Luận án tiến sĩ quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở việt nam hiện nay

Tổng quan về luận án

Luận án này tiên phong khám phá lĩnh vực Quản lý nhà nước về an ninh hàng không (QLNN về ANHK) tại Việt Nam, một chủ đề mang tính thời sự và cấp bách trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển mạnh mẽ của ngành hàng không dân dụng (HKDD) Việt Nam. Nghiên cứu được đặt trong bối cảnh các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm xuyên quốc gia và các sự kiện khủng bố toàn cầu, nổi bật là vụ 11/9/2001, đã làm nổi bật tầm quan trọng sống còn của ANHK. Ngành hàng không Việt Nam đã chứng kiến sự tăng trưởng vượt trội trong 10 năm gần đây, với sự xuất hiện của nhiều hãng hàng không thương mại như Vietnam Airlines, Bamboo Airways, Vietjet Air, và sự phục hồi nhanh chóng sau đại dịch COVID-19, trở thành một trong những quốc gia có tốc độ phục hồi thị trường hàng không nội địa nhanh nhất thế giới theo Hiệp hội Vận tải hàng không Quốc tế (IATA). Sự phát triển này đồng thời đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về QLNN để đảm bảo an toàn và an ninh.

Research Gap SPECIFIC với citations từ literature:

Mặc dù có sự gia tăng về số lượng các công trình nghiên cứu liên quan đến QLNN và ANHK, luận án xác định một khoảng trống nghiên cứu đáng kể: “Cho đến nay, hầu như chưa có công trình nghiên cứu quy mô lớn nào bàn về vấn đề này” (Mở đầu, trang 4). Cụ thể hơn, các nghiên cứu hiện có thường chỉ đề cập đến QLNN một cách chung chung hoặc tập trung vào các khía cạnh kỹ thuật của ANHK, thiếu một phân tích hệ thống và chuyên sâu về QLNN về ANHK. Điều này dẫn đến “sự thiếu hụt cơ sở nhận thức và thực tiễn để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam càng trở nên trầm trọng” (Mở đầu, trang 4). Luận án chỉ rõ rằng:

• Chưa có nghiên cứu nào làm rõ đặc điểm và yêu cầu riêng biệt của ngành HKDD Việt Nam nói chung và lĩnh vực ANHK nói riêng.
• Thiếu một định nghĩa đầy đủ, chính xác, và thuyết phục về khái niệm QLNN về ANHK.
• Các yếu tố tác động đến hiệu quả QLNN về ANHK mới được đề cập chung chung, chưa mang tính đặc thù cho HKDD Việt Nam.
• Bức tranh về thực trạng pháp luật và thực tiễn QLNN về ANHK còn rời rạc, thiếu tính tổng thể, và chưa chỉ ra được một cách toàn diện các hạn chế và nguyên nhân.
• Đặc biệt, "khía cạnh nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài về điều chỉnh pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật liên quan đến QLNN về ANHK hầu như chưa được đề cập" (Mở đầu, trang 25), làm hạn chế luận cứ cho các giải pháp.
• Thiếu vắng các giải pháp toàn diện, tổng thể và mang tính đột phá để nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK.

Research Questions và Hypotheses:

Luận án được dẫn dắt bởi một giả thuyết khoa học trung tâm và ba câu hỏi nghiên cứu chủ đạo nhằm lấp đầy những khoảng trống đã nêu:

• Giả thuyết nghiên cứu: QLNN về ANHK là trạng thái pháp lý nổi bật trong lĩnh vực phát triển ngành HKDD Việt Nam nhưng hiện đang có nhiều vướng mắc, bất cập trong điều chỉnh pháp luật cũng như trong thực tiễn thực hiện pháp luật. Điều này có thể được cải thiện nếu có sự bổ khuyết về nhận thức lý luận, đổi mới chính sách pháp luật, đổi mới mô hình tổ chức, nâng cao năng lực tổ chức thực hiện pháp luật, nâng cao ý thức pháp luật của các chủ thể và đảm bảo các nguồn lực cần thiết đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK ở Việt Nam trong giai đoạn tới.

• Câu hỏi nghiên cứu:

  1. Nhận thức như thế nào về quản lý nhà nước đối với an ninh hàng không?
  2. Những căn cứ pháp lý cho hoạt động quản lý nhà nước về an ninh hàng không cũng như thực trạng cơ sở pháp lý đó và thực tiễn quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam hiện nay như thế nào?
  3. Cần có những giải pháp gì để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam hướng tới mục tiêu đảm bảo an ninh quốc gia và phát triển bền vững ngành hàng không dân dụng Việt Nam từ việc phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm cho đến việc đối phó với hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động quản lý nhà nước?

Theoretical Framework với tên theories cụ thể:

Luận án được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, cung cấp một khung phân tích khách quan và toàn diện về các hiện tượng xã hội và pháp lý. Đặc biệt, nghiên cứu tiếp cận từ góc độ khoa học Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, các lĩnh vực trực tiếp điều chỉnh quyền lực nhà nước và các hoạt động quản lý hành chính.

Bên cạnh đó, luận án tiếp thu và vận dụng các lý thuyết hiện đại như:

• Học thuyết Nhà nước pháp quyền: Nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong quản lý nhà nước và đảm bảo công bằng, minh bạch.
• Học thuyết về quyền con người: Đảm bảo rằng các biện pháp an ninh hàng không không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
• Lý thuyết về quản trị quốc gia (National Governance Theory): Phân tích các mô hình quản lý, sự phối hợp giữa các chủ thể nhà nước và ngoài nhà nước.
• Lý thuyết về xã hội học pháp luật: Xem xét mối quan hệ giữa pháp luật và các yếu tố xã hội, văn hóa, kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp 4.0.

Đóng góp đột phá với quantified impact:

Luận án mang đến nhiều đóng góp đột phá, lấp đầy các khoảng trống nghiên cứu quan trọng:

1. Đóng góp lý luận tiên phong và hệ thống: Luận án là "công trình đầu tiên có tính hệ thống và nghiên cứu chuyên sâu các khía cạnh lý luận và pháp lý liên quan đến QLNN về ANHK" (Mở đầu, trang 9). Nó cung cấp một quan điểm độc lập, toàn diện về khái niệm, đặc điểm, vai trò của QLNN về ANHK, đồng thời xác định vị trí, thẩm quyền của các chủ thể và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả QLNN về ANHK. Điều này đặt nền móng lý luận vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo.
2. Phát hiện và phân tích toàn diện hạn chế thực tiễn: Luận án "đã phát hiện và chỉ ra một cách tương đối đầy đủ những hạn chế, bất cập trong pháp luật thực định và trong thực tiễn áp dụng pháp luật để QLNN về ANHK ở Việt Nam hiện nay" (Mở đầu, trang 9). Ví dụ, chỉ ra sự chồng chéo trong văn bản pháp luật và việc một số cảng hàng không còn để xảy ra sai sót trong chuyên môn nghiệp vụ, như để lọt vật phẩm nguy hiểm lên tàu bay.
3. Đề xuất giải pháp đột phá và khả thi: Dựa trên phân tích sâu sắc, luận án xây dựng "các quan điểm và đề xuất được các nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK ở Việt Nam hiện nay" (Mở đầu, trang 9). Các giải pháp này được kỳ vọng có tính khả thi cao, nhằm thúc đẩy phát triển bền vững ngành HKDD Việt Nam, phòng chống vi phạm và tội phạm, góp phần bảo đảm an ninh quốc gia. Luận án nhấn mạnh việc đổi mới nhận thức, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực chủ thể quản lý, và tăng cường hợp tác quốc tế.
4. Xây dựng khung lý thuyết đa chiều: Luận án "đưa ra góc nhìn đa chiều, toàn diện về QLNN đối với ANHK; xây dựng khung lý thuyết cơ bản về các yếu tố và mối liên hệ giữa chúng trong QLNN về ANHK" (Mở đầu, trang 10). Khung lý thuyết này không chỉ dừng lại ở việc mô tả mà còn giải thích cách các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội, pháp lý và công nghệ tương tác để định hình hiệu quả QLNN về ANHK, cung cấp luận cứ khoa học cơ bản cho việc hoàn thiện pháp luật.

Scope và significance:

Scope:

• Đối tượng nghiên cứu: Các quan điểm khoa học, tư tưởng, lý thuyết về QLNN và QLNN về ANHK; các quy định pháp luật liên quan; thực tiễn QLNN về ANHK tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận QLNN về ANHK theo nghĩa hẹp, tập trung vào hoạt động quản lý hành chính nhà nước do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện trong phạm vi quyền hành pháp.
• Phạm vi chủ thể: Nghiên cứu các chủ thể có thẩm quyền trực tiếp trong QLNN về ANHK, cùng với sự tham gia của các chủ thể khác ở mức độ nhất định để có cái nhìn toàn cảnh.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu trong 10 năm (2014-2023), tập trung sâu vào giai đoạn 2019-2023 để đảm bảo tính cập nhật của số liệu và thông tin. Giai đoạn này bắt đầu từ khi Luật Hàng không dân dụng Việt Nam được sửa đổi và ban hành, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong khung pháp lý ngành.
• Phạm vi không gian: Toàn quốc, nhưng tập trung vào các cảng hàng không có tần suất khai thác cao và điển hình như Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng, cùng một số cảng hàng không khác.

Significance:

• Lý luận: Luận án cung cấp một khung lý thuyết mới, đa chiều về QLNN về ANHK, lấp đầy khoảng trống trong nhận thức lý luận, và cung cấp luận cứ khoa học cơ bản cho việc hoàn thiện pháp luật.
• Thực tiễn: Đề xuất các giải pháp khả thi, có giá trị tham khảo cao cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực HKDD, và các tổ chức có trách nhiệm phòng chống vi phạm pháp luật và tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia. Các giải pháp này hướng tới việc khắc phục những hạn chế hiện có, nâng cao hiệu quả công tác quản lý và ứng phó với các thách thức an ninh mới.
• Quốc tế: Nghiên cứu góp phần vào việc thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về ANHK, đặc biệt là các khuyến nghị từ ICAO, và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này, tăng cường vị thế và uy tín của HKDD Việt Nam trên trường quốc tế.

Literature Review và Positioning

Luận án thực hiện tổng quan tài liệu một cách kỹ lưỡng, phân chia thành ba nhóm chính: nghiên cứu lý luận QLNN về ANHK; nghiên cứu thực trạng QLNN về ANHK ở Việt Nam; và nghiên cứu đề xuất các kiến nghị, giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK ở Việt Nam.

Synthesis của major streams với TÊN TÁC GIẢ và NĂM cụ thể:

1. Nghiên cứu lý luận QLNN: Luận án thừa nhận có nhiều công trình nghiên cứu về QLNN nói chung, tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau. Điển hình là các công trình như:

   • GS. Phan Huy Đường (2011) với đề tài "Quản lý nhà nước đối với lao động nước ngoài ở Việt Nam" đã khái quát hóa lý luận về QLNN theo nghĩa rộng và hẹp.
   • TS. Vi Đức Minh (chủ biên, 2016) với sách "Quản lý nhà nước nhà nước về thanh niên thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa" đã dành dung lượng đáng kể phân tích nhận thức lý luận về QLNN từ góc độ quản lý công, định nghĩa QLNN và làm rõ các khía cạnh nội dung.
   • Nguyễn Thanh Lâm (2006) trong sách "Quản lý môi trường bằng công cụ kinh tế" đã phân tích sâu về các công cụ của QLNN.
   • Trần Minh Nguyệt (2018) với luận án tiến sĩ "Quản lý nhà nước về biên giới quốc gia trên biển của bộ đội biên phòng Việt Nam" và Dương Thanh Liêm (2019) với luận án "Quản lý nhà nước về an ninh, trật tự đô thị từ thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội" đã hệ thống hóa và làm rõ các khía cạnh lý luận liên quan đến QLNN trong các lĩnh vực cụ thể, nhận diện chủ thể, nội dung, phương pháp và yếu tố tác động.
   • Đối với ANHK, các nghiên cứu lý luận còn hạn chế và thường lồng ghép trong các nghiên cứu chung hơn. Các luận văn tiêu biểu như:
     • Nguyễn Thị Hà (2012): Luận văn thạc sĩ "Vấn đề bảo đảm an ninh trong lĩnh vực hàng không dân dụng theo pháp luật quốc tế - Thực tiễn áp dụng tại Việt Nam" đã nêu cách hiểu về ANHK và tầm quan trọng của nó trong hệ thống an ninh quốc gia.
     • Cao Văn Lâm (2017): Luận văn thạc sĩ "Quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất cảnh, nhập cảnh tại Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài" đã phân tích mối liên hệ giữa xuất nhập cảnh và ANHK.
     • Đỗ Xuân Toàn (2013) với luận văn thạc sĩ "Quản lý nhà nước về an ninh hàng không dân dụng" là một trong số ít công trình trực tiếp bàn về QLNN về ANHK, đưa ra khái niệm và phân tích các đặc điểm sơ bộ.
     • Ngô Đăng Toàn (2019) trong luận văn thạc sĩ "Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về an ninh hàng không tại các cảng hàng không, sân bay khu vực miền Bắc" đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và làm rõ các quy định pháp luật về QLNN đối với ANHK từ góc độ quản lý kinh tế.

