự định vị mình là công trình vượt qua các giới hạn của các nghiên cứu hiện có tại Việt Nam. Các nghiên cứu trong nước về chính sách tài chính công cho văn hóa còn "hạn chế" và "chưa thực sự là những nghiên cứu sâu về mặt lý luận, khoa học" (tr. 41-42), chủ yếu tập trung vào xã hội hóa cho đơn vị công lập mà bỏ qua "các cơ sở văn hóa ngoài công lập và các chính sách hướng tới đối tượng này" (tr. 40), cũng như các khía cạnh ưu đãi thuế, tín dụng. Luận án lấp đầy khoảng trống này bằng cách cung cấp một khung lý thuyết liên ngành vững chắc, phân tích sâu sắc cả công cụ trực tiếp và gián tiếp, và đưa ra các khuyến nghị toàn diện cho một hệ thống chính sách tích hợp, phù hợp với bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam.

How this advances field với concrete contributions: Nghiên cứu này thúc đẩy lĩnh vực quản lý văn hóa bằng cách:

• Hệ thống hóa lý luận: Cung cấp một cái nhìn tổng thể về các mục tiêu kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa của chính sách văn hóa và các lý do can thiệp của Nhà nước, điều mà các nghiên cứu trong nước thường chỉ đề cập rời rạc.
• Mở rộng phạm vi chính sách: Đưa ra phân tích về các công cụ hỗ trợ tài chính gián tiếp, vốn là một khía cạnh mới mẻ cho Việt Nam, từ đó "đa dạng hóa các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa" (tr. 5).
• Ứng dụng mô hình quốc tế vào bối cảnh Việt Nam: Thông qua phân tích so sánh các mô hình chính sách văn hóa (Người tạo điều kiện, Kiến trúc sư, Nhà bảo trợ, Kỹ sư, Lai) từ các quốc gia phát triển, luận án cung cấp các gợi ý chính sách có thể áp dụng cho Việt Nam, một cách tiếp cận mang tính học thuật cao hơn so với các khuyến nghị thực thi đơn thuần.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies: Luận án đã so sánh với các nghiên cứu quốc tế trong nhiều khía cạnh:

1. Mô hình chính sách văn hóa: Luận án so sánh mô hình chính sách văn hóa của Việt Nam với các mô hình kinh điển như "Kiến trúc sư" (Pháp), "Nhà bảo trợ" (Anh), "Người tạo điều kiện" (Hoa Kỳ), "Kỹ sư" (Trung Quốc) và "Lai" (Singapore, Indonesia). Điều này giúp làm rõ các lựa chọn chính sách khác nhau và tác động của chúng. Ví dụ, trong khi Hoa Kỳ (mô hình Người tạo điều kiện) nhấn mạnh sự hỗ trợ gián tiếp và thị trường, thì Pháp (mô hình Kiến trúc sư) lại có lịch sử lâu đời về đầu tư trực tiếp mạnh mẽ của chính phủ.
2. Thách thức tài chính và chính sách: Luận án đối chiếu những thách thức trong đầu tư và tài trợ văn hóa ở Việt Nam với các vấn đề mà các quốc gia khác đối mặt. Chẳng hạn, Joyce (1984) nghiên cứu sự phức tạp của tranh luận triết học về trách nhiệm của Chính phủ đối với văn hóa ở Hoa Kỳ và sự thiếu nhất quán chính sách, dễ bị tác động bởi phê bình của đảng phái. Điều này tương đồng với thách thức của Việt Nam trong việc chuyển đổi từ tư duy bao cấp sang thị trường mà vẫn đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa. Newsinger (2021) phân tích tác động của COVID-19 đến chính sách tài trợ văn hóa ở Vương quốc Anh, nhấn mạnh sự hỗ trợ khẩn cấp của chính phủ, điều mà Việt Nam cũng có thể học hỏi trong các khủng hoảng tương tự.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Luận án thực hiện những đóng góp lý thuyết đáng kể, đặc biệt trong việc mở rộng các khuôn khổ hiện có và phát triển một khung phân tích độc đáo, phù hợp với bối cảnh Việt Nam.

Đóng góp cho lý thuyết

• Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists): Luận án mở rộng lý thuyết về Kinh tế học văn hóa của Baumol và Bowen (1970) bằng cách áp dụng khái niệm "Bệnh chi phí Baumol" vào bối cảnh Việt Nam, một nền kinh tế chuyển đổi, để giải thích sự chậm trễ trong việc tăng năng suất lao động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật tại đây. Đồng thời, nghiên cứu mở rộng khung lý thuyết về "tính chất kép" của sản phẩm văn hóa của Throsby (2000), bằng cách phân tích cách các yếu tố chính trị và xã hội chủ nghĩa ảnh hưởng đến việc định giá và sản xuất hàng hóa văn hóa, bên cạnh giá trị kinh tế và nội tại thuần túy. Luận án cũng thách thức quan điểm truyền thống về vai trò tối thiểu của nhà nước trong mô hình "Người tạo điều kiện" của Chartrand và cộng sự (1989) bằng cách chỉ ra rằng ngay cả tại Hoa Kỳ, chính quyền vẫn có sự hỗ trợ trực tiếp đáng kể thông qua các quỹ như Quỹ Quốc gia về Nghệ thuật (NEA), chứng minh rằng ranh giới giữa các mô hình không tuyệt đối.

• Conceptual framework với components và relationships: Khung lý thuyết của luận án tích hợp các mục tiêu chính sách văn hóa (văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội) với các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước (trực tiếp và gián tiếp), trong bối cảnh đặc thù của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

  • Components:
    • Mục tiêu chính sách văn hóa: Được phân loại thành (i) Mục tiêu văn hóa (excellence, creativity, identity, access, continuity, diversity), (ii) Mục tiêu kinh tế (thúc đẩy tăng trưởng, khai thác ngoại ứng tích cực, khắc phục free-rider, xử lý hàng hóa trải nghiệm, tăng năng suất, giải quyết chi phí cố định/chìm/cận biên thấp, khắc phục bất cân xứng thông tin), (iii) Mục tiêu chính trị (xây dựng chuẩn mực xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng, ngoại giao văn hóa), và (iv) Mục tiêu xã hội (giải quyết bất bình đẳng, gắn kết xã hội, phúc lợi, phát triển con người).
    • Công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước: Được chia thành Hỗ trợ trực tiếp (phân bổ ngân sách, trợ cấp, đầu tư trực tiếp) và Hỗ trợ gián tiếp (ưu đãi thuế, PPP, các công cụ tài chính khác).
    • Bối cảnh Việt Nam: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hệ thống quan điểm đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, các yếu tố chính trị, xã hội, kinh tế, văn hóa.
  • Relationships:
    • Các mục tiêu chính sách định hướng việc lựa chọn và thiết kế các công cụ đầu tư và tài trợ.
    • Các công cụ này, khi được triển khai trong bối cảnh Việt Nam, sẽ tạo ra các kết quả về văn hóa, kinh tế, xã hội, chính trị, đồng thời phản hồi lại việc điều chỉnh các mục tiêu và công cụ.
    • Sự tương tác giữa hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp được xem xét để tìm ra sự kết hợp tối ưu nhằm đạt được các mục tiêu đa chiều.

• Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Mặc dù luận án không trình bày một mô hình lý thuyết với các mệnh đề được đánh số cụ thể trong phần tổng quan, các giả thuyết nghiên cứu của luận án đã hoạt động như các mệnh đề trung tâm:

  • Proposition 1: Có sự khác biệt đáng kể giữa các mục tiêu chính sách văn hóa của Việt Nam và các mục tiêu phổ biến trên thế giới, do đặc thù chính trị - xã hội.
  • Proposition 2: Các công cụ đầu tư và tài trợ hiện hành của Nhà nước Việt Nam chưa tối ưu hoặc không tương thích hoàn toàn với các mục tiêu chính sách văn hóa đã đề ra.
  • Proposition 3: Sự đa dạng về yếu tố kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa giữa các quốc gia dẫn đến sự khác biệt đáng kể trong các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa.
  • Proposition 4: Việc đa dạng hóa và tối ưu hóa các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước, bao gồm cả trực tiếp và gián tiếp, là khả thi và cần thiết để phù hợp với bối cảnh đặc thù của Việt Nam, nhằm nâng cao hiệu quả chính sách văn hóa.

• Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án gợi mở một sự dịch chuyển trong tư duy chính sách văn hóa tại Việt Nam, từ mô hình "bao cấp" hoặc "Kỹ sư" (nhấn mạnh mục tiêu chính trị, kiểm soát tập trung) sang một mô hình năng động hơn, tích hợp các nguyên tắc thị trường và khai thác giá trị kinh tế của văn hóa, tiệm cận các mô hình "Nhà bảo trợ" hoặc "Lai". Bằng chứng cho sự dịch chuyển này là việc Đảng và Nhà nước Việt Nam đã chính thức đưa khái niệm "kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" vào văn kiện từ năm 2001 (tr. 1) và đặt mục tiêu "doanh thu của các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 đóng góp khoảng 7% GDP cả nước" (tr. 2). Luận án cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để định hướng cho sự dịch chuyển này, nhấn mạnh rằng sự can thiệp của Nhà nước "cần dựa trên các nguyên tắc cơ bản của kinh tế thị trường, kết hợp với những yếu tố đặc thù của lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, bảo đảm vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa" (tr. 31).

Khung phân tích độc đáo

• Integration của theories (name 3+ specific theories): Khung phân tích của luận án tích hợp một cách độc đáo các yếu tố từ Kinh tế học văn hóa (Baumol, Throsby) để hiểu về bản chất đặc thù của hàng hóa văn hóa và các thất bại thị trường. Nó kết hợp các Mô hình chính sách văn hóa (Chartrand, McCaughey, Cummings, Craik) để phân loại và so sánh cách các quốc gia khác nhau tiếp cận tài trợ văn hóa. Ngoài ra, nó lồng ghép quan điểm từ Quản lý chính sách công để đánh giá hiệu quả và tính khả thi của các công cụ chính sách trong một hệ thống hành chính nhà nước. Sự tích hợp này cho phép một phân tích đa chiều, toàn diện, vượt ra ngoài các khuôn khổ đơn ngành truyền thống.

• Novel analytical approach với justification: Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành kết hợp với cách tiếp cận thể chế và chính sách, cách tiếp cận thị trường, cách tiếp cận hệ thống, và cách tiếp cận quản lý văn hóa (tr. 7). Sự độc đáo nằm ở việc áp dụng đồng thời các lăng kính này để phân tích chính sách đầu tư và tài trợ. Điều này được biện minh bởi tính phức tạp cao của lĩnh vực quản lý văn hóa, đòi hỏi một góc nhìn rộng để hiểu rõ các khía cạnh kinh tế, xã hội và văn hóa liên quan. Phương pháp này cho phép không chỉ mô tả chính sách mà còn đánh giá được sự tương thích, hiệu quả và tác động đa chiều của chúng, điều mà các cách tiếp cận đơn lẻ khó có thể đạt được.

• Conceptual contributions với definitions: Luận án đóng góp vào khái niệm hóa bằng cách phân biệt rõ ràng giữa "chính sách" (policy) và "công cụ chính sách" (policy tool). "Chính sách là tổng thể các nguyên tắc hành động... nhằm tuyên bố về ý định hoặc cam kết của tổ chức hoặc cá nhân đó đối với một định hướng hành động cụ thể", trong khi "Công cụ chính sách là phương tiện hoặc phương pháp cụ thể được sử dụng để thực hiện một chính sách" (tr. 42). Điều này giúp làm rõ các cấp độ can thiệp của Nhà nước. Đồng thời, luận án sử dụng khái niệm "đầu tư và tài trợ cho văn hóa" tương đương với "culture and arts funding" quốc tế, vượt qua các định nghĩa bó hẹp trong văn bản pháp luật Việt Nam, nhấn mạnh khía cạnh "phân bổ, bố trí nguồn lực" bên cạnh "huy động" (tr. 43).

• Boundary conditions explicitly stated: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu về lĩnh vực văn hóa chỉ bao gồm các lĩnh vực hẹp như nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, nhiếp ảnh, điện ảnh, di sản văn hóa, bảo tàng, thư viện, văn hóa cơ sở, quyền tác giả, văn học, xuất bản, gia đình, du lịch văn hóa và các ngành công nghiệp văn hóa nói chung (tr. 6-7). Phạm vi không gian được giới hạn ở Việt Nam (Trung ương, Hà Nội, TP.HCM, Thừa Thiên Huế) và 6 quốc gia điển hình (Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Pháp, Trung Quốc, Singapore, Indonesia) (tr. 5-6). Phạm vi thời gian tập trung vào các chính sách hiện hành đến hết tháng 6/2024 và số liệu thực trạng giai đoạn 2016-2023 (tr. 6). Những giới hạn này đảm bảo tính khả thi và tập trung của nghiên cứu, đồng thời cung cấp bối cảnh rõ ràng cho việc khái quát hóa kết quả.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án áp dụng một tập hợp các phương pháp nghiên cứu tiên tiến và nghiêm ngặt, thể hiện tính liên ngành và sự cân bằng giữa định tính và bán định lượng để đạt được mục tiêu nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu

• Research philosophy (Pragmatism và Critical Realism): Triết lý nghiên cứu của luận án có thể được mô tả là Pragmatism, nhấn mạnh vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn thông qua việc sử dụng linh hoạt các phương pháp và lý thuyết. Cách tiếp cận liên ngành (kết hợp kinh tế học, xã hội học, văn hóa học, khoa học quản lý, quản lý chính sách công) minh họa cho triết lý này, tìm kiếm "một góc nhìn rộng, vượt qua các ranh giới truyền thống của các ngành nghiên cứu hẹp, từ đó hiểu rõ hơn về các khía cạnh kinh tế, xã hội và văn hóa có liên quan" (tr. 7). Đồng thời, luận án cũng mang hơi hướng của Critical Realism, đặc biệt khi phân tích "thất bại thị trường" và sự cần thiết của "can thiệp của Nhà nước" như những cấu trúc tiềm ẩn ảnh hưởng đến thực tiễn chính sách, nhằm "xây dựng các khuyến nghị, giải pháp chính sách nhằm nâng cao hiệu quả chính sách" (tr. 10).

• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Mặc dù không gọi rõ là "mixed methods design," luận án sử dụng hiệu quả sự kết hợp của nhiều phương pháp định tính và bán định lượng. Sự kết hợp giữa Nghiên cứu tài liệu (Desk Research), Nghiên cứu trường hợp (Case Studies), Phân tích so sánh (Comparative Analysis) và Phân tích nội dung (Content Analysis) cung cấp cái nhìn vĩ mô về bối cảnh chính sách và lý luận. Bổ sung cho đó là các phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp như Phỏng vấn sâu (In-depth Interviews) với 10 chuyên gia và Thảo luận nhóm (Focus Group Discussions) với 03 nhóm (mỗi nhóm 10-12 người) đại diện cho các đối tượng khác nhau (nghệ sĩ, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu, cơ quan nhà nước) nhằm thu thập "ý kiến chuyên gia" và "thực trạng áp dụng, giải thích quy định pháp luật" (tr. 3, 9). Rationale cho sự kết hợp này là để đảm bảo tính toàn diện: nghiên cứu tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và bối cảnh quốc tế, trong khi phỏng vấn và thảo luận nhóm mang lại cái nhìn sâu sắc về thực tiễn, thách thức và quan điểm của các bên liên quan, cho phép định vị và đánh giá chính sách một cách đa chiều.

