Luận án sự tham gia của công dân vào hoạch định chính sách công từ thực tiễn Trung Quốc hiện nay

Tính cấp thiết của đề tài Việc công dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách sao cho đạt hiệu quả cao là vấn đề vô cùng quan trọng, mang tính cấp thiết lớn cả về mặt khoa học lẫn thực tiễn trong xã hội ngày nay. Có rất nhiều lý do để khẳng định như vậy. Thứ nhất, chính sách công là để đảm bảo quyền lợi cho mọi người dân trong xã hội. Mỗi người lại có những mong muốn, nguyện vọng khác nhau.

Làm sao để có thể cân bằng được lợi ích cho tất cả các chủ thể khác nhau, điều này vô cùng khó và cũng là nhiệm vụ của chính sách công. Do đó, quá trình hoạch định chính sách là bước đầu tiên, cần hết sức chú trọng để có thể đưa ra một chính sách hiệu quả cao. Thứ hai, quá trình hoạch định chính sách công rất cần sự dân chủ, công bằng. Chỉ có đảm bảo được tính dân chủ trong quá trình hoạch định chính sách mới có thể đảm bảo được lợi ích cho toàn thể xã hội và các chủ thể lợi ích khác nhau.

Bên cạnh đó, chỉ có các chủ thể lợi ích, đặc biệt là tầng lớp quần chúng nhân dân mới có thể hiểu họ cần gì, muốn gì nhất. Vì thế, cách tốt nhất để đảm bảo được tính dân chủ và công bằng cho chính sách công là để cho các chủ thể lợi ích hay nói cách khác là để cho mọi công dân đều được tham gia vào quá trình hoạch định chính sách. Có như vậy chính sách công ra đời mới có thể phản ánh được đúng nguyện vọng, sự cần thiết của nhân dân và toàn xã hội. Thứ ba, sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công có tầm quan trọng khác với quá trình thực thi và đánh giá chính sách.

Trong toàn bộ chu trình chính sách công, đây là bước khởi đầu để tạo nên một chính sách công. Nếu các nhà hoạch định chính sách đảm bảo cho công dân tham gia hoạch định chính sách ngay từ những bước đầu, chính sách khi ra đời sẽ mang tính khả thi cao hơn. Điều này sẽ là nền tảng để thúc đẩy công 1 dân tham gia vào các quá trình khác của chính sách công như: quá trình thực thi chính sách, quá trình đánh giá chính sách. Ngoài ra, nghiên cứu về sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công là việc tìm hiểu con đường tham gia, nội dung tham gia, chủ thể tham gia,.

Từ đó, chúng ta có thể thấy được sự giống và khác nhau giữa sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách và quá trình đánh giá, thực thi chính sách. Thứ tư, tại Trung Quốc, sự tham gia vào quá trình hoạch định chính sách công được bắt đầu từ sau khi cải cách mở cửa. Nền kinh tế thị trường đã tạo ra sức cạnh tranh lớn trong xã hội, hình thành nên các nhóm lợi ích, mỗi người đều phải tự bảo vệ quyền lợi của bản thân mình. Tuy nhiên, sự tham gia này còn nhiều vấn đề tồn tại: + Bản thân người dân Trung Quốc cho rằng họ chưa có đủ năng lực để tham gia hoạch định chính sách.

Ngay cả khi các chính sách đó gắn chặt với lợi ích của họ thì người dân Trung Quốc vẫn còn e ngại, thậm chí cho rằng mình không có năng lực để hoạch định chính sách. + Văn hóa truyền thống của đất nước Trung Quốc ảnh hưởng đến nhận thức của người dân nước này quá mạnh, khiến người dân Trung Quốc chưa thoát khỏi được suy nghĩ sùng bái quyền lực, không tranh chấp với thế sự. Do đó ý thức tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách trở nên yếu ớt. + Phương thức để công dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách ở Trung Quốc chưa thông suốt, chưa đáp ứng nhu cầu được tham gia vào các chu trình chính sách của người dân.

+ Cơ chế để công dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách còn nhiều cản trở. Thứ năm, tại Việt Nam, công dân cũng có quyền tham gia vào quá trình hoạch định chính sách. Tuy nhiên, thực trạng công dân Việt Nam tham gia vào quá trình hoạch định chính sách vẫn còn nhiều tồn tại, hầu như chỉ mang 2 tính hình thức. Công việc làm chính sách vẫn đang được coi là đặc quyền của các cơ quan nhà nước chứ chưa phải là công việc chung của xã hội, của doanh nghiệp và của các nhóm lợi ích trong xã hội.