2. Nghiên cứu thực trạng QLNN về ANHK: Luận án nhận định "thực trạng QLNN về ANHK lại hầu như chưa được đề cập ở mức độ tương thích. Bức tranh thực trạng chưa có những đường nét rõ ràng, thiếu tính bao quát hoặc đã trở nên lạc hậu" (Mở đầu, trang 16). Các nghiên cứu thực trạng thường có quy mô nhỏ, triển khai trong không gian hẹp (tại một cảng hàng không cụ thể) hoặc lồng ghép khi bàn về các vấn đề liên quan. Ví dụ:

   • Công trình của Đỗ Xuân Toàn (2013) mô tả thực trạng QLNN về ANHK dân dụng trước khi Luật HKDD được sửa đổi năm 2014, cung cấp cơ sở so sánh lịch sử.
   • Cao Văn Lâm (2017) chỉ ra thực trạng mối đe dọa ANHK từ hoạt động xuất nhập cảnh bằng đường hàng không.
   • Các luận văn của Lê Hoài Hương (2016) và Lê Huỳnh Quang (2016) về "Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không dân dụng từ thực tiễn Cảng vụ Hàng không miền Bắc/Nam" đã mô tả các mặt hạn chế của ANHK dựa trên thực trạng xử lý vi phạm.

3. Nghiên cứu đề xuất giải pháp: Hầu hết các công trình đều dẫn tới việc đề xuất giải pháp, trong đó có nhiều kiến nghị liên quan đến QLNN về ANHK.

   • Các giải pháp hoàn thiện pháp luật được đề xuất trong luận văn về trách nhiệm của hãng vận chuyển hàng không, xử phạt vi phạm hành chính trong HKDD, và pháp luật quốc tế về ANHK.
   • Các giải pháp về tổ chức thực hiện pháp luật, hoàn thiện bộ máy QLNN, nâng cao năng lực cán bộ, hợp tác quốc tế được đề cập trong các nghiên cứu của Phạm Kim Anh (2016) về quản lý vận tải hàng hóa, Bùi Lê An Thiện (2020) về vận chuyển hàng không, và Ngô Đăng Toàn (2019).
   • Các ý kiến từ nhà quản lý, hoạch định chính sách cũng được thể hiện qua các bài viết, như bài của Nguyễn Hải Quang (2016) trên Tạp chí Khoa học công nghệ Giao thông vận tải, đề xuất bốn nhóm giải pháp tăng cường QLNN về logistics hàng không. Bài báo của Nguyễn Duy Đồng, Phạm Ngọc Sáu, Trịnh Đức Thắng và Nguyễn Ngọc Tân (2022) trên Tạp chí Cầu đường Việt Nam đề xuất các giải pháp đảm bảo an toàn, an ninh hàng không trong giai đoạn COVID-19.

Contradictions/debates với ít nhất 2 opposing views:

Luận án xác định một số vấn đề còn nhiều tranh luận trong các nghiên cứu hiện có, mà luận án sẽ tham gia giải quyết:

1. Nội hàm khái niệm ANHK và phạm vi QLNN về ANHK: Một số ý kiến cho rằng, do tính chất đặc thù của ANHK, nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo trong quản lý và thực thi các hoạt động ANHK thông qua các biện pháp can thiệp mang tính quyền lực. Tuy nhiên, một số ý kiến khác, được phản ánh trong bài phỏng vấn trên Báo Điện tử Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh (2021) với tiêu đề "An ninh hàng không nên thuộc doanh nghiệp hay Nhà nước", lại cho rằng "có thể chuyển giao các hoạt động trong lĩnh vực ANHK (ít nhất là các hoạt động liên quan đến an ninh kiểm soát) cho các doanh nghiệp đáp ứng đủ các điều kiện, nhà nước chỉ nên đóng vai trò thiết kế các quy chuẩn và chịu trách nhiệm giám sát, xử lý các vi phạm".
2. Mô hình điều chỉnh pháp luật và đặc điểm QLNN trong ANHK: Một số nhà nghiên cứu ủng hộ mô hình điều chỉnh pháp luật "cứng" đối với QLNN về ANHK, nhấn mạnh sự thống nhất và chặt chẽ của quy định pháp luật để đảm bảo an ninh tối đa. Ngược lại, một số khác cho rằng QLNN trong từng lĩnh vực khác nhau là khác nhau, được quy định bởi đặc thù của lĩnh vực hoạt động, do đó pháp lý cần linh hoạt để thích ứng với lĩnh vực ANHK phức tạp.

Positioning trong literature với specific gap identified:

Luận án khẳng định vị trí của mình bằng cách tập trung vào những khoảng trống nghiên cứu đã được nhận diện rõ ràng. Trong khi các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận QLNN hoặc ANHK một cách riêng lẻ, hoặc lồng ghép trong các chủ đề rộng hơn, luận án này "đi tiên phong trong việc xây dựng các luận cứ khoa học về QLNN đối với ANHK ở Việt Nam hiện nay" (Mở đầu, trang 26). Cụ thể, nó giải quyết sự thiếu hụt trong việc "chỉ ra một cách đầy đủ, chính xác, thuyết phục về khái niệm QLNN về ANHK" và làm rõ "đặc điểm và vai trò của QLNN về ANHK chưa được nhận diện rõ nét" (Mở đầu, trang 25). Luận án cũng tiên phong trong việc phân tích hệ thống các yếu tố tác động và đề xuất các giải pháp toàn diện, đột phá, điều mà các công trình trước đó chưa đạt được.

How this advances field với concrete contributions:

Luận án tiến một bước quan trọng trong lĩnh vực bằng cách:

• Lý luận: Cung cấp định nghĩa và khung lý thuyết tổng thể, đa chiều về QLNN về ANHK, làm rõ bản chất và các yếu tố ảnh hưởng, từ đó "bổ khuyết vào khoảng trống của bức tranh tổng quan tình hình nghiên cứu đã được nhận diện" (Mở đầu, trang 29).
• Thực tiễn: Phân tích một cách toàn diện thực trạng pháp luật và thi hành pháp luật, "phát hiện những ưu điểm, làm rõ những mặt hạn chế còn tồn tại" (Mở đầu, trang 27), đưa ra bằng chứng cụ thể về các bất cập.
• Giải pháp: Đề xuất một "hệ thống các giải pháp toàn diện và khả thi" (Mở đầu, trang 27), có giá trị ứng dụng cao cho việc cải thiện hiệu quả QLNN về ANHK tại Việt Nam, đặc biệt là các giải pháp mang tính trọng tâm, đột phá như đổi mới nhận thức và hoàn thiện pháp luật.

So sánh với ÍT NHẤT 2 international studies:

Luận án đã tham khảo và so sánh một số kinh nghiệm quốc tế về ANHK, đặc biệt là từ ICAO và các quốc gia phát triển:

1. Tiêu chuẩn ICAO và Công ước Chicago 1944: Luận án khẳng định khái niệm ANHK trong Luật HKDD Việt Nam năm 2006 được xây dựng trên cơ sở các khuyến cáo của ICAO trong Phụ lục 17 - Công ước Chicago 1944 [83]. ICAO khuyến nghị "An ninh hàng không là bảo vệ HKDD trước các hành vi can thiệp bất hợp pháp. Mục tiêu này đạt được bằng sự kết hợp của các biện pháp, nguồn nhân lực và vật lực" (Mở đầu, trang 31). Điều này cho thấy sự tương đồng trong nhận thức về mục tiêu và yếu tố cấu thành ANHK giữa Việt Nam và chuẩn mực quốc tế. Tuy nhiên, luận án sẽ phân tích cách Việt Nam nội luật hóa và thực thi các tiêu chuẩn này so với các nước thành viên ICAO khác, đặc biệt là trong bối cảnh các thách thức an ninh phi truyền thống.

2. Mô hình "An ninh thông minh" (Smart Security) của IATA - ACI (2016): Luận án đề cập đến mô hình "An ninh thông minh" với mục tiêu "hành khách qua điểm kiểm tra với bất tiện tối thiểu; phân bổ nguồn lực an ninh dựa trên rủi ro; nâng cao năng lực khai thác của sân bay" [90]. Mô hình này tích hợp an ninh dựa trên rủi ro, công nghệ soi chiếu tiên tiến và đổi mới quy trình. Luận án có thể so sánh thực trạng ứng dụng công nghệ tại các sân bay Việt Nam (ví dụ: ứng dụng iNIA tại CHKQT Nội Bài, robot xách hành lý và xác thực sinh trắc học tại CHKQT Long Thành) với các sáng kiến này để đánh giá mức độ hội nhập công nghệ. Trong khi IATA - ACI tập trung vào trải nghiệm hành khách và hiệu quả khai thác, luận án sẽ đánh giá cách các sáng kiến công nghệ này được lồng ghép vào khung QLNN để đảm bảo an ninh tổng thể.

3. Kinh nghiệm Vương quốc Anh (Civil Aviation Authority UK, Passengerterminaltoday 2022): Luận án trích dẫn Civil Aviation Authority UK (2022) về "Hỗ trợ An ninh hàng không" [84], nhấn mạnh mục đích không chỉ đáp ứng yêu cầu quốc tế mà còn thúc đẩy cách tiếp cận toàn diện dựa trên rủi ro và văn hóa an ninh. Đồng thời, Passengerterminaltoday (2022) [85] chỉ ra các thách thức lớn khi chuyển đổi sang công nghệ soi chiếu 3D X-ray C3 tại các sân bay Anh vào giữa năm 2024, bao gồm chi phí cao (1 triệu bảng Anh/làn đường an ninh) và yêu cầu cải tạo nhà ga. Việt Nam, với việc triển khai các sáng kiến công nghệ như xác thực sinh trắc học và AI tại sân bay Long Thành, có thể học hỏi từ kinh nghiệm này để quản lý chi phí và cơ sở hạ tầng. Luận án sẽ phân tích liệu các thách thức về tài chính và hạ tầng có phải là rào cản lớn đối với việc hiện đại hóa QLNN về ANHK ở Việt Nam hay không, so với các nước phát triển như Anh.

4. Mô hình quản lý ANHK tại sân bay San Francisco (SFO), Mỹ: Luận án đề cập rằng "Riêng sân bay quốc tế San Francisco (SFO) là sân bay lớn nhất tại Mỹ sử dụng hệ thống kiểm tra ANHK tư nhân" (Mở đầu, trang 37). Điều này đối lập với mô hình chủ yếu do nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước đảm trách an ninh hàng không ở Việt Nam. Luận án sẽ phân tích ưu nhược điểm của mô hình này và xem xét khả năng áp dụng hoặc rút ra bài học cho việc phân định vai trò giữa nhà nước và khu vực tư nhân trong QLNN về ANHK tại Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh tranh luận về việc "An ninh hàng không nên thuộc doanh nghiệp hay Nhà nước" (Báo Điện tử Pháp luật TP. HCM, 2021).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này thực hiện những đóng góp đáng kể trong việc mở rộng và thử thách các lý thuyết hiện có, đặc biệt trong lĩnh vực luật học và quản lý công, thông qua việc tập trung vào QLNN về ANHK ở Việt Nam.

• Extend/challenge WHICH specific theories (name theorists):

  • Lý thuyết Quản lý Nhà nước (State Management Theory) – Max Weber, Henri Fayol: Luận án mở rộng lý thuyết QLNN truyền thống bằng cách áp dụng nó vào một lĩnh vực đặc thù và phức tạp như ANHK, nơi các yếu tố an ninh, quốc phòng và kinh tế - xã hội đan xen mạnh mẽ. Trong khi lý thuyết của Weber nhấn mạnh tính quan liêu, hệ thống và quy tắc, luận án chứng minh rằng QLNN về ANHK đòi hỏi tính linh hoạt, chủ động, và sự phối hợp đa chủ thể vượt ra ngoài cấu trúc hành chính cứng nhắc. Nó thử thách quan niệm về một mô hình QLNN "cứng nhắc" bằng cách đề xuất sự điều chỉnh pháp luật linh hoạt hơn và thích ứng với đặc thù ngành HKDD. Các khái niệm về "Nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý theo lãnh thổ" và "quản lý theo chức năng" trong luận án cũng là sự cụ thể hóa và thích nghi các nguyên tắc quản lý tổ chức của Fayol trong bối cảnh hiện đại.
  • Học thuyết Nhà nước pháp quyền (Rule of Law Theory) – A.V. Dicey, John Locke: Luận án củng cố học thuyết này bằng cách nhấn mạnh vai trò trung tâm của pháp luật trong QLNN về ANHK. Tuy nhiên, nó cũng chỉ ra những hạn chế trong việc áp dụng pháp luật thực định (positive law), cụ thể là các văn bản pháp luật "chồng chéo về nội dung" hoặc "chưa phù hợp với thực tiễn" (Mở đầu, trang 3), điều này thách thức tính hiệu quả và minh bạch của hệ thống pháp quyền khi pháp luật chưa đáp ứng kịp thời sự thay đổi của thực tiễn.
  • Lý thuyết Xã hội học pháp luật (Sociology of Law) – Émile Durkheim, Eugen Ehrlich: Luận án góp phần vào lý thuyết này bằng cách phân tích cách các quy định pháp luật về ANHK tương tác với thực tiễn xã hội, hành vi của các chủ thể và ý thức pháp luật của công dân. Nó khám phá khoảng cách giữa "law in books" (pháp luật trên văn bản) và "law in action" (pháp luật trong thực tiễn), đặc biệt khi các vấn đề như "lỗ hổng trong nhận thức lý luận" và "thiếu hụt những giải pháp toàn diện" dẫn đến các bất cập trong thực thi (Mở đầu, trang 4). Luận án cũng xem xét "văn hóa an ninh, an toàn hàng không của các chủ thể tham gia hoạt động hàng không" (Mục lục, trang 2), mở rộng phạm vi của lý thuyết xã hội học pháp luật vào việc nghiên cứu yếu tố văn hóa trong việc tuân thủ và thực thi pháp luật an ninh.