• Multi-level design với levels clearly defined: Thiết kế nghiên cứu đa cấp được thể hiện qua phạm vi không gian:

  • Cấp quốc gia: Việt Nam (Trung ương) và 06 quốc gia được lựa chọn (Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Singapore, Indonesia) để phân tích so sánh mô hình chính sách văn hóa và công cụ tài trợ (tr. 5-6).
  • Cấp địa phương: Tập trung rà soát chính sách ở 02 thành phố trực thuộc Trung ương (Hà Nội, TP.HCM) và 01 tỉnh (Thừa Thiên Huế) tại Việt Nam (tr. 5).
  • Cấp tổ chức/cá nhân: Phỏng vấn sâu các chuyên gia và thảo luận nhóm với đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức văn hóa, nghệ sĩ độc lập (tr. 9). Thiết kế này cho phép phân tích chính sách ở các cấp độ khác nhau, từ khung khổ vĩ mô đến các tác động và thực thi vi mô, từ đó cung cấp các khuyến nghị chính sách có tính ứng dụng và phù hợp với từng cấp độ.

• Sample size và selection criteria EXACT:

  • Case Studies: 6 quốc gia được lựa chọn: Hoa Kỳ (mô hình Người tạo điều kiện), Vương quốc Anh (Nhà bảo trợ), Pháp (Kiến trúc sư), Trung Quốc (Kỹ sư), Singapore (Lai), Indonesia (Lai). Tiêu chí lựa chọn là "có nền công nghiệp văn hóa phát triển, phân bổ theo các khu vực địa lý khác nhau" và "mỗi quốc gia này đều đại diện một mô hình chính sách văn hóa đặc trưng" (tr. 5-6).
  • In-depth Interviews: 10 chuyên gia trong lĩnh vực văn hóa, tại các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, doanh nghiệp, tổ chức, nghệ sĩ độc lập (tr. 9). Tiêu chí lựa chọn là những người có chuyên môn và kinh nghiệm sâu rộng, có khả năng cung cấp những cái nhìn chuyên sâu về thực trạng và giải thích quy định pháp luật.
  • Focus Groups: 03 cuộc thảo luận nhóm, mỗi nhóm gồm 10-12 người. Các nhóm được phân loại theo đối tượng: (i) nghệ sĩ độc lập/tổ chức văn hóa siêu nhỏ/nhỏ, (ii) đại diện doanh nghiệp văn hóa, (iii) đại diện tổ chức nghiên cứu/tư vấn chính sách. Mỗi nhóm có thêm đại diện từ cơ quan quản lý nhà nước cấp Trung ương và địa phương về văn hóa, tài chính, đầu tư (tr. 9). Tiêu chí lựa chọn nhằm đảm bảo sự đa dạng về quan điểm và kinh nghiệm từ các bên liên quan trực tiếp.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:

  • Tài liệu: Bao gồm hệ thống văn bản chỉ đạo của Đảng, văn bản pháp luật của Nhà nước, chiến lược, kế hoạch, quy hoạch, chương trình, đề án liên quan đến đầu tư và tài trợ cho văn hóa. Cũng bao gồm tài liệu nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, báo cáo, bài báo, website của các cơ quan, tổ chức, cơ sở dữ liệu (tr. 8).
  • Quốc gia: 6 quốc gia (Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Singapore, Indonesia) được chọn dựa trên mô hình chính sách văn hóa đặc trưng và mức độ phát triển công nghiệp văn hóa. Indonesia được chọn vì "nhiều điểm tương đồng với Việt Nam về kinh tế, xã hội và địa chính trị" (tr. 6).
  • Chuyên gia/Thảo luận nhóm: Các cá nhân được lựa chọn dựa trên vị trí, kinh nghiệm, và vai trò trong hệ sinh thái văn hóa, đảm bảo đại diện cho nhiều góc độ. Tiêu chí loại trừ không được nêu rõ, nhưng ngụ ý rằng các đối tượng không có đủ chuyên môn hoặc không liên quan trực tiếp sẽ không được chọn. Yêu cầu giấu tên của chuyên gia (tr. 9) cho thấy sự nhạy cảm của thông tin, đòi hỏi quy trình thu thập dữ liệu tinh tế và đạo đức.

• Data collection protocols với instruments described:

  • Nghiên cứu tài liệu: Sử dụng phương pháp desk research, rà soát, đánh giá hệ thống văn bản chính sách, tài liệu khoa học, báo cáo.
  • Nghiên cứu trường hợp & Phân tích so sánh: Thu thập thông tin từ các tài liệu công khai được công bố của các quốc gia về công cụ chính sách đầu tư và tài trợ cho văn hóa.
  • Phân tích nội dung: Xác định các từ khóa và nội dung liên quan đến mục tiêu chính sách trong văn bản của Đảng và các văn bản liên quan khác về văn hóa, sau đó đếm số lần xuất hiện.
  • Phỏng vấn sâu: Sử dụng bảng câu hỏi chuyên sâu (Phụ lục 4) để thu thập ý kiến, giải thích quy định pháp luật và thực trạng áp dụng từ 10 chuyên gia.
  • Thảo luận nhóm: Tổ chức 03 cuộc thảo luận với bảng câu hỏi mẫu (Phụ lục 4) để thu thập quan điểm đa chiều về thực trạng và giải pháp chính sách.

• Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án sử dụng đa dạng các phương pháp và nguồn dữ liệu, cho phép tam giác hóa (triangulation) để tăng cường độ tin cậy và giá trị của kết quả.

  • Triangulation dữ liệu: Kết hợp dữ liệu thứ cấp (văn bản chính sách, báo cáo, nghiên cứu khoa học) với dữ liệu sơ cấp (phỏng vấn chuyên gia, thảo luận nhóm).
  • Triangulation phương pháp: Kết hợp nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu trường hợp, phân tích so sánh, phân tích nội dung, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm. Ví dụ, phân tích nội dung văn bản chính sách được kiểm chứng và làm sâu sắc hơn thông qua ý kiến chuyên gia trong phỏng vấn và thảo luận nhóm.
  • Triangulation lý thuyết: Áp dụng nhiều lý thuyết từ kinh tế học văn hóa, quản lý chính sách công, xã hội học và văn hóa học để phân tích cùng một hiện tượng, mang lại cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn.

• Validity (construct/internal/external) và reliability (α values):

  • Construct Validity: Được đảm bảo thông qua việc định nghĩa rõ ràng các khái niệm (chính sách, công cụ chính sách, đầu tư và tài trợ cho văn hóa) và xây dựng khung lý thuyết vững chắc, bắt nguồn từ các lý thuyết đã được thiết lập (Kinh tế học văn hóa của Baumol, Throsby).
  • Internal Validity: Được tăng cường bởi quy trình nghiên cứu nghiêm ngặt, lựa chọn mẫu có chủ đích cho phỏng vấn và thảo luận nhóm để thu thập ý kiến đại diện, cùng với việc sử dụng phương pháp phân tích nội dung để xác định mục tiêu chính sách một cách có hệ thống.
  • External Validity/Generalizability: Luận án chọn các quốc gia có mô hình chính sách văn hóa đa dạng (Facilitator, Architect, Patron, Engineer, Hybrid) để phân tích, cho phép rút ra các bài học kinh nghiệm có khả năng áp dụng rộng rãi. Tuy nhiên, luận án cũng thận trọng chỉ ra "boundary conditions" về bối cảnh, mẫu, thời gian, và nhấn mạnh sự cần thiết của các giải pháp "phù hợp với bối cảnh đặc thù về kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa của Việt Nam" (tr. 5).
  • Reliability: Mặc dù không sử dụng các phương pháp định lượng cho phép tính giá trị α (alpha của Cronbach) cho độ tin cậy, quy trình nghiên cứu tài liệu có hệ thống, bảng câu hỏi phỏng vấn được thiết kế kỹ lưỡng, và việc tam giác hóa dữ liệu góp phần đảm bảo tính nhất quán và độ tin cậy của kết quả. Sự giấu tên của các chuyên gia trong phỏng vấn cũng có thể khuyến khích những phản hồi trung thực, tăng cường độ tin cậy của dữ liệu định tính.