Do vậy, xuất phát từ những điểm tương đồng và khác biệt trong sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách ở hai nước, việc tìm hiểu thực trạng công dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách công tại Trung Quốc rất có ích cho Việt Nam. Thứ sáu, về mặt khoa học, cho đến nay, ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về chính sách công của Việt Nam cũng tương đối nhiều nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào chuyên sâu và có cái nhìn đầy đủ vào vấn đề sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách ở Trung Quốc. Đây là khoảng trống đáng kể trong nghiên cứu về lĩnh vực này. Bởi qua đó các nhà hoạch định chính sách ở Việt Nam sẽ có cái nhìn sâu sắc nhất về vấn đề để công dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách, rút ra được những kinh nghiệm cho Việt Nam học tập và những bài học cần tránh.

Đồng thời sau khi nghiên cứu, đề tài sẽ trở thành nguồn tài liệu tham khảo có giá trị trong việc giảng dạy về vấn đề sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công, nâng cao tính tích cực của công dân Việt Nam vào quá trình hoạch định chính sách công, nâng cao hiệu quả cho chính sách công của đất nước. Xuất phát từ ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn như trên, có thể kết luận việc nghiên cứu, tìm hiểu sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách ở Trung Quốc để từ đó nhìn nhận lại thực trạng của Việt Nam là một việc làm rất quan trọng, có ý nghĩa thực tiễn và ý nghĩa khoa học cao. Vì vậy, nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề ―Sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công từ thực tiễn ở Trung Quốc hiện nay‖ làm đề tài luận án. Hy vọng, đề tài sẽ bước đầu đưa ra những nhận định khái quát nhất về vấn đề này.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án này là rút ra những bài học kinh nghiệm thực tiễn của Trung Quốc để gợi ý cho Việt Nam về sự tham gia của công dân vào hoạch định chính sách công. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục đích trên, luận án cần thực hiện một số nhiệm vụ cụ thể như sau: - Làm rõ khung khổ lý thuyết để thực hiện nghiên cứu các vấn đề liên quan đến sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công ở Trung Quốc như: hệ thống thể chế liên quan, quan điểm của Đảng Cộng sản Trung Quốc về sự tham gia của công dân, các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của công dân,. - Rà soát thực trạng để hình dung được vấn đề công dân Trung Quốc tham gia vào quá trình hoạch định chính sách: công dân được tham gia vào bước nào trong toàn bộ quá trình hoạch định chính sách, tham gia bằng phương thức nào, tham gia với vai trò gì, cấu trúc chủ thể công dân khi tham gia vào hoạch định chính sách.

- Rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, đề xuất một số biện pháp cụ thể nhằm nâng cao tính tích cực của công dân Việt Nam tham gia vào quá trình hoạch định chính sách của đất nước. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề tài 3. Đối tượng nghiên cứu Sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công ở Trung Quốc: công dân Trung Quốc tham gia vào bước nào trong toàn bộ quá trình hoạch định chính sách công, tham gia bằng phương thức nào, có vai trò gì. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công tại Trung Quốc lục địa, không bao gồm Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao.

4 - Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công ở Trung Quốc kể từ sau Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc đến nay. - Phạm vi nội dung: Đề tài nghiên cứu quá trình tham gia hoạch định chính sách của công dân Trung Quốc thông qua việc tìm hiểu sự tham gia đó được thể hiện như thế nào qua từng bước hoạch định chính sách. Công dân được tham gia vào bước nào, tham gia bằng con đường nào, tham gia với vai trò gì. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài tiếp cận từ góc nhìn của sự tham gia của công dân vào quá trình hoạch định chính sách công.

Các lý thuyết sử dụng để tiếp cận bao gồm: lý thuyết về các bước hoạch định chính sách công, lý thuyết hệ thống về sự phân bổ quyền lực của một quốc gia, lý thuyết về sự tham gia dân chủ, lý thuyết về sự lựa chọn công. Các lý thuyết này sẽ khiến đề tài đi từ góc nhìn mới, đó là nhìn nhận vấn đề từ các bước hoạch định chính sách công có sự tham gia của công dân được thể hiện như thế nào qua các tiêu chí: con đường tham gia, chủ thể tham gia, vai trò của chủ thể. Từ đó, đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau: - Phương pháp phân tích, tổng hợp: được sử dụng bao quát trong tất cả các chương, mục của luận án để phát hiện, luận giải thuyết phục về các nội dung liên quan đến chủ đề luận án. - Phương pháp thu thập thông tin: Thu thập và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu, Nghị quyết,; các công trình nghiên cứu, các báo cáo, tài liệu thống kê của các ban ngành đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới vấn đề hoạch định chính sách ở Trung Quốc.

Đồng thời, thu thập các tài liệu của các tổ chức và học giả quốc tế liên quan đến đề tài trong thời gian qua.