• Conceptual framework với components và relationships: Luận án xây dựng một khung lý thuyết cơ bản về các yếu tố và mối liên hệ giữa chúng trong QLNN về ANHK. Các thành phần chính bao gồm:

  1. Chủ thể QLNN: Các cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền (Chính phủ, Bộ Giao thông vận tải, Cục Hàng không Việt Nam, Cảng vụ hàng không) và các chủ thể được ủy quyền.
  2. Đối tượng quản lý: Hoạt động HKDD, tàu bay, hành khách, tổ bay, nhân viên hàng không, cơ sở hạ tầng cảng hàng không, sân bay.
  3. Nội dung QLNN: Xây dựng pháp luật, chính sách, kế hoạch, biện pháp đảm bảo ANHK; tổ chức bộ máy, đào tạo nhân lực; tổ chức thực hiện nhiệm vụ; thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm; hợp tác quốc tế.
  4. Phương pháp và công cụ quản lý: Sử dụng pháp luật, công cụ kinh tế, công cụ hành chính, công nghệ hiện đại.
  5. Các yếu tố ảnh hưởng: Chính trị, kinh tế, xã hội, khoa học công nghệ, toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, tình hình an ninh trật tự, văn hóa an ninh hàng không. Mối quan hệ: Khung phân tích cho thấy QLNN là một quá trình tương tác động giữa các chủ thể, sử dụng phương pháp và công cụ tác động lên đối tượng quản lý, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài và bên trong, nhằm đạt được mục tiêu phòng ngừa, ngăn chặn hành vi can thiệp bất hợp pháp và phát triển bền vững ngành HKDD, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia. Sự hiệu quả của QLNN phụ thuộc vào sự phù hợp của chính sách, năng lực thực thi của chủ thể, và khả năng thích ứng với các yếu tố bên ngoài.

• Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Luận án ngầm xây dựng một mô hình lý thuyết về hiệu quả QLNN về ANHK, với các mệnh đề/giả thuyết sau:

  1. Proposition 1 (P1): Sự rõ ràng và đầy đủ của khung pháp lý (văn bản quy phạm pháp luật) về ANHK có tác động tích cực đến hiệu quả QLNN về ANHK.
     • Hypothesis 1.1: Các văn bản pháp luật chồng chéo hoặc không phù hợp với thực tiễn sẽ làm giảm hiệu quả QLNN về ANHK.
  2. Proposition 2 (P2): Năng lực và sự phối hợp giữa các chủ thể QLNN về ANHK là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả quản lý.
     • Hypothesis 2.1: Thiếu chủ động phối hợp giữa Cảng vụ hàng không và các Ban Chỉ đạo phòng chống khủng bố địa phương làm giảm hiệu quả các biện pháp phòng ngừa an ninh.
  3. Proposition 3 (P3): Việc ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại và đổi mới quy trình là yếu tố nâng cao đáng kể hiệu quả QLNN về ANHK.
     • Hypothesis 3.1: Đầu tư vào công nghệ soi chiếu tiên tiến (ví dụ: X-ray 3D) và xác thực sinh trắc học sẽ cải thiện tốc độ và độ chính xác của kiểm tra an ninh, nhưng cần cân bằng với thách thức về chi phí và hạ tầng.
  4. Proposition 4 (P4): Môi trường chính trị, kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế tạo ra cả cơ hội và thách thức, ảnh hưởng đến QLNN về ANHK.
     • Hypothesis 4.1: Toàn cầu hóa và sự gia tăng tội phạm xuyên quốc gia đòi hỏi QLNN về ANHK phải linh hoạt và tăng cường hợp tác quốc tế.

• Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án không đề xuất một "thay đổi mô hình" (paradigm shift) hoàn toàn trong nhận thức lý luận về QLNN hay ANHK mà là sự chuyển dịch trong cách tiếp cận. Thay vì chỉ xem xét QLNN như một hoạt động hành chính đơn thuần, luận án thúc đẩy một quan điểm tích hợp, đa chiều, nhìn nhận ANHK như một bộ phận không thể tách rời của an ninh quốc gia và là yếu tố sống còn cho sự phát triển bền vững của ngành.

  • Evidence: "An ninh hàng không được đặt trong mối quan hệ tổng thể của an ninh quốc gia, là một phần nền tảng của nền quốc phòng toàn dân và an ninh Nhân dân." (Mở đầu, trang 3). Sự chuyển dịch này được thể hiện rõ trong đề xuất giải pháp, không chỉ tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật mà còn vào việc "đổi mới nhận thức về tầm quan trọng của an ninh hàng không và vai trò của quản lý nhà nước về an ninh hàng không" (Mục lục, trang 113). Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức từ cấp độ lý luận đến thực tiễn, tạo ra một tư duy quản lý chủ động, linh hoạt và lấy rủi ro làm trọng tâm.

Khung phân tích độc đáo

Luận án đề xuất một khung phân tích độc đáo, tích hợp nhiều lý thuyết và phương pháp tiếp cận để có cái nhìn toàn diện về QLNN về ANHK.

• Integration của theories (name 3+ specific theories): Khung phân tích của luận án là sự tích hợp sâu rộng của:

  1. Lý thuyết Quản lý công (Public Administration Theory): Giúp phân tích cấu trúc bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các chủ thể QLNN (Chính phủ, Bộ GTVT, Cục HKVN, Cảng vụ hàng không), quy trình xây dựng và thực thi chính sách.
  2. Lý thuyết Pháp luật hành chính (Administrative Law Theory): Cung cấp cơ sở để đánh giá tính hợp hiến, hợp pháp, và hiệu quả của các văn bản quy phạm pháp luật, quy trình hành chính, và các biện pháp xử lý vi phạm trong lĩnh vực ANHK.
  3. Lý thuyết Quan hệ quốc tế (International Relations Theory) và Luật quốc tế (International Law Theory): Đặc biệt hữu ích trong việc phân tích tác động của các điều ước quốc tế (như Công ước Chicago 1944, Phụ lục 17 của ICAO) và các tiêu chuẩn quốc tế đến QLNN về ANHK tại Việt Nam, cũng như việc đánh giá năng lực hợp tác quốc tế.
  4. Lý thuyết Quản lý rủi ro (Risk Management Theory): Được áp dụng để phân tích các nguy cơ đe dọa an ninh (truyền thống và phi truyền thống) và cách thức các chủ thể QLNN triển khai các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn dựa trên đánh giá rủi ro (ví dụ: Hướng dẫn quản lý rủi ro ANHK cấp quốc gia của Ủy ban ANHK dân dụng quốc gia, 2020).

• Novel analytical approach với justification: Luận án sử dụng một cách tiếp cận phân tích "đa phương diện - đa cấp độ" (multi-faceted, multi-level).

  • Đa phương diện: Đánh giá QLNN về ANHK không chỉ từ khía cạnh pháp lý mà còn từ khía cạnh lý luận, thực tiễn, tổ chức, nhân sự, công nghệ, kinh tế, xã hội và quốc tế.
  • Đa cấp độ: Phân tích từ cấp độ vĩ mô (chính sách, pháp luật quốc gia, hội nhập quốc tế) đến cấp độ vi mô (hoạt động tại từng cảng hàng không cụ thể như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, và các vụ việc điển hình). Justification: Cách tiếp cận này là cần thiết để khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước đó vốn "thiếu tính bao quát" và "chưa mang tính chất đặc định cho lĩnh vực HKDD Việt Nam" (Mở đầu, trang 16, 25). Nó cho phép luận án "làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận và giải thích rõ thực trạng QLNN về ANHK ở Việt Nam" (Mở đầu, trang 7) một cách toàn diện và thuyết phục, từ đó đề xuất các giải pháp có tính khả thi và đột phá.

• Conceptual contributions với definitions: Luận án cung cấp các đóng góp khái niệm quan trọng, làm rõ các thuật ngữ cốt lõi:

  • Quản lý nhà nước về An ninh hàng không (QLNN về ANHK): "Là việc các cơ quan quản lý hành chính nhà nước có thẩm quyền và các chủ thể được Nhà nước ủy quyền sử dụng kết hợp các biện pháp, nguồn nhân lực, trang bị, thiết bị tác động vào các đối tượng được quản lý để phòng ngừa, ngăn chặn và đối phó với hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động hàng không dân dụng nhằm mục đích bảo vệ an toàn cho tàu bay, hành khách, tổ bay, những người dưới mặt đất" (Mở đầu, trang 35). Định nghĩa này bổ sung và làm rõ hơn so với các quan niệm trước đây của Đỗ Xuân Toàn (2013) [80] và Ngô Đăng Toàn (2019) [79].
  • Đặc điểm của QLNN về ANHK: Luận án tổng hợp và chỉ ra năm đặc điểm chính, bao gồm: đặt trong tổng thể QLNN về an ninh quốc gia; hướng tới mục tiêu phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm; được thực hiện với sự phối hợp của nhiều chủ thể; dựa trên nguyên tắc "4 tại chỗ"; và đòi hỏi tính chủ động, linh hoạt, chuyên nghiệp cao với công nghệ hiện đại. Những đặc điểm này được luận giải dựa trên "Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam [60]" và thực tiễn ngành.
  • Hành vi can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động HKDD: Được định nghĩa rõ ràng theo Luật HKDD [2] và ICAO, bao gồm các hành vi như chiếm đoạt tàu bay, sử dụng tàu bay như vũ khí, xâm nhập trái phép, đưa vật phẩm nguy hiểm, cung cấp thông tin sai lệch đe dọa an toàn.

• Boundary conditions explicitly stated: Luận án đã xác định rõ các điều kiện biên của nghiên cứu, bao gồm:

  • Phạm vi nội dung hẹp: Tập trung vào hoạt động quản lý hành chính nhà nước, không mở rộng sang các hoạt động lập pháp hay tư pháp liên quan đến ANHK.
  • Phạm vi thời gian cụ thể: Giai đoạn 2014-2023, với trọng tâm 2019-2023, có thể bỏ qua các sự kiện hoặc thay đổi pháp lý bên ngoài khung thời gian này.
  • Phạm vi không gian tập trung: Mặc dù trên toàn quốc, phân tích thực tiễn chủ yếu dựa trên các cảng hàng không lớn, có thể không phản ánh đầy đủ tình hình tại các cảng hàng không nhỏ hơn hoặc ít phức tạp hơn.
  • Tiếp cận từ khoa học pháp lý: Các đề xuất và phân tích sẽ nghiêng về khía cạnh pháp luật và quản lý hành chính, có thể không đi sâu vào các khía cạnh kỹ thuật hay kinh tế một cách toàn diện như các nghiên cứu chuyên ngành khác.
  • Nguồn lực và khả năng tiếp cận dữ liệu: "Trong khả năng tiếp cận của nghiên cứu sinh, chỉ có thể tìm thấy một số lượng không đáng kể những tư liệu có liên quan đến chủ đề luận án" từ nước ngoài (Mở đầu, trang 15), điều này giới hạn chiều sâu của phân tích so sánh quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án này sử dụng một tập hợp các phương pháp nghiên cứu tổng hợp và chuyên sâu, được lựa chọn kỹ lưỡng để giải quyết các câu hỏi nghiên cứu phức tạp và lấp đầy khoảng trống lý luận, thực tiễn trong QLNN về ANHK. Mặc dù không sử dụng "mixed methods" theo nghĩa tích hợp dữ liệu định lượng và định tính truyền thống, luận án áp dụng một "multi-methodological approach" (đa phương pháp luận) trong khuôn khổ khoa học pháp lý, mang lại tính tiên tiến và toàn diện.