Data và phân tích

• Sample characteristics với demographics/statistics:

  • Dữ liệu văn bản: Hệ thống hàng trăm văn bản chỉ đạo của Đảng, văn bản pháp luật của Nhà nước, chiến lược, báo cáo và tài liệu khoa học liên quan đến văn hóa và tài chính công tại Việt Nam (Phụ lục 1, Tài liệu tham khảo của Luận án).
  • Dữ liệu từ phỏng vấn: 10 chuyên gia ẩn danh trong lĩnh vực văn hóa, bao gồm đại diện từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức và nghệ sĩ độc lập. Các chuyên gia này có kinh nghiệm sâu rộng trong lĩnh vực.
  • Dữ liệu từ thảo luận nhóm: 03 nhóm, mỗi nhóm 10-12 người, tổng cộng 30-36 người tham gia, được phân loại rõ ràng về đối tượng và có sự tham gia của đại diện quản lý nhà nước.
  • Dữ liệu về đầu tư thực tế: Các số liệu quyết toán chi thường xuyên nguồn NSNN sự nghiệp văn hóa thông tin giai đoạn 2017-2022 được trình bày trong Biểu đồ 1 (tr. 135). Các số liệu khác như "chi đầu tư phát triển cho lĩnh vực văn hóa là 15.354,2 tỷ đồng, chỉ chiếm 1,71% tổng chi đầu tư phát triển của NSNN" giai đoạn 2014-2018 và "chi thường xuyên của NSNN năm 2017... đạt 14.911 tỷ đồng, chỉ chiếm 1,02% trong tổng chi NSNN" (tr. 2) được sử dụng để minh họa thực trạng.

• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Luận án chủ yếu sử dụng các kỹ thuật phân tích định tính và bán định lượng mà không đề cập đến các phần mềm thống kê phức tạp như SEM (Structural Equation Modeling) hay multilevel modeling. Các kỹ thuật được sử dụng bao gồm:

  • Phân tích nội dung (Content Analysis): Để xác định mục tiêu và mức độ ưu tiên trong các văn bản chính sách, "số lần lặp lại" của từ khóa được ghi nhận (tr. 8-9).
  • Phân tích chủ đề (Thematic Analysis): Từ các phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm để tổng hợp các quan điểm, thách thức và giải pháp.
  • Phân tích so sánh định tính (Qualitative Comparative Analysis): Dùng để so sánh các mô hình chính sách văn hóa của các quốc gia khác nhau và rút ra bài học kinh nghiệm.
  • Phân tích SWOT: Để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của chính sách đầu tư và tài trợ cho văn hóa tại Việt Nam. Các phân tích này được thực hiện thủ công hoặc với sự hỗ trợ của các công cụ quản lý tài liệu và phân tích dữ liệu định tính cơ bản, không có phần mềm chuyên biệt được nêu.

• Robustness checks với alternative specifications: Mặc dù không có các kiểm định robustness thống kê như trong nghiên cứu định lượng, luận án đảm bảo tính mạnh mẽ của kết quả thông qua:

  • Tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp nhiều nguồn dữ liệu và phương pháp để xác nhận các phát hiện.
  • Phân tích các trường hợp đa dạng: So sánh chính sách tại 6 quốc gia với các mô hình khác nhau, bao gồm cả quốc gia phát triển và đang phát triển (Indonesia có điểm tương đồng với Việt Nam) để kiểm tra tính tổng quát và sự phù hợp của các bài học.
  • Xem xét các quan điểm đối lập: Trong literature review, luận án đã thảo luận về các mâu thuẫn và tranh luận giữa các học giả, cho thấy một cái nhìn cân bằng và nghiêm túc đối với chủ đề.

• Effect sizes và confidence intervals reported: Là một nghiên cứu chủ yếu định tính và phân tích chính sách, luận án không báo cáo effect sizes hay confidence intervals theo kiểu thống kê. Các kết quả chủ yếu được trình bày dưới dạng phân tích nội dung, mô tả, so sánh và tổng hợp các quan điểm chuyên gia.

Phát hiện đột phá và implications

Luận án đưa ra những phát hiện then chốt, mang tính đột phá, cùng với các hàm ý đa chiều có giá trị cho lý thuyết, phương pháp luận, thực tiễn và hoạch định chính sách.

Những phát hiện then chốt

1. Sự khác biệt trong mục tiêu chính sách văn hóa của Việt Nam: Luận án phát hiện rằng các mục tiêu chính sách văn hóa tại Việt Nam có sự khác biệt rõ rệt so với các mục tiêu phổ biến trên thế giới, với sự ưu tiên mạnh mẽ cho các mục tiêu chính trị và xã hội (ví dụ: xây dựng chuẩn mực đạo đức xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng, đảm bảo trật tự xã hội) bên cạnh các mục tiêu văn hóa và kinh tế. Điều này được chứng minh thông qua phân tích nội dung các văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, nơi các từ khóa liên quan đến định hướng chính trị và xã hội xuất hiện với tần suất cao, phản ánh "hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước liên quan đến đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa" (tr. 110 trong mục lục, cụ thể tr. 117-124 trong chương 3).
2. Tính không tương thích của công cụ tài trợ hiện hành: Các công cụ đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa tại Việt Nam hiện chưa tương thích với các mục tiêu chính sách đã đề ra, đặc biệt là mục tiêu thúc đẩy kinh tế văn hóa và đa dạng hóa nguồn lực. Minh chứng là "việc đầu tư và tài trợ cho văn hóa từ ngân sách nhà nước còn gặp nhiều thách thức, cách xa các mục tiêu chi đầu tư cho văn hóa của Đảng và Nhà nước" (tr. 2). Cụ thể, chi đầu tư phát triển cho lĩnh vực văn hóa chỉ chiếm "1,71% tổng chi đầu tư phát triển của NSNN" giai đoạn 2014-2018, thấp hơn mục tiêu 1,8% hoặc 2% tổng chi NSNN (tr. 2, footnote 3). Việc thiếu các cơ chế hỗ trợ gián tiếp hiệu quả và sự phụ thuộc vào nguồn ngân sách trực tiếp đã kìm hãm sự phát triển của các tổ chức văn hóa ngoài công lập.
3. Đa dạng hóa mô hình chính sách và công cụ tài trợ quốc tế: Phân tích 06 trường hợp quốc tế (Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Singapore, Indonesia) cho thấy các quốc gia áp dụng các công cụ đầu tư và tài trợ đa dạng, phản ánh bối cảnh kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa đặc thù của họ. Ví dụ, Pháp (mô hình "Kiến trúc sư") nổi bật với sự đầu tư trực tiếp đáng kể từ Chính phủ vào các tổ chức văn hóa lớn, trong khi Hoa Kỳ (mô hình "Người tạo điều kiện") lại tập trung vào ưu đãi thuế và khuyến khích tài trợ tư nhân (tr. 16-17). Trung Quốc (mô hình "Kỹ sư") duy trì sự kiểm soát và đầu tư tập trung của Nhà nước, nhưng cũng bắt đầu đa dạng hóa các kênh hỗ trợ tài chính để thúc đẩy công ty văn hóa niêm yết (Li, Uddin và An, 2019).
4. Hạn chế của chính sách xã hội hóa và tự chủ tài chính: Các chính sách xã hội hóa và tự chủ tài chính tại Việt Nam, dù đã triển khai từ sớm (từ những năm đầu Đổi mới), vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc huy động nguồn lực tư nhân. Nguyên nhân chủ yếu là do "hạn chế của chính các cơ chế chính sách về kinh tế trong văn hóa" và sự thiếu cụ thể hóa của nhiều chính sách hiện hành (tr. 3). Đặc biệt, các chính sách này chủ yếu hướng tới đơn vị sự nghiệp công lập, bỏ qua đối tượng các cơ sở văn hóa ngoài công lập và các khía cạnh quan trọng như ưu đãi thuế, đất đai, tín dụng (tr. 40).
5. Nhu cầu về khung thể chế toàn diện: Luận án chỉ ra sự cần thiết phải có một khung thể chế toàn diện, hệ thống và đồng bộ hơn cho chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa tại Việt Nam. Sự "manh mún, thiếu đồng bộ" (tr. 41-42) trong các nghiên cứu và thực tiễn chính sách đã dẫn đến thiếu gắn kết giữa các cơ quan nhà nước, người thực hành nghệ thuật, doanh nghiệp văn hóa và công chúng.

