Luận án tiến sĩ chế định thủ tướng chính phủ ở việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ THU HÀ CHẾ ĐỊNH THỦ TƢỚNG CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2022 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ THU HÀ CHẾ ĐỊNH THỦ TƢỚNG CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM Chuyên ngành : LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN ĐỨC CHÍNH TS.

NGUYỄN THỊ THƢƠNG HUYỀN TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2022 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của tôi, chƣa công bố và chƣa sử dụng trong việc bảo vệ cấp học vị nào trƣớc đó. Việc sử dụng các tài liệu, số liệu liên quan trong luận án đều đƣợc trích dẫn theo đúng quy định. Trần Thị Thu Hà luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ĐHQG Đại học Quốc gia HCNN Hành chính nhà nƣớc HĐBT Hội đồng Bộ trƣởng HĐND Hội đồng nhân dân TANDTC Tòa án nhân dân tối cao TTCP Thủ tƣớng Chính phủ UBTVQH Uỷ ban Thƣờng vụ Quốc hội UBND Uỷ ban nhân dân VKSNDTC Viện kiểm sát nhân dân tối cao XHCN Xã hội chủ nghĩa Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi) năm 2001) Luật ban hành văn bản quy phạm pháp Luật BHVBQPPL năm 2015 (sửa đổi) luật năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2020) Luật Cán bộ, công chức năm 2008 (sửa Luật CB, CC năm 2008 (sửa đổi): đổi, bổ sung năm 2019) Luật TCCP Luật Tổ chức Chính phủ Luật Tổ chức Chính phủ năm 2015 (sửa Luật TCCP năm 2015 (sửa đổi) đổi, bổ sung năm 2019) Luật TCTAND Luật Tổ chức Tòa án nhân dân Luật TCVKSND Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân Quy chế làm việc của Chính phủ (ban hành kèm theo Nghị định số Quy chế làm việc của Chính phủ 138/2016/NĐ-CP ngày 01/12/2016 của Chính phủ) luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.

Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài liên quan đến đề tài luận án. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến đề tài luận án. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Các giả thuyết nghiên cứu. 31 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CHẾ ĐỊNH THỦ TƢỚNG CHÍNH PHỦ. Quan niệm chung về Thủ tƣớng Chính phủ.

Khái niệm Thủ tướng Chính phủ. Vai trò, chức năng của Thủ tướng Chính phủ. Khái niệm, đặc điểm của chế định Thủ tƣớng Chính phủ. Cơ sở lý thuyết của việc hình thành và thực thi chế định Thủ tƣớng Chính phủ.

Học thuyết phân quyền. Học thuyết nhà nước pháp quyền. Các học thuyết dân chủ. Học thuyết quản trị nhà nước hiện đại.

Học thuyết tập quyền xã hội chủ nghĩa. Nội dung cơ bản của chế định Thủ tƣớng Chính phủ. Cách thức hình thành chức danh Thủ tướng Chính phủ. Vị trí pháp lý của Thủ tướng Chính phủ.

Nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ. Trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ. Các yếu tố tác động đến việc xây dựng và thực hiện chế định Thủ tƣớng Chính phủ. Đảng phái chính trị.

Các yếu tố kinh tế, văn hóa – xã hội. Yếu tố cá nhân của Thủ tướng Chính phủ. 84 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 85 CHƢƠNG 3: VỊ TRÍ PHÁP LÝ CỦA THỦ TƢỚNG CHÍNH PHỦ Ở VIỆT NAM.

Vị trí pháp lý của Thủ tƣớng Chính phủ qua các Hiến pháp. Vị trí pháp lý của Thủ tƣớng Chính phủ theo pháp luật hiện hành. Thủ tướng Chính phủ trong Chính phủ. Thủ tướng Chính phủ trong bộ máy nhà nước.

Thực tiễn thực thi quy định pháp luật về vị trí pháp lý của Thủ tƣớng Chính phủ ở Việt Nam hiện nay. Thủ tướng Chính phủ trong Chính phủ. Thủ tướng Chính phủ với Quốc hội. 114 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.

Thủ tướng Chính phủ với Chủ tịch nước. Thủ tướng Chính phủ với TANDTC, VKSNDTC. Thủ tướng Chính phủ với chính quyền địa phương. Nguyên nhân hạn chế, bất cập.

124 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .125 CHƢƠNG 4: NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA THỦ TƢỚNG CHÍNH PHỦ VIỆT NAM. Nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tƣớng Chính phủ Việt Nam. Nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ qua các Hiến pháp. Nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ tướng Chính phủ theo pháp luật hiện hành.

Thực trạng thực hiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của TTCP ở Việt Nam hiện nay. Trách nhiệm của Thủ tƣớng Chính phủ Việt Nam. Trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ qua các Hiến pháp. Trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ theo pháp luật hiện hành.

Thực trạng thực hiện pháp luật về trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ ở Việt Nam hiện nay. Nguyên nhân hạn chế, bất cập. 158 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4 .163 CHƢƠNG 5: QUAN ĐIỂM, PHƢƠNG HƢỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH THỦ TƢỚNG CHÍNH PHỦ .165 Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Các quan điểm cơ bản về việc hoàn thiện chế định Thủ tƣớng Chính phủ ở Việt Nam hiện nay.