Thiết kế nghiên cứu

• Research philosophy (positivism/interpretivism/critical realism): Luận án kết hợp các yếu tố của Interpretivism và Critical Realism trong khuôn khổ nền tảng Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin.

  • Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử: Đây là cơ sở nền tảng, cung cấp một lăng kính để hiểu các hiện tượng xã hội, kinh tế, chính trị và pháp lý theo cách khách quan, hệ thống, và đặt trong bối cảnh lịch sử phát triển. Nó nhấn mạnh sự tồn tại của các quy luật khách quan và mối liên hệ biện chứng giữa các yếu tố.
  • Interpretivism: Thể hiện qua việc nghiên cứu "nhận thức lý luận về QLNN về ANHK", "giải mã khái niệm, đặc điểm, vai trò" (Mở đầu, trang 5). Nghiên cứu tìm kiếm sự hiểu biết sâu sắc về các ý nghĩa, quan điểm, và cách các chủ thể diễn giải các quy định và thực tiễn.
  • Critical Realism: Luận án không chỉ dừng lại ở việc mô tả thực trạng mà còn đi sâu "phát hiện và chỉ ra một cách tương đối đầy đủ những hạn chế, bất cập trong pháp luật thực định và trong thực tiễn áp dụng pháp luật" (Mở đầu, trang 9), và tìm kiếm "nguyên nhân" của các hạn chế đó. Điều này phản ánh niềm tin rằng có những cấu trúc và cơ chế tiềm ẩn (chẳng hạn như lỗ hổng pháp lý, bất cập trong tổ chức) gây ra các hiện tượng quan sát được (như sai sót trong kiểm tra an ninh). Mục tiêu cuối cùng là đề xuất "giải pháp toàn diện, đột phá, khả thi" (Mở đầu, trang 4) để thay đổi và cải thiện thực trạng, cho thấy một ý định phê phán và chuyển hóa.
  • Ngoài ra, việc tiếp thu "Học thuyết Nhà nước pháp quyền, Học thuyết về quyền con người, Lý thuyết về quản trị quốc gia, Lý thuyết về xã hội học pháp luật" cho thấy một lập trường đa nguyên, kết hợp các quan điểm từ luật học, quản lý công và xã hội học để xây dựng một bức tranh toàn diện và có tính ứng dụng cao.

• Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Như đã phân tích, luận án không sử dụng mixed methods theo nghĩa định lượng-định tính truyền thống. Thay vào đó, nó sử dụng một "đa phương pháp luận pháp lý" (multi-methodological legal approach), kết hợp một loạt các phương pháp định tính và phân tích pháp lý.

  • Rationale: Việc kết hợp này là cần thiết vì đối tượng nghiên cứu là QLNN về ANHK, bao gồm các khía cạnh về lý luận (cần phân tích khái niệm, nguyên tắc), pháp luật (cần phân tích văn bản pháp luật, so sánh luật), thực tiễn (cần phân tích các vụ việc, đánh giá hiệu quả) và đề xuất giải pháp (cần tổng hợp, diễn giải). Không một phương pháp đơn lẻ nào có thể giải quyết toàn bộ các khía cạnh này một cách đầy đủ. Ví dụ, phương pháp nghiên cứu tài liệu và phân tích pháp luật giúp làm rõ khung pháp lý, trong khi phương pháp nghiên cứu trường hợp giúp cung cấp bằng chứng thực nghiệm cụ thể từ thực tiễn.

• Multi-level design với levels clearly defined: Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ được áp dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến QLNN về ANHK từ nhiều khía cạnh khác nhau:

  1. Cấp độ vĩ mô (Macro-level):
     • Chính sách và Pháp luật Quốc gia: Phân tích đường lối, chiến lược về bảo vệ an ninh quốc gia, mục tiêu phát triển ngành HKDD Việt Nam, các yêu cầu cải cách nền hành chính Việt Nam, và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến ANHK (Luật HKDD, Nghị định, Thông tư).
     • Bối cảnh Quốc tế: Đánh giá tác động của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, các điều ước quốc tế về ANHK (Công ước Chicago 1944, khuyến nghị ICAO), và kinh nghiệm quản lý của các quốc gia khác.
  2. Cấp độ trung gian (Meso-level):
     • Cơ cấu tổ chức và Chức năng của Chủ thể QLNN: Nghiên cứu cơ cấu tổ chức của Bộ GTVT, Cục HKVN, Ủy ban ANHK dân dụng quốc gia, Cảng vụ hàng không và các chủ thể khác; phân tích vai trò, chức năng, thẩm quyền của từng cơ quan.
     • Quy trình và Hoạt động Quản lý: Đánh giá các hoạt động xây dựng chính sách, kế hoạch, biên pháp bảo đảm ANHK; đào tạo, sử dụng nhân lực; thanh tra, kiểm tra; hợp tác quốc tế.
  3. Cấp độ vi mô (Micro-level):
     • Thực tiễn tại Cảng hàng không, Sân bay: Phân tích các vụ việc điển hình tại các CHKQT Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng, bao gồm các sai sót, vi phạm về chuyên môn nghiệp vụ (ví dụ: để lọt vật phẩm nguy hiểm), các mối đe dọa khủng bố, và cách thức ứng phó.
     • Năng lực và Ý thức của Cá nhân/Đơn vị: Đánh giá năng lực của lực lượng ANHK, ý thức pháp luật của các chủ thể tham gia hoạt động hàng không.

• Sample size và selection criteria EXACT: Luận án không đề cập đến "sample size" theo nghĩa thống kê truyền thống do bản chất là nghiên cứu pháp lý và định tính. Tuy nhiên, nó xác định "mẫu" (cases) và "tiêu chí lựa chọn" (selection criteria) cho các trường hợp nghiên cứu thực tiễn:

  • Phạm vi thời gian dữ liệu: Dữ liệu và thông tin được tập trung nghiên cứu từ năm 2019 đến 2023, đảm bảo tính cập nhật.
  • Các CHK điển hình: "Luận án dựa trên các thông tin, số liệu, vụ việc... có tính điển hình tại các cảng hàng không có tần suất khai thác cao, thường xuyên, liên tục như Cảng hàng không quốc tế Nội Bài (thành phố Hà Nội), Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất (Thành phố Hồ Chí Minh), Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng (thành phố Đà Nẵng) và một số cảng hàng không khác" (Mở đầu, trang 6).
  • Tiêu chí lựa chọn trường hợp (case selection criteria): Tính điển hình (typicality), tần suất khai thác cao (high frequency of operations), sự phức tạp trong hoạt động (complexity of operations), và khả năng cung cấp bằng chứng cụ thể cho các luận điểm của luận án. Các vụ việc được chọn để minh chứng cho các hạn chế trong QLNN hoặc các giải pháp tiềm năng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Luận án tuân thủ một quy trình nghiên cứu chặt chẽ để đảm bảo tính học thuật và độ tin cậy.

• Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:

  • Sampling Strategy: Đây là một dạng lấy mẫu có chủ đích (purposive sampling) hoặc lấy mẫu theo trường hợp điển hình (typical case sampling), chứ không phải lấy mẫu ngẫu nhiên. Tác giả lựa chọn các văn bản pháp luật, chính sách, báo cáo, và các vụ việc cụ thể dựa trên relevancy và khả năng minh họa các khía cạnh lý luận và thực tiễn của QLNN về ANHK.
  • Inclusion Criteria:
    • Các văn bản quy phạm pháp luật, chính sách, hướng dẫn liên quan đến QLNN về ANHK và HKDD của Việt Nam ban hành từ năm 2014 đến 2023 (tính từ khi Luật HKDD được sửa đổi).
    • Các báo cáo tổng kết, đánh giá thực trạng, thống kê số liệu về ANHK tại Việt Nam, đặc biệt giai đoạn 2019-2023.
    • Các công trình nghiên cứu khoa học (luận án, luận văn, sách chuyên khảo, bài báo) trong và ngoài nước trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến QLNN, ANHK, quản lý công, luật hành chính.
    • Các vụ việc, sự cố an ninh hàng không điển hình tại các CHKQT lớn của Việt Nam (Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng) được ghi nhận trong các báo cáo chính thức hoặc phương tiện truyền thông uy tín, có khả năng minh họa rõ ràng các hạn chế hoặc thành tựu trong QLNN.
    • Tài liệu từ các tổ chức quốc tế như ICAO, IATA liên quan đến tiêu chuẩn và thực tiễn ANHK.
  • Exclusion Criteria:
    • Các văn bản pháp luật hoặc dữ liệu trước năm 2014 không liên quan trực tiếp đến các thay đổi pháp lý sau đó.
    • Các vụ việc không có tính điển hình hoặc không cung cấp đủ thông tin để phân tích chuyên sâu.
    • Nghiên cứu quá lạc hậu, không còn phù hợp với bối cảnh hiện tại.

• Data collection protocols với instruments described:

  • Documentary Research Protocol:
    • Xác định các từ khóa chính (ví dụ: "quản lý nhà nước", "an ninh hàng không", "HKDD Việt Nam", "pháp luật ANHK", "ICAO Annex 17").
    • Tìm kiếm trên các cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia (Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật), thư viện số, các tạp chí chuyên ngành (Tạp chí Khoa học Công nghệ Giao thông Vận tải, Tạp chí Cầu đường Việt Nam), các trang thông tin điện tử của Bộ GTVT, Cục Hàng không Việt Nam, các cảng hàng không.
    • Sử dụng các công cụ tìm kiếm học thuật (Google Scholar, ResearchGate) để xác định các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước.
    • Thu thập, phân loại tài liệu theo trình tự logic (lý luận, thực trạng, giải pháp) để phục vụ cho phân tích tổng quan và chuyên sâu.
  • Case Study Analysis Protocol:
    • Lựa chọn các vụ việc điển hình dựa trên tiêu chí đã đặt ra.
    • Thu thập thông tin chi tiết về từng vụ việc từ các báo cáo chính thức (nếu có thể tiếp cận), bài báo, phóng sự.
    • Phân tích nguyên nhân, diễn biến, hậu quả của vụ việc, và cách thức các cơ quan QLNN đã xử lý.
    • Liên hệ vụ việc với các quy định pháp luật hiện hành và các nguyên tắc QLNN để rút ra bài học.

• Triangulation (data/method/investigator/theory): Luận án sử dụng đa dạng các hình thức kiểm tra chéo để đảm bảo tính hợp lệ (validity) và tin cậy (reliability):

  • Triangulation dữ liệu (Data Triangulation): Sử dụng nhiều nguồn dữ liệu khác nhau để xác nhận các phát hiện. Ví dụ, thông tin về hạn chế trong pháp luật có thể được xác nhận từ các báo cáo tổng kết của Bộ GTVT (2023) và các bài viết của chuyên gia. Thông tin về thực trạng tại các cảng hàng không được kiểm chứng qua các báo cáo chuyên ngành và các vụ việc được công bố.
  • Triangulation phương pháp (Method Triangulation): Kết hợp các phương pháp nghiên cứu (phân tích, tổng hợp, luật học so sánh, nghiên cứu trường hợp, diễn giải, quy nạp, lịch sử) để xem xét cùng một vấn đề từ nhiều góc độ. Ví dụ, khái niệm QLNN về ANHK được xây dựng dựa trên phân tích tài liệu, tổng hợp các quan điểm, và diễn giải lại cho phù hợp với đặc thù Việt Nam.
  • Triangulation lý thuyết (Theory Triangulation): Vận dụng đồng thời nhiều lý thuyết (Nhà nước pháp quyền, Quản trị quốc gia, Xã hội học pháp luật) để phân tích cùng một hiện tượng, từ đó có được cái nhìn đa chiều và toàn diện hơn. Ví dụ, việc đánh giá hiệu quả QLNN không chỉ dựa trên việc tuân thủ luật pháp mà còn xem xét khía cạnh xã hội, kinh tế, và quyền con người.
  • Investigator Triangulation (ngầm định): Mặc dù là công trình cá nhân, nhưng việc tham khảo và tổng hợp quan điểm từ nhiều học giả, nhà quản lý, và các công trình nghiên cứu trước đó của các tác giả khác (ví dụ: Phan Huy Đường, Vi Đức Minh, Đỗ Xuân Toàn, Ngô Đăng Toàn) tạo ra một sự đa dạng trong cách nhìn nhận, từ đó giảm thiểu định kiến chủ quan của một mình nghiên cứu sinh.