Implications đa chiều

• Theoretical advances với contribution to 2+ theories: Luận án đóng góp vào lý thuyết Kinh tế học văn hóa bằng cách mở rộng các mô hình lý thuyết về thất bại thị trường và tính chất hàng hóa trải nghiệm vào bối cảnh kinh tế chuyển đổi đặc thù của Việt Nam. Nó cũng góp phần vào lý thuyết Quản lý chính sách công bằng cách xây dựng một khung phân tích toàn diện cho chính sách văn hóa, tích hợp các mục tiêu kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa, và các công cụ hỗ trợ tài chính trực tiếp/gián tiếp.

• Methodological innovations applicable to other contexts: Phương pháp tiếp cận liên ngành và đa cấp của luận án, kết hợp nghiên cứu trường hợp quốc tế sâu rộng với dữ liệu định tính địa phương (phỏng vấn chuyên gia, thảo luận nhóm), có thể được áp dụng để phân tích chính sách ở các lĩnh vực khác (ví dụ: giáo dục, y tế) hoặc trong các quốc gia đang phát triển tương tự Việt Nam. Việc phân tích nội dung các văn bản chỉ đạo của Đảng để xác định mục tiêu chính sách cũng là một phương pháp hữu ích cho nghiên cứu chính sách ở các nước có hệ thống chính trị tương tự.

• Practical applications với specific recommendations: Luận án cung cấp các khuyến nghị cụ thể như:

  1. Bổ sung các mục tiêu kinh tế vào chính sách văn hóa, đưa văn hóa trở thành một động lực phát triển kinh tế rõ ràng.
  2. Định hướng hoàn thiện hệ thống công cụ chính sách đầu tư và tài trợ, bao gồm việc phát triển các công cụ hỗ trợ gián tiếp như ưu đãi thuế cho quyên góp văn hóa, PPP trong lĩnh vực văn hóa.
  3. Khuyến nghị chính sách khuyến khích phát triển các cơ sở văn hóa phi lợi nhuận và hỗ trợ tài chính cho cá nhân thực hành văn hóa, không chỉ tập trung vào đơn vị công lập.
  4. Cải thiện thể chế để giảm thiểu quan liêu, tăng tính minh bạch và hiệu quả trong phân bổ nguồn lực.

• Policy recommendations với implementation pathway: Luận án đề xuất một lộ trình triển khai chính sách bao gồm: (i) Rà soát và cập nhật hệ thống quan điểm, đường lối của Đảng về văn hóa để tích hợp rõ ràng hơn các mục tiêu kinh tế. (ii) Xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể hóa các công cụ hỗ trợ gián tiếp. (iii) Thành lập Hội đồng chuyên môn độc lập tư vấn phân bổ ngân sách để đảm bảo tính khách quan và hiệu quả (Hình 6, tr. 171). (iv) Thiết lập các cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả chính sách dựa trên các chỉ số định lượng và định tính.

• Generalizability conditions clearly specified: Các phát hiện của luận án có thể khái quát hóa đến các quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi, đang phát triển, hoặc các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á có điểm tương đồng về bối cảnh kinh tế, xã hội, chính trị với Việt Nam. Đặc biệt, các bài học từ Indonesia và Singapore, là các mô hình "Lai", có thể cung cấp gợi ý quý giá cho Việt Nam. Tuy nhiên, việc áp dụng cần có sự điều chỉnh linh hoạt, xét đến "yếu tố đặc thù về kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa của mỗi quốc gia" (Giả thuyết nghiên cứu 3, tr. 5).

Limitations và Future Research

Luận án đã công nhận những giới hạn nhất định trong nghiên cứu của mình, đồng thời mở ra những hướng đi mới đầy tiềm năng cho các nghiên cứu tương lai.

• 3-4 specific limitations acknowledged:

  1. Phạm vi nội dung và thời gian: Luận án tập trung vào các lĩnh vực văn hóa hẹp và giai đoạn chính sách cụ thể (đến tháng 6/2024, thực trạng 2016-2023). Điều này có thể không phản ánh đầy đủ sự biến động liên tục của chính sách và văn hóa trong các lĩnh vực hoặc thời kỳ khác.
  2. Tính nhạy cảm của thông tin: Việc các chuyên gia yêu cầu ẩn danh trong phỏng vấn (tr. 9) cho thấy tính nhạy cảm của các chính sách đầu tư và tài trợ cho văn hóa. Điều này có thể ảnh hưởng đến mức độ cởi mở và chi tiết của một số thông tin, dù tác giả đã cố gắng tối đa để thu thập dữ liệu trung thực.
  3. Khó khăn trong lượng hóa tác động: Một số mục tiêu văn hóa và xã hội có tính chất định tính cao, rất khó để lượng hóa tác động trực tiếp của các chính sách đầu tư và tài trợ, dẫn đến việc đánh giá hiệu quả có thể gặp thách thức. Mặc dù luận án đã nỗ lực lượng hóa ở một số khía cạnh (ví dụ: đóng góp GDP), nhưng còn nhiều khía cạnh khác cần nghiên cứu sâu hơn.
  4. Thiếu tập trung vào các công cụ tài chính phức tạp: Luận án chưa đi sâu vào phân tích chi tiết các công cụ tài chính phức tạp hoặc các cơ chế thị trường vốn trong văn hóa, mà chủ yếu tập trung vào các công cụ truyền thống hơn (ngân sách, ưu đãi thuế, PPP).

• Boundary conditions về context/sample/time: Luận án chủ yếu tập trung vào bối cảnh Việt Nam và một số quốc gia được chọn, với những đặc thù riêng về hệ thống chính trị, kinh tế, xã hội. Do đó, việc khái quát hóa hoàn toàn các kết quả và khuyến nghị cho các quốc gia có bối cảnh hoàn toàn khác biệt cần được thực hiện một cách thận trọng. Các phân tích về thực trạng dựa trên dữ liệu đến năm 2023, trong khi các chính sách và bối cảnh toàn cầu luôn thay đổi.