Phƣơng hƣớng hoàn thiện chế định Thủ tƣớng Chính phủ ở Việt Nam hiện nay. Những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện chế định Thủ tƣớng Chính phủ ở Việt Nam hiện nay. Xác lập chế độ Thủ tướng trong nội bộ Chính phủ. Phát huy vai trò và trách nhiệm của các Bộ trưởng.

Tăng cường sự chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương. Minh bạch hóa chế độ trách nhiệm của Thủ tướng Chính phủ. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực đối với Thủ tướng Chính phủ. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước .188 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.

Sự cần thiết của việc nghiên cứu đề tài Với hầu hết các nhà nƣớc thời hiện đại, TTCP đƣợc biết đến nhƣ một trong những nhân vật chính trị nổi bật hàng đầu. TTCP là một cá nhân trong một thiết chế mang tính tập thể song cá nhân đó lại nắm quyền hành pháp, lãnh đạo, điều hành, dẫn dắt Chính phủ và chịu trách nhiệm về đƣờng hƣớng phát triển của cơ quan này. TTCP là một chức danh trong bộ máy HCNN ở trung ƣơng song chức danh đó lại chứa đựng sức mạnh và tầm ảnh hƣởng vƣơn tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Những câu hỏi về TTCP, vì thế, luôn là những vấn đề chính trị - pháp lý quan trọng thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau nhƣ: Chính trị học, Chính trị học so sánh, Luật học… Tiếp cận TTCP từ góc độ chuyên ngành Luật Hiến pháp – Luật Hành chính, làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về TTCP ở Việt Nam hiện nay với tƣ cách một chế định pháp luật là việc làm cần thiết và cấp bách, xuất phát từ những lý do sau: Thứ nhất, về phương diện lý luận – khoa học Quyền lực nhà nƣớc vốn là thống nhất và không phân chia, với nguyên lý đó, thành quả lớn nhất mà Cách mạng tƣ sản để lại cho nhân loại chính là một công thức phối hợp triển khai quyền lực nhà nƣớc một cách hiệu quả nhất.

Theo đó, sự ra đời của nguyên tắc tam quyền phân lập là cột mốc đánh dấu sự ra đời quyền hành pháp và bộ máy hành pháp. Ở nhiều nƣớc, TTCP là ngƣời đứng đầu Chính phủ, là chủ thể nắm giữ quyền hành pháp, lãnh đạo Chính phủ thực thi quyền hành pháp. TTCP đảm nhận vai trò, sứ mệnh đặc biệt quan trọng trong điều kiện chịu sự kiểm soát chặt chẽ của các chủ thể nắm giữ các nhánh quyền còn lại và trong sự giám sát thƣờng xuyên của nhân dân. Xã hội càng phát triển, hành pháp càng chứng tỏ các ƣu thế của mình và vì vậy vai trò của TTCP càng đƣợc đề cao.

Bởi hành pháp vốn cần đến sự quyết đoán, dám chịu trách nhiệm và điều đó hoàn toàn phù hợp với sự điều hành của cá nhân. Ở Việt Nam, theo Hiến pháp hiện hành, bộ máy nhà nƣớc đƣợc tổ chức và hoạt động dựa trên nguyên tắc quyền lực nhà nƣớc là thống nhất nhƣng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nƣớc trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp. Với nguyên tắc này, yếu tố “phân quyền” hợp lý đƣợc tiếp thu và ghi nhận. Do vậy, TTCP không còn đơn thuần là “Chủ tịch HĐBT” hay “Bộ trƣởng thứ nhất trong số các Bộ trƣởng” nhƣ quy định của Hiến pháp 1980.

Vai trò của TTCP trên cƣơng vị ngƣời đứng đầu Chính phủ, đứng đầu hệ thống HCNN ngày càng đƣợc khẳng định. Tuy nhiên, so với lý luận phân quyền và kiểm soát quyền lực nhà nƣớc thì nguyên tắc “phân công, phối hợp, có sự kiểm soát giữa các cơ quan nhà nƣớc trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp” là nguyên tắc lai tạo và khá đặc thù của Việt Nam. Với nguyên tắc này, vị trí, chức năng của Chính phủ và vấn đề kiểm soát quyền hành pháp đặt ra nhiều vấn đề cần giải đáp. Một mặt Chính phủ dƣờng nhƣ độc lập hơn, phát huy tốt hơn vai trò ngƣời đứng đầu hệ thống hành chính, mặt khác lại đƣợc tổ chức và hoạt động dƣới sự giám sát một chiều của cơ quan lập pháp và sự lãnh luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com 2 đạo toàn diện của Đảng cộng sản Việt Nam.

Từ nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nƣớc khá đặc thù nói trên, dẫn đến những nhận thức chƣa thống nhất trong lý luận về quyền hành pháp, về Chính phủ và ngƣời đứng đầu Chính phủ mà khoa học chính trị - pháp lý cần làm sáng tỏ. Vì thế, yêu cầu đặt ra là phải nghiên cứu về TTCP, làm rõ nền tảng lý luận – pháp lý của chế định TTCP nhằm một mặt nâng cao hiệu quả điều hành của TTCP, mặt khác đặt quá trình thực thi quyền lực của TTCP trong một cơ chế giám sát, kiểm soát minh bạch, thƣờng xuyên và hiệu quả.