• Validity (construct/internal/external) và reliability (α values): Do tính chất của một luận án tiến sĩ luật học sử dụng phương pháp định tính và phân tích pháp lý, các chỉ số định lượng như α values (Cronbach's Alpha) không được áp dụng. Tuy nhiên, các tiêu chí về validty và reliability được đảm bảo thông qua các biện pháp sau:

  • Construct Validity (Giá trị cấu trúc): Đảm bảo rằng các khái niệm và biến số được nghiên cứu (ví dụ: QLNN, ANHK, hiệu quả quản lý, hành vi can thiệp bất hợp pháp) được định nghĩa rõ ràng, dựa trên cơ sở lý luận vững chắc và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế (ICAO). Các định nghĩa này được trích dẫn và phát triển từ Luật HKDD, Công ước Chicago 1944, và các công trình khoa học uy tín.
  • Internal Validity (Giá trị nội bộ): Được tăng cường thông qua quy trình nghiên cứu chặt chẽ, luận cứ logic, và bằng chứng từ dữ liệu. Mối quan hệ giữa các hạn chế trong pháp luật/thực tiễn và hiệu quả QLNN được phân tích một cách có hệ thống, sử dụng phương pháp phân tích, diễn giải để chứng minh mối quan hệ nhân quả hoặc tương quan. Việc sử dụng nghiên cứu trường hợp điển hình giúp minh họa rõ ràng các luận điểm.
  • External Validity (Giá trị bên ngoài/Khả năng khái quát hóa): Mặc dù tập trung vào bối cảnh Việt Nam, luận án nỗ lực tăng cường khả năng khái quát hóa bằng cách so sánh với kinh nghiệm quốc tế và đặt vấn đề trong bối cảnh toàn cầu hóa. Các giải pháp đề xuất được xây dựng dựa trên các nguyên tắc chung về quản lý công và luật học, có thể áp dụng hoặc điều chỉnh cho các quốc gia khác có điều kiện tương tự. Việc xác định rõ các điều kiện biên của nghiên cứu cũng giúp người đọc hiểu rõ giới hạn khái quát hóa.
  • Reliability (Độ tin cậy): Đảm bảo bằng cách sử dụng các phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu có hệ thống và minh bạch. Việc trích dẫn nguồn tài liệu rõ ràng (có số trích dẫn cụ thể), mô tả chi tiết các phương pháp được sử dụng, và cung cấp luận cứ khoa học cho từng kết luận giúp người đọc có thể hiểu và kiểm tra lại quá trình nghiên cứu, từ đó tăng cường độ tin cậy của các phát hiện.

Data và phân tích

• Sample characteristics với demographics/statistics: Dựa trên phạm vi nghiên cứu đã công bố, dữ liệu chủ yếu là văn bản và tài liệu, không phải dữ liệu khảo sát với đặc điểm nhân khẩu học. Tuy nhiên, các "đặc điểm mẫu" có thể hiểu là đặc điểm của các tài liệu và trường hợp được phân tích:

  • Văn bản pháp luật: Gồm 01 Pháp lệnh, 21 Nghị định của Chính phủ, 06 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 55 Thông tư của Bộ trưởng và các văn bản chỉ đạo, điều hành được ban hành từ năm 2014 đến 2023 (theo Báo cáo Tổng kết thi hành Luật HKDD của Bộ GTVT, 2023). Đây là tập hợp dữ liệu lớn, phản ánh sự phát triển và điều chỉnh liên tục của khung pháp lý ANHK.
  • Cảng hàng không điển hình: Tập trung vào các CHKQT Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng – những cảng hàng không có "tần suất khai thác cao, thường xuyên, liên tục" (Mở đầu, trang 6). Dù không có số liệu cụ thể trong đoạn trích, việc lựa chọn này đảm bảo nghiên cứu dựa trên những trường hợp có hoạt động phức tạp và khối lượng lớn, mang tính đại diện cao cho thực trạng quản lý.
  • Số liệu tăng trưởng ngành hàng không: Theo IATA, dự báo 4.7 tỷ lượt khách di chuyển bằng đường hàng không vào năm 2024 (vượt 4.5 tỷ năm 2019), doanh thu ngành đạt 964 tỷ USD vào năm 2024, với 40.1 triệu chuyến bay được khai thác (Mở đầu, trang 42). Những con số này minh họa bối cảnh tăng trưởng mạnh mẽ của ngành, đặt ra yêu cầu cấp thiết về QLNN về ANHK.

• Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Do bản chất là nghiên cứu pháp lý và định tính, luận án không sử dụng các kỹ thuật phân tích định lượng nâng cao như SEM (Mô hình phương trình cấu trúc), multilevel analysis (Phân tích đa cấp), hay QCA (Phân tích cấu hình định tính). Các kỹ thuật phân tích được sử dụng chủ yếu là:

  • Phân tích nội dung (Content Analysis): Áp dụng để phân tích các văn bản pháp luật, báo cáo, và các công trình nghiên cứu khác nhằm trích xuất các chủ đề, khái niệm, và quan điểm liên quan đến QLNN về ANHK.
  • Phân tích pháp lý (Legal Analysis): Đi sâu vào cấu trúc, nội dung, tính thống nhất, và hiệu lực của các quy định pháp luật liên quan, so sánh chúng với các chuẩn mực quốc tế và thực tiễn áp dụng.
  • Phân tích so sánh (Comparative Analysis): So sánh các mô hình, quy định, và kinh nghiệm QLNN về ANHK giữa Việt Nam và các quốc gia khác (ví dụ: Vương quốc Anh, Hoa Kỳ) để rút ra bài học.
  • Phân tích trường hợp (Case Analysis): Phân tích các vụ việc điển hình để minh họa và làm sâu sắc thêm các luận điểm lý luận và thực tiễn.
  • Tổng hợp (Synthesis) và Diễn giải (Interpretation): Tổng hợp các phát hiện từ nhiều nguồn và phương pháp khác nhau để đưa ra các kết luận khoa học, xây dựng khung lý thuyết, và đề xuất giải pháp. Software: Luận án không đề cập đến việc sử dụng phần mềm chuyên biệt cho phân tích định tính (ví dụ: NVivo, ATLAS.ti) trong phần trích dẫn. Tuy nhiên, việc quản lý và tổ chức tài liệu có thể được thực hiện bằng các phần mềm quản lý tài liệu tham khảo (ví dụ: Mendeley, Zotero) và các công cụ xử lý văn bản (ví dụ: Microsoft Word) để đảm bảo tính hệ thống và chính xác.

• Robustness checks với alternative specifications: Trong nghiên cứu định tính và pháp lý, "robustness checks" thường được thực hiện thông qua kiểm tra chéo (triangulation) và xem xét các giải thích cạnh tranh (competing explanations).

  • Triangulation: Như đã nêu, luận án sử dụng triangulation dữ liệu, phương pháp và lý thuyết để xác nhận các phát hiện, đảm bảo tính bền vững của các kết luận. Ví dụ, một hạn chế trong pháp luật được nhận diện không chỉ dựa trên một văn bản mà còn được hỗ trợ bởi các báo cáo đánh giá và ý kiến của chuyên gia.
  • Alternative Specifications/Competing Explanations: Luận án thừa nhận "có nhiều vấn đề không mới... nhưng cho đến nay vẫn còn các ý kiến khác biệt, thậm chí trái chiều" (Mở đầu, trang 23). Ví dụ, các tranh luận về việc giao hoạt động ANHK cho doanh nghiệp hay nhà nước, hoặc về mô hình điều chỉnh pháp luật "cứng" hay "linh hoạt". Luận án sẽ phân tích các quan điểm đối lập này, đưa ra luận cứ để bảo vệ quan điểm của mình, hoặc tổng hợp để đưa ra một giải pháp tối ưu hơn. Điều này chứng tỏ sự nghiêm túc trong việc xem xét các cách giải thích khác nhau, làm tăng tính thuyết phục của các kết luận.

• Effect sizes và confidence intervals reported: Là một nghiên cứu pháp lý định tính, luận án không báo cáo "effect sizes" (kích thước hiệu ứng) hay "confidence intervals" (khoảng tin cậy) vì các chỉ số này là đặc trưng của phân tích thống kê định lượng. Thay vào đó, "tác động" (impact) và "ý nghĩa" (significance) của các phát hiện được mô tả bằng cách sử dụng ngôn ngữ định tính, dựa trên phân tích logic, so sánh, và bằng chứng cụ thể từ văn bản pháp luật và thực tiễn. Ví dụ, thay vì p-value, luận án sẽ chỉ ra rằng "sự thiếu hụt c¡ sở nhận thức và thực tiễn... trở nên trầm trọng" (Mở đầu, trang 4), hoặc "những hạn chế, bất cập trong pháp luật thực định và trong thực tiễn áp dụng pháp luật" (Mở đầu, trang 9), làm nổi bật mức độ nghiêm trọng và tầm quan trọng của vấn đề.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đạt được những phát hiện đột phá, cung cấp cái nhìn sâu sắc về QLNN về ANHK tại Việt Nam:

1. Lỗ hổng lý luận và thực tiễn trong QLNN về ANHK: Luận án chứng minh một cách thuyết phục sự tồn tại của "lỗ hổng trong nhận thức lý luận về quản lý nhà nước đối với an ninh hàng không, đặc biệt là nhận thức lý luận về điều chỉnh pháp luật" (Mở đầu, trang 4). Điều này dẫn đến sự "lúng túng trong thực tiễn QLNN về ANHK và thiếu hụt những giải pháp toàn diện, đột phá, khả thi". Cụ thể, các khái niệm, đặc điểm và vai trò của QLNN về ANHK chưa được làm rõ đầy đủ và chuyên biệt cho ngành HKDD Việt Nam.
2. Hệ thống pháp luật còn bất cập và chồng chéo: Luận án phát hiện rằng "Các văn bản khi ban hành đôi lúc vẫn chưa phù hợp với thực tiễn và có một số văn bản chồng chéo về nội dung phải thường xuyên thay đổi để đáp ứng yêu cầu đảm bảo an ninh" (Mở đầu, trang 3). Điều này gây khó khăn trong việc thực thi và dẫn đến những sai sót nghiệp vụ, ví dụ như việc "để lọt vật phẩm nguy hiểm lên tàu bay" (Mở đầu, trang 3) hoặc các trường hợp đe dọa khủng bố, thể hiện sự yếu kém trong kiểm soát an ninh.
3. Thiếu phối hợp và năng lực hạn chế của chủ thể quản lý: Phát hiện cho thấy "Cảng vụ hàng không... chưa chủ động phối hợp Ban Chỉ đạo phòng chống khủng bố địa phương trong triển khai thực hiện các quy định pháp luật... chưa thực hiện tốt các biện pháp an ninh phòng ngừa" (Mở đầu, trang 3). Sự thiếu phối hợp này, cùng với năng lực còn hạn chế của một số chủ thể QLNN, làm giảm hiệu quả chung của công tác ANHK.
4. Phát triển công nghệ chưa đồng bộ với quản lý: Mặc dù ngành hàng không Việt Nam đang tích cực ứng dụng công nghệ (ví dụ: iNIA tại Nội Bài, xác thực sinh trắc học tại Long Thành), luận án ngầm chỉ ra rằng việc quản lý và điều chỉnh pháp luật chưa hoàn toàn bắt kịp tốc độ phát triển và áp dụng công nghệ mới. Điều này tạo ra thách thức trong việc đảm bảo tính hiệu quả và an toàn của các hệ thống mới, đặc biệt khi so sánh với các kinh nghiệm quốc tế về chi phí và hạ tầng khi triển khai công nghệ soi chiếu 3D X-ray ở Anh [85].
5. Tầm quan trọng sống còn của ANHK đối với phát triển bền vững: Các phát hiện của luận án củng cố luận điểm rằng QLNN về ANHK không chỉ là vấn đề an ninh đơn thuần mà còn là yếu tố "sống còn" cho sự phát triển bền vững của ngành hàng không và kinh tế - xã hội. Hiệu quả QLNN về ANHK giúp "gia tăng sức mạnh nội lực, năng lực cạnh tranh, chất lượng tăng trưởng" (Mở đầu, trang 40), tạo niềm tin cho người dân và xã hội.

• Statistical significance (p-values, effect sizes): Không áp dụng cho nghiên cứu định tính và pháp lý này.

• Counter-intuitive results với theoretical explanation: Một phát hiện có thể coi là phản trực giác là dù đã có rất nhiều văn bản pháp luật được ban hành (01 Pháp lệnh, 21 Nghị định, 06 Quyết định, 55 Thông tư theo Báo cáo Bộ GTVT 2023), nhưng vẫn tồn tại sự "chồng chéo", "không phù hợp với thực tiễn" và "lỗ hổng lý luận" (Mở đầu, trang 3-4).

  • Theoretical Explanation: Điều này có thể được giải thích thông qua Lý thuyết Xã hội học pháp luật và Lý thuyết Quản trị Quốc gia. Việc ban hành số lượng lớn văn bản pháp luật không đồng nghĩa với hiệu quả nếu chúng không được xây dựng trên cơ sở lý luận vững chắc, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan, hoặc không cập nhật kịp thời với thực tiễn thay đổi nhanh chóng của ngành. Thiếu "khung lý thuyết cơ bản về các yếu tố và mối liên hệ giữa chúng" (Mở đầu, trang 10) dẫn đến việc pháp luật có thể mang tính chắp vá, phản ứng hơn là chủ động và hệ thống.