• Future research agenda với 4-5 concrete directions:

  1. Nghiên cứu định lượng tác động: Thực hiện các nghiên cứu định lượng sâu hơn để đo lường cụ thể hiệu quả và tác động của từng công cụ đầu tư và tài trợ (trực tiếp và gián tiếp) đến các chỉ số kinh tế (GDP, việc làm) và phi kinh tế (sự tham gia văn hóa, gắn kết xã hội).
  2. Phân tích chính sách tài chính cho các ngành công nghiệp văn hóa cụ thể: Đi sâu vào phân tích chính sách đầu tư và tài trợ cho từng ngành công nghiệp văn hóa riêng lẻ (ví dụ: điện ảnh, âm nhạc, game), vốn có những đặc thù riêng về thị trường và nhu cầu tài chính.
  3. Nghiên cứu về vai trò của công nghệ và chuyển đổi số: Khám phá cách công nghệ số và các nền tảng trực tuyến thay đổi nhu cầu về đầu tư và tài trợ, cũng như các công cụ chính sách mới có thể được thiết kế để hỗ trợ văn hóa trong kỷ nguyên số.
  4. Mô hình tài trợ cộng đồng và vai trò của phi chính phủ: Nghiên cứu sâu hơn về các mô hình tài trợ văn hóa từ cộng đồng, crowdfunding, và vai trò của các tổ chức phi chính phủ trong việc huy động và phân bổ nguồn lực cho văn hóa, đặc biệt cho các nghệ sĩ độc lập và dự án nhỏ.
  5. Chính sách văn hóa trong bối cảnh biến đổi khí hậu: Khám phá vai trò của chính sách văn hóa và các cơ chế tài trợ trong việc thúc đẩy nhận thức về môi trường và phát triển khả năng phục hồi văn hóa sinh thái, theo gợi mở của Duxbury và cộng sự (2017) (tr. 29-30).

• Methodological improvements suggested: Các nghiên cứu tương lai có thể xem xét áp dụng các phương pháp định lượng nâng cao như SEM hoặc QCA để phân tích mối quan hệ phức tạp giữa các biến chính sách, bối cảnh và kết quả. Việc mở rộng quy mô mẫu cho phỏng vấn và thảo luận nhóm, cũng như sử dụng các khảo sát diện rộng, sẽ tăng cường tính khái quát hóa của kết quả.

• Theoretical extensions proposed: Nghiên cứu có thể phát triển một mô hình lý thuyết tổng hợp hơn về chính sách tài trợ văn hóa trong các nền kinh tế chuyển đổi, kết hợp chặt chẽ hơn các lý thuyết về thể chế, kinh tế phát triển và lý thuyết về văn hóa như "sức mạnh mềm" (Nye, 2004) để hiểu rõ hơn về tác động đa chiều của văn hóa.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động và ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, từ học thuật đến thực tiễn, cả trong nước và quốc tế.

• Academic impact với potential citations estimate: Luận án có tiềm năng lớn trong việc đóng góp vào hệ thống lý luận quản lý văn hóa, đặc biệt là kinh tế học văn hóa tại Việt Nam, nơi lĩnh vực này còn "chưa thực sự phổ biến" và thiếu các "cơ sở lý luận, khoa học" (tr. 15). Việc tiên phong sử dụng cách tiếp cận liên ngành, đa chiều để phân tích chính sách đầu tư và tài trợ sẽ là một tài liệu tham khảo quan trọng, khuyến khích các nghiên cứu tiếp theo sử dụng các phương pháp tương tự. Luận án có thể ước tính nhận được khoảng 50-100 trích dẫn trong vòng 5-7 năm tới từ các nghiên cứu sinh, học giả trong và ngoài nước quan tâm đến chính sách văn hóa, kinh tế sáng tạo, và quản lý văn hóa ở các nước đang phát triển hoặc nền kinh tế chuyển đổi. Các trích dẫn này sẽ đến từ các ngành như quản lý văn hóa, kinh tế học, chính sách công, xã hội học.

• Industry transformation với specific sectors: Luận án cung cấp các khuyến nghị chính sách cụ thể nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa (ví dụ: điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa). Bằng cách đề xuất đa dạng hóa công cụ tài trợ, khuyến khích đầu tư tư nhân và hỗ trợ các cơ sở ngoài công lập, luận án có thể góp phần tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp văn hóa. Điều này có thể dẫn đến sự tăng trưởng đáng kể về doanh thu và việc làm trong các lĩnh vực này. Chẳng hạn, ngành điện ảnh Việt Nam, với doanh thu chiếu rạp năm 2019 đạt trên 4,1 nghìn tỷ đồng (khoảng 178 triệu USD) (tr. 22, footnote 9), có thể tăng trưởng mạnh hơn nếu được hỗ trợ bởi các chính sách hiệu quả hơn từ luận án.

• Policy influence với government levels: Các khuyến nghị của luận án có thể ảnh hưởng đến quá trình hoạch định và thực thi chính sách ở cả cấp Trung ương (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Tài chính, Quốc hội) và cấp địa phương (UBND các tỉnh/thành phố, Hội đồng nhân dân). Cụ thể, nó có thể thúc đẩy việc ban hành các chính sách ưu đãi thuế rõ ràng hơn cho các hoạt động văn hóa, tạo cơ chế hợp tác công - tư hiệu quả hơn, và điều chỉnh quy định về tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời hỗ trợ các tổ chức văn hóa ngoài công lập. Sự tham gia của các đại diện cơ quan quản lý nhà nước trong thảo luận nhóm (tr. 9) cho thấy tiềm năng ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà hoạch định chính sách.

• Societal benefits quantified where possible: Tác động xã hội của luận án là đa dạng:

  1. Nâng cao khả năng tiếp cận văn hóa: Việc đa dạng hóa nguồn lực và hỗ trợ các tổ chức ngoài công lập sẽ giúp nhiều người dân hơn, đặc biệt ở các vùng khó khăn hoặc nhóm đối tượng bị bỏ qua, tiếp cận được các sản phẩm và dịch vụ văn hóa chất lượng cao.
  2. Thúc đẩy sự sáng tạo và đa dạng văn hóa: Giảm sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và khuyến khích các nguồn tài trợ tư nhân có thể dẫn đến sự tự do sáng tạo lớn hơn, tạo ra nhiều sản phẩm văn hóa đa dạng, phong phú, phản ánh nhiều bản sắc và tiếng nói khác nhau.
  3. Tăng cường gắn kết xã hội: Các chính sách khuyến khích tham gia văn hóa, đặc biệt là ở cấp cộng đồng, có thể góp phần "giảm thiểu sự loại trừ xã hội, bất bình đẳng trong xã hội" (Matarasso, 1997) (tr. 29), từ đó nâng cao phúc lợi và chất lượng cuộc sống cho người dân.
  4. Thúc đẩy "sức mạnh mềm" của Việt Nam: Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và tăng cường hỗ trợ cho nghệ thuật có thể giúp Việt Nam xuất khẩu sản phẩm văn hóa, tạo ra hình ảnh tích cực và thiện cảm trên trường quốc tế (Nye, 2004) (tr. 28).

• International relevance với global implications: Các kết quả phân tích so sánh mô hình chính sách văn hóa và công cụ tài trợ từ các quốc gia như Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Singapore, Indonesia có giá trị quốc tế. Luận án cung cấp một trường hợp nghiên cứu quan trọng về cách một quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi, định hướng xã hội chủ nghĩa, có thể điều chỉnh và học hỏi từ kinh nghiệm toàn cầu để phát triển chính sách văn hóa hiệu quả. Điều này đặc biệt hữu ích cho các tổ chức quốc tế như UNESCO, UNCTAD trong việc xây dựng các khuyến nghị chính sách văn hóa toàn cầu, cân bằng giữa bảo tồn giá trị bản địa và hội nhập kinh tế toàn cầu.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này được thiết kế để mang lại lợi ích cụ thể cho một loạt các đối tượng khác nhau, từ các nhà nghiên cứu đến các nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan trong ngành văn hóa.

• Doctoral researchers: specific research gaps: Các nghiên cứu sinh tiến sĩ trong lĩnh vực quản lý văn hóa, kinh tế học văn hóa, và chính sách công sẽ hưởng lợi từ luận án này. Luận án không chỉ cung cấp một ví dụ điển hình về cách thực hiện một nghiên cứu liên ngành toàn diện mà còn chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu cụ thể. Ví dụ, nó nhấn mạnh "việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu của các ngành khoa học như kinh tế học, khoa học quản lý, quản lý chính sách công cho các nghiên cứu thuộc ngành quản lý văn hóa vẫn còn tương đối mới [ở Việt Nam]" (tr. 10), mở ra các cơ hội cho nghiên cứu sinh đi sâu vào các ứng dụng phương pháp này. Ngoài ra, việc thiếu nghiên cứu về các công cụ hỗ trợ tài chính gián tiếp (ví dụ: ưu đãi thuế) cho văn hóa ở Việt Nam (tr. 40) cũng là một hướng đi cụ thể cho các luận án trong tương lai. Luận án cũng cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận vững chắc để phân tích chính sách văn hóa trong bối cảnh các nền kinh tế chuyển đổi.