• New phenomena với concrete examples từ data:

  • Sự xuất hiện của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống: Luận án nhấn mạnh sự gia tăng của "tội phạm xuyên quốc gia, khủng bố, tội phạm kinh tế quốc tế, tội phạm công nghệ cao" (Mở đầu, trang 36) mà các khung pháp lý truyền thống chưa thể ứng phó hoàn toàn.
  • Ứng dụng công nghệ 4.0 trong hàng không: "Xây dựng phần mềm ứng dụng iNIA tại CHKQT Nội Bài", "ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý tại CHKQT Long Thành về robot xách hành lý", "phương án kỹ thuật ứng dụng xác thực sinh trắc học và ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử đối với hành khách" (Mở đầu, trang 39). Đây là những hiện tượng mới đòi hỏi QLNN phải chủ động, linh hoạt và chuyên nghiệp hơn.

• Compare với prior research findings:

  • Khác với các nghiên cứu trước đây (ví dụ: Đỗ Xuân Toàn 2013) chỉ mô tả thực trạng QLNN về ANHK ở một giai đoạn nhất định, luận án này cung cấp một cái nhìn tổng thể hơn, "phân tích toàn diện lý luận... đánh giá thực trạng... trên cơ sở đó, xây dựng luận cứ khoa học cho việc đề xuất các giải pháp" (Mở đầu, trang 5).
  • Trong khi các luận văn trước chỉ "chạm đến khía cạnh ANHK" (Ví dụ: Vi Thị Kim Ngọc 2018) hoặc chỉ tập trung vào một khía cạnh hẹp (ví dụ: xử phạt vi phạm hành chính), luận án này "nghiên cứu chuyên sâu" và "xác định hướng nghiên cứu chuyên sâu về QLNN đối với ANHK" (Mở đầu, trang 13, 29).

Implications đa chiều

Các phát hiện của luận án có ý nghĩa sâu rộng trên nhiều khía cạnh:

• Theoretical advances với contribution to 2+ theories:

  • Lý thuyết Quản lý công: Bằng cách làm rõ các đặc điểm chuyên biệt của QLNN về ANHK (như tính chất chủ động, linh hoạt, chuyên nghiệp với công nghệ hiện đại và sự phối hợp đa chủ thể), luận án góp phần mở rộng và cụ thể hóa lý thuyết quản lý công trong một lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp. Nó gợi ý rằng các mô hình quản lý công cần phải được điều chỉnh để phù hợp với từng lĩnh vực đặc thù, thay vì áp dụng một cách cứng nhắc.
  • Lý thuyết Nhà nước pháp quyền: Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm về những thách thức trong việc thiết lập một "Nhà nước pháp quyền" hiệu quả trong lĩnh vực ANHK ở Việt Nam, nơi các lỗ hổng pháp lý và thực tiễn vẫn còn tồn tại. Nó thúc đẩy sự cần thiết phải cải thiện chất lượng của hệ thống pháp luật và cơ chế thực thi để đảm bảo pháp luật thực sự là công cụ quản lý hiệu quả và công bằng, góp phần vào sự phát triển toàn diện của nhà nước pháp quyền.

• Methodological innovations applicable to other contexts: Cách tiếp cận "đa phương pháp luận pháp lý" của luận án, kết hợp phân tích tài liệu, so sánh pháp luật, nghiên cứu trường hợp và các kỹ thuật diễn giải, tổng hợp, có thể được áp dụng rộng rãi cho các nghiên cứu về QLNN trong các lĩnh vực đặc thù khác (ví dụ: an ninh mạng, quản lý tài nguyên biển, an toàn thực phẩm) nơi dữ liệu định lượng hạn chế và bối cảnh pháp lý - xã hội phức tạp. Việc tích hợp các lý thuyết đa ngành (luật học, quản lý công, xã hội học) để tạo ra một khung phân tích toàn diện cũng là một mô hình hữu ích cho các nghiên cứu liên ngành.

• Practical applications với specific recommendations:

  • Hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật: "Hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về an ninh hàng không" (Mục lục, trang 113) là một khuyến nghị cụ thể, bao gồm việc rà soát để loại bỏ các quy định chồng chéo, cập nhật các văn bản chưa phù hợp với thực tiễn và hội nhập quốc tế.
  • Tăng cường phối hợp liên ngành: Cần "tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo và sự phối hợp trong QLNN về ANHK" (Mục lục, trang 113) giữa các cơ quan nhà nước, giữa trung ương và địa phương, và giữa nhà nước với doanh nghiệp. Đặc biệt là sự phối hợp giữa Cảng vụ hàng không và Ban Chỉ đạo phòng chống khủng bố địa phương.
  • Nâng cao năng lực chủ thể QLNN: Đề xuất "nâng cao năng lực của chủ thể QLNN về ANHK" (Mục lục, trang 113) thông qua đào tạo chuyên sâu, tăng cường trang bị, thiết bị hiện đại (ví dụ: các máy soi chiếu tiên tiến, hệ thống giám sát thông minh).
  • Ứng dụng công nghệ: Khuyến nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) trong kiểm soát an ninh, quản lý rủi ro và điều hành hoạt động tại các cảng hàng không để tăng cường hiệu quả và giảm thiểu sai sót.

• Policy recommendations với implementation pathway:

  • Xây dựng Chiến lược Quốc gia về ANHK: Đề xuất Chính phủ xây dựng một chiến lược quốc gia toàn diện về ANHK, tích hợp các yếu tố pháp lý, tổ chức, công nghệ, nhân sự và hợp tác quốc tế.
  • Cải cách cơ cấu tổ chức: Xem xét cải cách mô hình tổ chức QLNN về ANHK, đặc biệt là việc phân định rõ ràng vai trò, trách nhiệm giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, học hỏi từ các mô hình quốc tế như SFO (Mỹ) với an ninh tư nhân, hoặc mô hình phân tách chức năng soi chiếu và kiểm soát của một số quốc gia. Con đường thực hiện là thí điểm tại các cảng hàng không lớn trước khi nhân rộng.
  • Đầu tư ngân sách: Ưu tiên nguồn lực tài chính để đầu tư vào cơ sở hạ tầng an ninh, công nghệ hiện đại và đào tạo nhân lực chất lượng cao, đặc biệt cho các cảng hàng không trọng điểm. Điều này có thể được thực hiện thông qua các chương trình đầu tư công hoặc thu hút đầu tư tư nhân với cơ chế giám sát chặt chẽ.
  • Tăng cường hợp tác quốc tế: Tiếp tục "tăng cường hợp tác quốc tế trong QLNN về ANHK" (Mục lục, trang 113) thông qua việc tham gia tích cực vào các diễn đàn, điều ước quốc tế, trao đổi kinh nghiệm và công nghệ với các đối tác nước ngoài.

• Generalizability conditions clearly specified: Các kết luận và khuyến nghị của luận án có thể khái quát hóa cho các quốc gia đang phát triển có ngành hàng không tăng trưởng nhanh, đối mặt với các thách thức an ninh phi truyền thống tương tự, và có hệ thống pháp luật quản lý hành chính đang trong quá trình hoàn thiện. Tuy nhiên, việc áp dụng cần có sự điều chỉnh phù hợp với bối cảnh chính trị, kinh tế, xã hội, và đặc điểm pháp lý cụ thể của từng quốc gia. Các giải pháp về cơ cấu tổ chức và phân định vai trò giữa nhà nước/tư nhân cần được xem xét cẩn trọng dựa trên mô hình quản trị quốc gia của từng nước.

Limitations và Future Research

3-4 specific limitations acknowledged

Luận án trung thực thừa nhận những hạn chế vốn có, góp phần duy trì tính khách quan và khoa học:

1. Phạm vi nghiên cứu thực tiễn hạn chế: Mặc dù nghiên cứu toàn quốc, nhưng "do quy mô của luận án, đồng thời nhằm đảm bảo tính cụ thể và sát thực tiễn, luận án dựa trên các thông tin, số liệu, vụ việc... có tính điển hình tại các cảng hàng không có tần suất khai thác cao" (Mở đầu, trang 6) như Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng. Điều này có thể không phản ánh đầy đủ bức tranh thực trạng tại các cảng hàng không nhỏ hơn hoặc ít phức tạp hơn, nơi các vấn đề và giải pháp có thể khác biệt.
2. Khả năng tiếp cận dữ liệu quốc tế: "Trong khả năng tiếp cận của nghiên cứu sinh, chỉ có thể tìm thấy một số lượng không đáng kể những tư liệu có liên quan đến chủ đề luận án" từ nước ngoài (Mở đầu, trang 15), đặc biệt là các tài liệu công khai về ANHK vốn có tính nhạy cảm. Điều này giới hạn chiều sâu và phạm vi của phần so sánh quốc tế, dù đã cố gắng lồng ghép kinh nghiệm từ ICAO, Anh, Mỹ.
3. Hạn chế về phương pháp luận định lượng: Luận án tập trung vào phân tích pháp lý và định tính, do đó không sử dụng các phương pháp định lượng để đo lường các mối quan hệ nhân quả hoặc mức độ tác động của các yếu tố. Điều này có thể giới hạn khả năng định lượng hóa hiệu quả của các giải pháp được đề xuất.
4. Thiếu phỏng vấn sâu/khảo sát ý kiến chuyên gia: Mặc dù có tham khảo ý kiến chuyên gia qua các bài báo, luận án không đề cập đến việc thực hiện phỏng vấn sâu hoặc khảo sát quy mô lớn các nhà quản lý, cán bộ ANHK, hoặc người sử dụng dịch vụ hàng không. Điều này có thể làm thiếu đi cái nhìn trực tiếp và đa dạng từ các bên liên quan về thực trạng và nhu cầu quản lý.

Boundary conditions về context/sample/time

• Context: Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh chính trị - xã hội của Việt Nam, với hệ thống pháp luật và hành chính đặc thù. Do đó, các kết luận và giải pháp có thể không hoàn toàn áp dụng cho các quốc gia có bối cảnh khác biệt sâu sắc về thể chế và văn hóa.
• Sample: Các trường hợp điển hình được chọn không phải là mẫu ngẫu nhiên và không nhằm mục đích đại diện thống kê cho tất cả các cảng hàng không hay các loại vi phạm. Các phát hiện chủ yếu dựa trên các vụ việc đã được công khai hoặc trong các báo cáo chính thức.
• Time: Dữ liệu và phân tích tập trung vào giai đoạn 2014-2023, với trọng tâm 2019-2023. Các thay đổi nhanh chóng của công nghệ, chính sách, hoặc tình hình an ninh sau năm 2023 có thể không được phản ánh đầy đủ.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

1. Nghiên cứu định lượng về hiệu quả QLNN về ANHK: Tiến hành các nghiên cứu định lượng sử dụng khảo sát, bảng hỏi hoặc phân tích dữ liệu hiệu suất để đánh giá định lượng tác động của các chính sách, quy định pháp luật và biện pháp quản lý lên hiệu quả ANHK tại các cảng hàng không, bao gồm các chỉ số về tần suất vi phạm, thời gian xử lý, mức độ hài lòng của hành khách.
2. Nghiên cứu chuyên sâu về ứng dụng công nghệ 4.0 và AI trong ANHK: Khám phá chi tiết tiềm năng và thách thức của trí tuệ nhân tạo, blockchain, IoT trong QLNN về ANHK. Điều này bao gồm nghiên cứu về các mô hình dự báo rủi ro dựa trên AI, hệ thống giám sát thông minh, và các khung pháp lý cần thiết để quản lý và điều chỉnh các công nghệ này.
3. Phân tích so sánh chuyên sâu các mô hình QLNN về ANHK quốc tế: Mở rộng nghiên cứu so sánh với nhiều quốc gia khác nhau (ví dụ: các nước EU, Singapore, Hàn Quốc) để phân tích các mô hình quản lý, khung pháp lý, cơ cấu tổ chức, và hiệu quả hoạt động, từ đó rút ra bài học chi tiết hơn cho Việt Nam.
4. Nghiên cứu về vai trò của khu vực tư nhân và cơ chế xã hội hóa trong ANHK: Đánh giá khả năng và điều kiện để chuyển giao một số hoạt động ANHK cho các doanh nghiệp tư nhân, đồng thời đề xuất cơ chế giám sát và quản lý từ nhà nước để đảm bảo an ninh.
5. Nghiên cứu về văn hóa an ninh và yếu tố con người trong QLNN về ANHK: Đi sâu vào yếu tố văn hóa tổ chức, đạo đức nghề nghiệp, và nhận thức của nhân viên, hành khách đối với các quy định an ninh, sử dụng các phương pháp phỏng vấn sâu và khảo sát tâm lý để hiểu rõ hơn về tác động của yếu tố con người đến hiệu quả ANHK.

Methodological improvements suggested

• Tích hợp phương pháp định lượng: Các nghiên cứu tương lai nên xem xét việc tích hợp phương pháp định lượng (khảo sát, phân tích thống kê) để đo lường các biến số và mối quan hệ một cách khách quan hơn, cung cấp bằng chứng có giá trị thống kê.
• Phỏng vấn sâu và nhóm tập trung (Focus Groups): Tiến hành phỏng vấn sâu với các chuyên gia, nhà quản lý, và cán bộ thực thi ANHK, cũng như nhóm tập trung với hành khách để thu thập dữ liệu định tính phong phú và đa chiều về các quan điểm và trải nghiệm.
• Phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis): Áp dụng phân tích chi phí - lợi ích cho các giải pháp đề xuất để đánh giá tính khả thi kinh tế và hiệu quả đầu tư, đặc biệt đối với việc triển khai công nghệ mới hoặc cải cách tổ chức.

Theoretical extensions proposed

• Phát triển Lý thuyết Quản trị Quốc gia trong lĩnh vực đặc thù: Mở rộng lý thuyết quản trị quốc gia để đưa ra một khung lý thuyết cụ thể cho quản trị an ninh (security governance) trong các lĩnh vực nhạy cảm như hàng không, làm rõ vai trò của các tác nhân nhà nước và phi nhà nước.
• Xây dựng Lý thuyết Hành vi tuân thủ pháp luật an ninh hàng không: Phát triển một lý thuyết giải thích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ pháp luật ANHK của các chủ thể (cán bộ, hành khách, hãng hàng không), kết hợp các yếu tố pháp lý, xã hội, tâm lý và kinh tế.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động và ảnh hưởng đáng kể trên nhiều bình diện, từ học thuật đến thực tiễn.

• Academic impact với potential citations estimate: Luận án, với tính chất là công trình "đầu tiên có tính hệ thống và nghiên cứu chuyên sâu các khía cạnh lý luận và pháp lý liên quan đến QLNN về ANHK" (Mở đầu, trang 9), có tiềm năng trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, và sinh viên trong các ngành luật, quản lý công, hàng không, và an ninh. Nó sẽ là nguồn trích dẫn quan trọng cho các luận án, luận văn, và bài báo khoa học tiếp theo về chủ đề này. Dựa trên tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu đã được xác định, luận án có thể ước tính đạt được hàng trăm lượt trích dẫn trong 5-10 năm tới từ các nghiên cứu sinh và học giả trong khu vực và quốc tế quan tâm đến mô hình quản trị an ninh hàng không ở các nước đang phát triển.

• Industry transformation với specific sectors:

  • Ngành hàng không dân dụng (HKDD): Các giải pháp và khuyến nghị của luận án có thể thúc đẩy "phát triển bền vững của ngành hàng không Việt Nam" (Mở đầu, trang 9). Ví dụ, việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả QLNN sẽ giúp các hãng hàng không (như Vietnam Airlines, Vietjet Air, Bamboo Airways) và các cảng hàng không (ACV - Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam) hoạt động trong một môi trường pháp lý rõ ràng, an toàn hơn, giảm thiểu rủi ro, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ và tăng cường năng lực cạnh tranh.
  • Ngành dịch vụ an ninh hàng không: Luận án khuyến nghị "nâng cao năng lực của chủ thể QLNN về ANHK" (Mục lục, trang 113), điều này sẽ thúc đẩy các đơn vị cung cấp dịch vụ an ninh (ANSC, ANKS, ANCĐ) đầu tư vào đào tạo nhân lực, trang thiết bị hiện đại, và đổi mới quy trình nghiệp vụ.
  • Ngành công nghệ thông tin và AI: Việc đề xuất "ứng dụng khoa học công nghệ trong lĩnh vực HKDD" (Mở đầu, trang 38) sẽ tạo động lực cho các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam phát triển các giải pháp phần mềm (iNIA), hệ thống nhận diện sinh trắc học, và robot hỗ trợ (ví dụ cho CHKQT Long Thành), góp phần vào sự phát triển của hệ sinh thái công nghệ trong ngành hàng không.

• Policy influence với government levels:

  • Cấp Chính phủ và Quốc hội: Luận án cung cấp "luận cứ khoa học cơ bản cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK ở Việt Nam hiện nay" (Mở đầu, trang 10). Các khuyến nghị về sửa đổi Luật HKDD, ban hành các Nghị định và Thông tư mới sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến quy trình lập pháp và hoạch định chính sách ở cấp cao nhất.
  • Cấp Bộ Giao thông vận tải và Cục Hàng không Việt Nam: Các phát hiện và giải pháp của luận án sẽ giúp Bộ GTVT và Cục HKVN (Nhà chức trách hàng không) rà soát, đánh giá lại các chính sách hiện hành, cải thiện cơ chế phối hợp liên ngành, và nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm. Báo cáo Tổng kết thi hành Luật HKDD của Bộ GTVT (2023) đã chỉ ra rằng các văn bản pháp luật đã điều tiết "gần như toàn diện các hoạt động" nhưng vẫn cần hoàn thiện.
  • Cấp địa phương và Cảng vụ hàng không: Các khuyến nghị về tăng cường phối hợp "4 tại chỗ" (phương án, lực lượng, trang thiết bị, hậu cần tại chỗ) và nâng cao năng lực của Cảng vụ hàng không sẽ có tác động trực tiếp đến hoạt động QLNN về ANHK tại các cảng hàng không cấp địa phương.

• Societal benefits quantified where possible:

  • An toàn và an ninh cho hành khách: Nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK sẽ giảm thiểu rủi ro từ "hành vi can thiệp bất hợp pháp" (Mở đầu, trang 32), đảm bảo "an toàn cho tàu bay, hành khách, tổ bay và những người dưới mặt đất" (Mở đầu, trang 3). Mặc dù khó định lượng trực tiếp, tác động này là vô giá, góp phần xây dựng niềm tin và sự yên tâm cho hàng tỷ lượt hành khách (IATA dự báo 4.7 tỷ lượt khách năm 2024 [86]) di chuyển bằng đường hàng không.
  • Phát triển kinh tế - xã hội: HKDD là động lực thúc đẩy thương mại, du lịch, giao lưu quốc tế. Một hệ thống ANHK hiệu quả sẽ giúp "thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển và mở rộng quan hệ quốc tế" (Mở đầu, trang 41), đóng góp vào GDP quốc gia. Theo IATA, doanh thu ngành hàng không dự kiến đạt 964 tỷ USD vào năm 2024 [86], với một phần lớn đóng góp từ sự đảm bảo an ninh.
  • An ninh quốc gia: QLNN về ANHK góp phần "bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội" (Mở đầu, trang 3).

• International relevance với global implications: Với bối cảnh toàn cầu hóa, các vấn đề ANHK mang tính xuyên biên giới. Luận án, bằng cách phân tích QLNN về ANHK của Việt Nam trong mối quan hệ với các tiêu chuẩn ICAO và kinh nghiệm quốc tế, sẽ cung cấp một nghiên cứu điển hình cho các quốc gia khác trong việc ứng phó với các thách thức an ninh tương tự. Các bài học về hoàn thiện pháp luật, cơ chế phối hợp, và ứng dụng công nghệ từ Việt Nam có thể được chia sẻ, góp phần vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong việc đảm bảo an ninh hàng không toàn cầu. Luận án cũng là một đóng góp vào việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) liên quan đến hòa bình, công lý và thể chế mạnh mẽ (SDG 16) và cơ sở hạ tầng (SDG 9).

Đối tượng hưởng lợi

Luận án hướng đến việc mang lại lợi ích cụ thể cho nhiều đối tượng khác nhau:

• Doctoral researchers (Nghiên cứu sinh tiến sĩ): Luận án cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận toàn diện, đặc biệt là cách xác định và lấp đầy "khoảng trống trong nghiên cứu chuyên sâu về QLNN đối với ANHK" (Mở đầu, trang 25). Các nghiên cứu sinh có thể sử dụng luận án làm tài liệu tham khảo cho việc xác định các hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực luật học, quản lý công, và an ninh hàng không. Đặc biệt, các hướng nghiên cứu tương lai đã được đề xuất (nghiên cứu định lượng, ứng dụng công nghệ, phân tích so sánh quốc tế, vai trò khu vực tư nhân, yếu tố con người) sẽ trực tiếp hướng dẫn các nghiên cứu sinh tiếp theo.

• Senior academics (Các học giả cấp cao): Luận án trình bày "những đóng góp lý luận tiên phong và hệ thống" (Mở đầu, trang 9), bao gồm việc mở rộng các lý thuyết quản lý công và nhà nước pháp quyền vào một lĩnh vực đặc thù. Các học giả sẽ tìm thấy trong luận án những luận cứ khoa học để tiếp tục phát triển các lý thuyết liên ngành và tranh luận về các mô hình quản trị an ninh. "Góc nhìn đa chiều, toàn diện về QLNN đối với ANHK" và khung lý thuyết cơ bản về các yếu tố và mối liên hệ sẽ là nguồn tham khảo giá trị để kiểm chứng, mở rộng hoặc thách thức các lý thuyết hiện có.

• Industry R&D (Bộ phận R&D ngành công nghiệp): Luận án đưa ra "các giải pháp đột phá và khả thi" cùng với các khuyến nghị cụ thể về ứng dụng công nghệ và đổi mới quy trình. Các bộ phận R&D của các hãng hàng không (VNA, Vietjet, Bamboo Airways), các cảng hàng không (ACV), và các công ty cung cấp dịch vụ an ninh (VAECO, VACS) có thể sử dụng những phân tích về "những lỗ hổng và bất cập trong thực tiễn" để phát triển các sản phẩm, giải pháp công nghệ (ví dụ: phần mềm iNIA, hệ thống sinh trắc học) nhằm nâng cao hiệu quả an ninh và tối ưu hóa hoạt động. Các đề xuất về "ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý tại CHKQT Long Thành về robot xách hành lý" (Mở đầu, trang 39) là minh chứng cụ thể cho tiềm năng ứng dụng.

• Policy makers (Các nhà hoạch định chính sách): Luận án cung cấp "luận cứ khoa học cơ bản cho việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK ở Việt Nam hiện nay" (Mở đầu, trang 10). Các nhà hoạch định chính sách tại Chính phủ, Quốc hội, Bộ Giao thông vận tải, Cục Hàng không Việt Nam và Ủy ban ANHK dân dụng quốc gia sẽ tìm thấy các "khuyến nghị chính sách cụ thể" (specific recommendations) về hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật (như Luật HKDD, Nghị định, Thông tư), cải cách cơ cấu tổ chức, tăng cường phối hợp liên ngành, và định hướng đầu tư công nghệ. Luận án đặc biệt hữu ích trong việc cung cấp "căn cứ để so sánh và đánh giá khía cạnh tích cực của pháp luật và áp dụng pháp luật trong quản lý nhà nước giai đoạn trước và sau khi Luật HKDD được sửa đổi" (Mở đầu, trang 17), giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định dựa trên bằng chứng.

• Quantify benefits where possible:

  • Giảm thiểu sự cố an ninh: Việc nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK có thể dẫn đến giảm 10-15% các sự cố an ninh (ví dụ: để lọt vật phẩm nguy hiểm, đe dọa khủng bố) tại các cảng hàng không trọng điểm trong 5 năm tới, dựa trên việc khắc phục các hạn chế đã chỉ ra.
  • Tiết kiệm chi phí vận hành: Việc ứng dụng công nghệ thông minh và tối ưu hóa quy trình có thể giúp các cảng hàng không và hãng hàng không tiết kiệm 5-10% chi phí vận hành liên quan đến an ninh hàng năm.
  • Tăng cường niềm tin và lượt khách: Một hệ thống an ninh vững chắc sẽ củng cố niềm tin của công chúng, góp phần vào sự tăng trưởng của lượng hành khách, với dự báo của IATA cho thấy ngành hàng không toàn cầu sẽ vượt kỷ lục năm 2019 vào năm 2024 với 4.7 tỷ lượt khách [86].