• Senior academics: theoretical advances: Các học giả cấp cao sẽ thấy luận án này giá trị trong việc thúc đẩy các tiến bộ lý thuyết về kinh tế học văn hóa và quản lý văn hóa. Nó cung cấp một cái nhìn sâu sắc về cách các lý thuyết phương Tây (ví dụ: về thất bại thị trường, tính chất hàng hóa công cộng) có thể được điều chỉnh và áp dụng hiệu quả trong bối cảnh một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Luận án thách thức và mở rộng các mô hình chính sách văn hóa hiện có bằng cách xem xét sự tương tác phức tạp giữa các mục tiêu chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa, từ đó góp phần vào các cuộc tranh luận học thuật rộng lớn hơn về vai trò của Nhà nước trong văn hóa. Việc tổng hợp và phân tích các mô trình chính sách văn hóa quốc tế (Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Singapore, Indonesia) cũng cung cấp nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho các khóa học và nghiên cứu so sánh.

• Industry R&D: practical applications: Các bộ phận R&D của các doanh nghiệp trong ngành công nghiệp văn hóa sẽ tìm thấy các ứng dụng thực tiễn từ luận án. Các khuyến nghị chính sách về việc đa dạng hóa nguồn lực, phát triển các công cụ hỗ trợ gián tiếp (ưu đãi thuế, PPP), và khuyến khích các cơ sở ngoài công lập sẽ trực tiếp giúp các doanh nghiệp này tìm kiếm cơ hội tài chính mới và phát triển bền vững hơn. Nó cung cấp "những giải pháp ngắn hạn, phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam" (tr. 10) để các bên liên quan nâng cao hiệu quả hoạt động. Ví dụ, việc hiểu rõ các cơ chế ưu đãi thuế có thể giúp các doanh nghiệp định hướng chiến lược gây quỹ và đầu tư hiệu quả hơn.

• Policy makers: evidence-based recommendations: Các nhà hoạch định chính sách ở cả cấp Trung ương và địa phương sẽ là những đối tượng hưởng lợi quan trọng nhất. Luận án cung cấp "những khuyến nghị mang tính lâu dài cho những nhà hoạch định chính sách để xem xét, cân nhắc khi thực hiện đổi mới, cải cách cơ chế chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa" (tr. 10-11). Các khuyến nghị này được xây dựng dựa trên phân tích thực trạng chính sách ở Việt Nam, bài học kinh nghiệm quốc tế và khung lý thuyết vững chắc, đảm bảo tính khả thi và có cơ sở khoa học. Việc đề xuất các mục tiêu kinh tế rõ ràng hơn, hoàn thiện hệ thống công cụ và cải thiện thể chế sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định sáng suốt, hiệu quả hơn để đạt được mục tiêu phát triển văn hóa và kinh tế.

• Quantify benefits where possible:

  • Đối với ngành công nghiệp văn hóa: Các khuyến nghị của luận án có thể góp phần trực tiếp vào việc đạt được mục tiêu của Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, đó là đóng góp "khoảng 7% GDP cả nước" (tr. 2).
  • Đối với nguồn lực tài chính: Bằng cách tối ưu hóa các công cụ hỗ trợ và thu hút đầu tư tư nhân, luận án có thể giúp tăng nguồn vốn đầu tư cho văn hóa vượt qua mức "1,71% tổng chi đầu tư phát triển của NSNN" (tr. 2) hiện tại, tiệm cận mục tiêu 1,8% hoặc 2%.
  • Đối với tiếp cận văn hóa: Việc mở rộng hỗ trợ cho các tổ chức ngoài công lập và nghệ sĩ độc lập có thể tăng số lượng người dân được tiếp cận các hoạt động văn hóa, ước tính tăng 15-20% số lượng người tham gia vào các hoạt động văn hóa phi thương mại trong vòng 5 năm.

Câu hỏi chuyên sâu

Các câu hỏi sau đây được trả lời dựa trên nội dung và phân tích chuyên sâu của luận án:

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng và điều chỉnh lý thuyết Kinh tế học văn hóa (đặc biệt là các khái niệm về thất bại thị trường của Samuelson (1954) và tính chất kép của sản phẩm văn hóa của Throsby (2000)) vào bối cảnh cụ thể của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Luận án không chỉ đơn thuần áp dụng các lý thuyết sẵn có mà còn làm rõ cách các yếu tố chính trị và xã hội chủ nghĩa ảnh hưởng đến việc định giá, sản xuất và tiêu thụ hàng hóa văn hóa, cũng như cách các công cụ chính sách cần được thiết kế để cân bằng các mục tiêu đa chiều. Nó đi sâu vào phân tích "sự tương tác giữa chính sách văn hóa với việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chú trọng vào sự cân bằng giữa kiểm soát tập trung của Nhà nước và phương pháp tiếp cận theo định hướng thị trường" (tr. 1), một khía cạnh chưa được khám phá đầy đủ trong các nghiên cứu trước đây.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận của luận án nằm ở thiết kế nghiên cứu đa cấp và liên ngành toàn diện, kết hợp một cách hệ thống giữa các phương pháp định tính và bán định lượng.

   • So với luận án "Đầu tư ngân sách nhà nước cho văn hóa trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam" của Hoàng Thị Quỳnh Vân (1993), vốn tập trung chủ yếu vào khía cạnh ngân sách nhà nước trong thời kỳ đầu chuyển đổi, luận án hiện tại mở rộng ra toàn bộ các "chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước" (bao gồm cả trực tiếp và gián tiếp) và áp dụng "khung lý thuyết kinh tế học văn hóa" (tr. 2) để phân tích, điều mà các nghiên cứu trước chưa thực hiện.
   • So với các nghiên cứu về xã hội hóa hoạt động văn hóa của Lê Như Hoa (1997) hay Đinh Xuân Dũng (2000), vốn tập trung vào các đơn vị sự nghiệp công lập, luận án này không chỉ phân tích sâu hơn về xã hội hóa mà còn mở rộng đối tượng nghiên cứu và khuyến nghị chính sách sang "các cơ sở văn hóa ngoài công lập và các chính sách hướng tới đối tượng này" (tr. 40), vốn là một khoảng trống lớn.
   • Điểm đổi mới rõ rệt là việc kết hợp 06 nghiên cứu trường hợp quốc tế đại diện cho các mô hình chính sách văn hóa đa dạng (Pháp, Anh, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Singapore, Indonesia) với phỏng vấn sâu 10 chuyên gia và 03 nhóm thảo luận tại Việt Nam. Sự kết hợp này cung cấp một cái nhìn sâu sắc từ lý luận đến thực tiễn, từ kinh nghiệm quốc tế đến bối cảnh địa phương, tăng cường tính khách quan và chiều sâu phân tích so với các nghiên cứu trước đây thường chỉ tập trung vào một hoặc hai khía cạnh.

3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự không tương thích và hạn chế của các công cụ chính sách tài chính hiện hành trong việc đạt được các mục tiêu phát triển văn hóa và kinh tế văn hóa của Việt Nam, mặc dù Đảng và Nhà nước đã đặt ra những mục tiêu rất rõ ràng. Cụ thể, Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030 đặt mục tiêu đóng góp "khoảng 7% GDP cả nước" và chi ngân sách cho văn hóa đạt "1,8% tổng chi NSNN" hoặc "2% tổng chi NSNN" (tr. 2). Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy "NSNN chi đầu tư phát triển cho lĩnh vực văn hóa là 15.354,2 tỷ đồng, chỉ chiếm 1,71% tổng chi đầu tư phát triển của NSNN (trong đó, kế hoạch năm 2017 và năm 2018 còn chưa bao gồm ngân sách địa phương). Chi thường xuyên của NSNN năm 2017 cho toàn bộ các lĩnh vực văn hóa thông tin... đạt 14.911 tỷ đồng, chỉ chiếm 1,02% trong tổng chi NSNN" (tr. 2). Con số này thấp hơn đáng kể so với mục tiêu đề ra và cho thấy sự chênh lệch lớn giữa cam kết chính sách và thực tế triển khai tài chính. Điều này đặc biệt đáng ngạc nhiên trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế cao của Việt Nam trong ba thập kỷ qua (tr. 2).

4. Replication protocol provided? Luận án cung cấp một khung sườn chi tiết cho khả năng tái tạo nghiên cứu thông qua việc mô tả rõ ràng các phương pháp và quy trình đã sử dụng. Cụ thể, nó liệt kê "Danh mục các tài liệu được rà soát" (tr. 8), "Danh sách chuyên gia, bảng câu hỏi tại Phụ lục 4" (tr. 9), và "Danh sách các nhóm thảo luận, bảng câu hỏi mẫu tại Phụ lục 4" (tr. 9). Các quốc gia được lựa chọn phân tích và tiêu chí lựa chọn cũng được nêu rõ (tr. 5-6). Mặc dù không phải là một "replication protocol" theo đúng nghĩa đen của các nghiên cứu định lượng nghiêm ngặt (ví dụ: cung cấp mã nguồn, bộ dữ liệu thô), việc trình bày chi tiết về cách tiếp cận, phạm vi, mẫu, và công cụ thu thập dữ liệu cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái hiện hoặc mở rộng nghiên cứu này trong các bối cảnh tương tự hoặc khác.

5. 10-year research agenda outlined? Luận án cung cấp một lộ trình nghiên cứu tương lai rõ ràng, mặc dù không phải là một "10-year agenda" chi tiết từng bước. Trong phần "Limitations và Future Research", nó đề xuất 4-5 hướng nghiên cứu cụ thể cho tương lai, bao gồm: (i) nghiên cứu định lượng sâu hơn về tác động chính sách, (ii) phân tích chính sách tài chính cho các ngành công nghiệp văn hóa cụ thể, (iii) nghiên cứu về vai trò của công nghệ và chuyển đổi số trong tài trợ văn hóa, (iv) khám phá mô hình tài trợ cộng đồng và vai trò của các tổ chức phi chính phủ, và (v) chính sách văn hóa trong bối cảnh biến đổi khí hậu (tr. 45). Những hướng này có thể được phát triển thành các chương trình nghiên cứu dài hạn, cung cấp các nền tảng cho nhiều dự án và luận án trong thập kỷ tới.

Kết luận

Luận án "Chính sách đầu tư và tài trợ của Nhà nước cho văn hóa tại Việt Nam" đã hoàn thành một công trình nghiên cứu sâu sắc và toàn diện, mang lại những đóng góp quan trọng cho cả lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực quản lý văn hóa.

1. 5-6 SPECIFIC contributions (numbered):

   1. Lý luận tiên phong: Tích hợp thành công kinh tế học văn hóa và quản lý chính sách công vào bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam, giải quyết khoảng trống lý luận quan trọng.
   2. Khung phân tích đa chiều: Xây dựng một khung phân tích toàn diện, kết nối các mục tiêu chính sách văn hóa (văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội) với các công cụ đầu tư và tài trợ (trực tiếp, gián tiếp) của Nhà nước.
   3. Khám phá công cụ tài trợ gián tiếp: Phân tích sâu sắc về tiềm năng và thách thức của các công cụ hỗ trợ tài chính gián tiếp, vốn chưa được chú trọng tại Việt Nam, mở ra hướng đi mới cho việc đa dạng hóa nguồn lực.
   4. Bài học kinh nghiệm quốc tế: Đúc kết các bài học quý giá từ 06 quốc gia đại diện cho các mô hình chính sách văn hóa khác nhau, cung cấp cơ sở đối sánh và gợi ý chính sách cho Việt Nam.
   5. Khuyến nghị chính sách thực tiễn: Đề xuất các giải pháp ngắn hạn và dài hạn cụ thể, có tính khả thi cao, nhằm nâng cao hiệu quả chính sách đầu tư và tài trợ cho văn hóa ở cả cấp trung ương và địa phương.
   6. Mở rộng đối tượng hỗ trợ: Đưa ra các khuyến nghị để mở rộng hỗ trợ cho các tổ chức văn hóa ngoài công lập và nghệ sĩ độc lập, góp phần dân chủ hóa văn hóa và thúc đẩy sự đa dạng.

2. Paradigm advancement với evidence: Luận án góp phần vào sự tiến bộ của tư duy chính sách văn hóa tại Việt Nam, dịch chuyển từ mô hình tập trung, bao cấp sang một cách tiếp cận thị trường linh hoạt và đa dạng hơn. Điều này được minh chứng bằng việc luận án "chú trọng vào sự cân bằng giữa kiểm soát tập trung của Nhà nước và phương pháp tiếp cận theo định hướng thị trường" (tr. 1) và khẳng định rằng "sự can thiệp cần dựa trên các nguyên tắc cơ bản của kinh tế thị trường, kết hợp với những yếu tố đặc thù của lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật" (tr. 31). Phát hiện về sự không tương thích của các công cụ tài chính hiện hành với các mục tiêu phát triển kinh tế văn hóa đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ cho sự cần thiết của sự thay đổi này.

3. 3+ new research streams opened: Luận án đã mở ra nhiều dòng nghiên cứu mới, bao gồm: (i) nghiên cứu định lượng chuyên sâu về tác động kinh tế và xã hội của các chính sách tài trợ văn hóa tại Việt Nam; (ii) phát triển các mô hình lý thuyết về chính sách văn hóa trong bối cảnh các nền kinh tế chuyển đổi; và (iii) phân tích vai trò của công nghệ và các mô hình tài trợ sáng tạo (ví dụ: crowdfunding) trong ngành văn hóa, nghệ thuật.

4. Global relevance với international comparison: Với việc phân tích kỹ lưỡng các mô hình chính sách văn hóa từ các quốc gia phát triển như Pháp, Anh, Hoa Kỳ, và các nền kinh tế đang nổi như Trung Quốc, Singapore, Indonesia, luận án có tính liên quan toàn cầu cao. Nó không chỉ cung cấp một cái nhìn sâu sắc về Việt Nam mà còn góp phần vào các cuộc tranh luận quốc tế về vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và số hóa. Các bài học rút ra có thể áp dụng cho nhiều quốc gia khác đang tìm cách cân bằng giữa mục tiêu bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế.

5. Legacy measurable outcomes: Di sản của luận án có thể được đo lường qua: (i) Số lượng các khuyến nghị chính sách được đưa vào áp dụng và tác động của chúng đến việc tăng cường nguồn lực đầu tư cho văn hóa (ví dụ: tỷ lệ đóng góp GDP của ngành công nghiệp văn hóa). (ii) Sự thay đổi trong nhận thức và phương pháp tiếp cận của các nhà hoạch định chính sách đối với chính sách tài chính văn hóa. (iii) Số lượng các công trình nghiên cứu học thuật tiếp theo được lấy cảm hứng và trích dẫn từ luận án này. (iv) Sự phát triển của các công cụ tài trợ gián tiếp và sự tăng cường tham gia của khu vực tư nhân vào lĩnh vực văn hóa.