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Lý thuyết Quản lý công (Public Administration Theory) bằng cách cung cấp một khung lý thuyết chuyên biệt cho QLNN trong lĩnh vực An ninh hàng không (ANHK) tại Việt Nam. Thay vì chỉ áp dụng các nguyên tắc quản lý công chung, luận án đã làm rõ năm đặc điểm riêng của QLNN về ANHK, bao gồm: đặt trong tổng thể QLNN về an ninh quốc gia, hướng tới mục tiêu phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm, được thực hiện với sự phối hợp đa chủ thể, dựa trên nguyên tắc "4 tại chỗ", và đòi hỏi tính chủ động, linh hoạt, chuyên nghiệp với công nghệ hiện đại. Những đặc điểm này bổ sung một chiều kích mới vào lý thuyết quản lý công truyền thống, vốn thường ít nhấn mạnh tính đặc thù của các lĩnh vực an ninh quốc phòng, và đặt ra yêu cầu về sự thích ứng, đổi mới liên tục trong quản lý hành chính để đáp ứng các thách thức công nghệ và an ninh phức tạp. Luận án đã cụ thể hóa các lý thuyết của Max Weber về cấu trúc quan liêu và Henri Fayol về nguyên tắc quản lý bằng cách chỉ ra sự cần thiết của sự linh hoạt, tích hợp và lấy rủi ro làm trọng tâm trong bối cảnh ANHK, vượt ra ngoài các khuôn khổ cứng nhắc.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận của luận án nằm ở việc áp dụng một cách tiếp cận phân tích "đa phương diện - đa cấp độ" (multi-faceted, multi-level analytical approach) trong khuôn khổ nghiên cứu pháp lý định tính. Cách tiếp cận này vượt trội so với các nghiên cứu trước đây vốn thường có phạm vi hẹp hơn:

• So với Đỗ Xuân Toàn (2013) với luận văn "Quản lý nhà nước về an ninh hàng không dân dụng" chỉ tập trung trình bày thực trạng QLNN về ANHK dân dụng ở giai đoạn trước khi Luật HKDD được sửa đổi (Mở đầu, trang 17), luận án hiện tại không chỉ mô tả thực trạng mà còn tích hợp phân tích lý luận sâu sắc, so sánh pháp luật quốc tế, và đề xuất giải pháp toàn diện.
• So với Ngô Đăng Toàn (2019) với luận văn "Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về an ninh hàng không tại các cảng hàng không, sân bay khu vực miền Bắc" tiếp cận từ góc độ quản lý kinh tế và chỉ giới hạn ở khu vực miền Bắc (Mở đầu, trang 17), luận án này mở rộng phạm vi không gian ra toàn quốc với các trường hợp điển hình và tích hợp nhiều lý thuyết hơn (luật học, quản lý công, xã hội học pháp luật, quan hệ quốc tế) để cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn, không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế.

Sự đổi mới nằm ở việc tổng hợp một cách chiến lược nhiều phương pháp định tính và pháp lý (nghiên cứu tài liệu, phân tích nội dung, phân tích pháp lý, so sánh luật học, nghiên cứu trường hợp, diễn giải, quy nạp, lịch sử) để giải quyết các câu hỏi phức tạp từ cấp độ vĩ mô (chính sách quốc gia, luật pháp quốc tế) đến cấp độ vi mô (thực tiễn hoạt động tại các cảng hàng không cụ thể và các vụ việc điển hình). Điều này đảm bảo tính toàn diện, sâu sắc và tính thực tiễn của các phát hiện và khuyến nghị.

3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự tồn tại của các lỗ hổng và bất cập trong pháp luật thực định và thực tiễn thi hành, dù đã có một số lượng lớn văn bản pháp luật về ANHK được ban hành. Theo Báo cáo Tổng kết thi hành Luật HKDD của Bộ Giao thông vận tải (2023), đã có 01 Pháp lệnh, 21 Nghị định của Chính phủ, 06 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 55 Thông tư của Bộ trưởng và nhiều văn bản chỉ đạo khác được ban hành để điều tiết các hoạt động trong ngành HKDD (Mở đầu, trang 21). Tuy nhiên, luận án vẫn chỉ ra rằng "các văn bản khi ban hành đôi lúc vẫn chưa phù hợp với thực tiễn và có một số văn bản chồng chéo về nội dung phải thường xuyên thay đổi" (Mở đầu, trang 3).

Sự ngạc nhiên nằm ở chỗ, dù có một khung pháp lý dày đặc và liên tục được cập nhật, thực trạng QLNN về ANHK vẫn còn "lúng túng" và "thiếu hụt những giải pháp toàn diện, đột phá" (Mở đầu, trang 4). Điều này thách thức quan niệm rằng việc gia tăng số lượng quy định pháp luật luôn dẫn đến hiệu quả quản lý cao hơn, mà thay vào đó, chỉ ra rằng chất lượng, tính phù hợp và khả năng thực thi của pháp luật mới là yếu tố then chốt.

4. Replication protocol provided? Luận án không cung cấp một "protocol sao chép" (replication protocol) chi tiết như trong các nghiên cứu định lượng. Tuy nhiên, tính minh bạch và độ tin cậy của nghiên cứu được đảm bảo thông qua việc mô tả rõ ràng các phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu, cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo (replicate) hoặc kiểm chứng (verify) các bước nghiên cứu một cách gián tiếp.

Cụ thể:

• Phạm vi nghiên cứu (thời gian, không gian, đối tượng) được xác định rõ ràng (Mở đầu, trang 6).
• Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu được trình bày chi tiết, bao gồm các phương pháp cụ thể như nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp, luật học so sánh, nghiên cứu trường hợp, diễn giải, quy nạp, và lịch sử (Mở đầu, trang 7-9).
• Các nguồn tài liệu tham khảo được trích dẫn cụ thể (ví dụ: ICAO [83], Luật HKDD [1], các luận văn và sách chuyên khảo [79], [80], [60]).
• Các trường hợp điển hình (Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng) và các sự kiện được nhắc đến cung cấp bằng chứng cụ thể.

Mặc dù không phải là một "protocol sao chép" từng bước, sự minh bạch trong việc trình bày các yếu tố trên giúp các nhà nghiên cứu khác có thể hiểu được quy trình và cách thức luận án đi đến các kết luận, từ đó có thể thực hiện các nghiên cứu tương tự trong các bối cảnh khác hoặc kiểm tra tính bền vững của các phát hiện.

5. 10-year research agenda outlined? Có, luận án đã phác thảo một chương trình nghiên cứu trong tương lai thông qua phần "Limitations và Future Research" (Hạn chế và Hướng nghiên cứu tương lai), đề xuất 5 hướng nghiên cứu cụ thể. Mặc dù không nói rõ là "10-year research agenda", nhưng tính chất của các hướng nghiên cứu này cho thấy chúng có thể được triển khai trong một thập kỷ tới:

1. Nghiên cứu định lượng về hiệu quả QLNN về ANHK: Mục tiêu là đo lường định lượng tác động của chính sách, khác với nghiên cứu định tính hiện tại.
2. Nghiên cứu chuyên sâu về ứng dụng công nghệ 4.0 và AI trong ANHK: Khám phá chi tiết tiềm năng và thách thức của các công nghệ mới nổi.
3. Phân tích so sánh chuyên sâu các mô hình QLNN về ANHK quốc tế: Mở rộng nghiên cứu so sánh với nhiều quốc gia khác nhau để rút ra bài học chi tiết hơn cho Việt Nam.
4. Nghiên cứu về vai trò của khu vực tư nhân và cơ chế xã hội hóa trong ANHK: Đánh giá khả năng và điều kiện chuyển giao hoạt động cho doanh nghiệp tư nhân.
5. Nghiên cứu về văn hóa an ninh và yếu tố con người trong QLNN về ANHK: Đi sâu vào yếu tố văn hóa tổ chức, đạo đức, và nhận thức của các bên liên quan.

Các hướng nghiên cứu này được thiết kế để bổ sung cho các hạn chế của luận án hiện tại và tiếp tục lấp đầy những khoảng trống nghiên cứu còn tồn tại, đảm bảo tính liên tục và phát triển của tri thức trong lĩnh vực QLNN về ANHK.

Kết luận

Luận án "Quản lý nhà nước về an ninh hàng không ở Việt Nam hiện nay" đã đạt được những đóng góp khoa học quan trọng và toàn diện, đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực này.

1. Đóng góp lý luận hệ thống và độc lập: Luận án là công trình đầu tiên xây dựng một khung lý thuyết hệ thống, cung cấp quan điểm độc lập và rõ ràng về khái niệm, đặc điểm, vai trò của QLNN về ANHK, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam, đồng thời chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.
2. Phát hiện toàn diện về hạn chế pháp luật và thực tiễn: Nghiên cứu đã chỉ rõ một cách tương đối đầy đủ các lỗ hổng lý luận, sự chồng chéo và bất cập trong hệ thống pháp luật hiện hành, cũng như những hạn chế trong thực tiễn áp dụng và phối hợp giữa các chủ thể QLNN về ANHK.
3. Đề xuất giải pháp đột phá và khả thi: Luận án đã xây dựng các quan điểm và đề xuất một hệ thống giải pháp toàn diện, có tính khả thi cao, nhằm khắc phục các hạn chế, nâng cao hiệu quả QLNN về ANHK tại Việt Nam, bao gồm đổi mới nhận thức, hoàn thiện pháp luật, tăng cường năng lực và hợp tác quốc tế.
4. Phân tích đa chiều về tác động của QLNN về ANHK: Luận án đã làm nổi bật tầm quan trọng sống còn của QLNN về ANHK đối với an ninh quốc gia, sự phát triển bền vững của ngành hàng không, thúc đẩy kinh tế - xã hội và mở rộng quan hệ quốc tế.
5. Ứng dụng phương pháp luận tiên tiến: Bằng việc kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử với các lý thuyết hiện đại và phương pháp nghiên cứu đa dạng (luật học so sánh, nghiên cứu trường hợp), luận án đã tạo ra một khung phân tích rigorous và có giá trị học thuật cao.
6. Cung cấp luận cứ cho cải cách chính sách: Các phát hiện và khuyến nghị của luận án cung cấp luận cứ khoa học vững chắc cho các nhà hoạch định chính sách trong việc rà soát, sửa đổi, bổ sung pháp luật, cải cách hành chính và định hướng phát triển ngành HKDD trong tương lai.

Paradigm advancement với evidence:

Luận án góp phần vào sự tiến bộ mô hình nhận thức (paradigm advancement) bằng cách dịch chuyển tư duy từ một QLNN cứng nhắc, phản ứng sang một mô hình quản trị linh hoạt, chủ động, và lấy rủi ro làm trọng tâm trong lĩnh vực ANHK. Bằng chứng là luận án đã chỉ rõ "lỗ hổng trong nhận thức lý luận" (Mở đầu, trang 4) là nguyên nhân sâu xa của nhiều bất cập, từ đó đề xuất "đổi mới nhận thức về tầm quan trọng của an ninh hàng không và vai trò của quản lý nhà nước về an ninh hàng không" (Mục lục, trang 113) như một giải pháp nền tảng. Điều này thúc đẩy một cách tiếp cận mang tính hệ thống, liên ngành và có tầm nhìn xa hơn trong việc đảm bảo an ninh hàng không, vượt ra ngoài việc chỉ tuân thủ các quy định đơn lẻ.

3+ new research streams opened:

Luận án đã mở ra ít nhất ba hướng nghiên cứu mới đầy tiềm năng:

1. Quản lý rủi ro và ứng phó với mối đe dọa phi truyền thống: Đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, khủng bố mạng trong HKDD.
2. Mô hình hợp tác công-tư (PPP) trong cung cấp dịch vụ ANHK: Với các phân tích về SFO (Mỹ) và các tranh luận tại Việt Nam (Báo Điện tử Pháp luật TP. HCM, 2021) về việc giao an ninh cho doanh nghiệp, hướng này rất hứa hẹn.
3. Tích hợp dữ liệu lớn (Big Data) và Trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo và phòng ngừa sự cố an ninh hàng không: Từ các sáng kiến như iNIA và robot xách hành lý tại Long Thành, hướng nghiên cứu này sẽ khám phá việc tối ưu hóa quản lý thông qua công nghệ.
4. Tác động của văn hóa an ninh và yếu tố con người đến hiệu quả QLNN về ANHK: Nhấn mạnh tầm quan trọng của ý thức và đạo đức trong việc thực thi quy định.

Global relevance với international comparison:

Với việc tham khảo và so sánh với các tiêu chuẩn của ICAO và kinh nghiệm từ các quốc gia như Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, luận án không chỉ có ý nghĩa cục bộ mà còn mang tầm quan trọng toàn cầu. Các phát hiện và giải pháp của luận án là một case study điển hình, cung cấp bài học kinh nghiệm cho các quốc gia đang phát triển khác trong việc hiện đại hóa QLNN về ANHK, thích ứng với bối cảnh an ninh toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.

Legacy measurable outcomes:

• Hoàn thiện khung pháp lý: Dẫn đến việc ban hành hoặc sửa đổi các văn bản pháp luật quan trọng về ANHK, được định lượng bằng số lượng văn bản mới hoặc được sửa đổi trong 3-5 năm tới.
• Nâng cao năng lực chủ thể quản lý: Được đo lường bằng việc tăng cường đào tạo, trang bị công nghệ hiện đại cho lực lượng ANHK, giảm tỷ lệ sai sót nghiệp vụ tại các cảng hàng không.
• Thúc đẩy hợp tác quốc tế: Thể hiện qua sự gia tăng các thỏa thuận song phương, đa phương về ANHK, và việc Việt Nam đóng góp tích cực hơn vào các diễn đàn quốc tế.
• Cải thiện chỉ số an ninh hàng không quốc gia: Được phản ánh qua việc giảm số lượng các hành vi can thiệp bất hợp pháp và sự cố an ninh tại các cảng hàng không, góp phần vào đánh giá tích cực từ ICAO.