Luận án: Nghiên cứu bệnh đầu đen ở gà tại Thái Nguyên, Bắc Giang và biện pháp phòng trị

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ---------------------- TRƢƠNG THỊ TÍNH NGHIÊN CỨU BỆNH ĐẦU ĐEN DO ĐƠN BÀO HISTOMONAS MELEAGRIDIS GÂY RA Ở GÀ TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN, BẮC GIANG VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÚ Y THÁI NGUYÊN - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN ---------------------- TRƢƠNG THỊ TÍNH NGHIÊN CỨU BỆNH ĐẦU ĐEN DO ĐƠN BÀO HISTOMONAS MELEAGRIDIS GÂY RA Ở GÀ TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN, BẮC GIANG VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỊ BỆNH Chuyên ngành: Ký sinh trùng và Vi sinh vật học Thú y Mã số: 62.04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ THÚ Y Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Kim Lan 2. Lê Văn Năm THÁI NGUYÊN - 2016 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Mọi thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc. TÁC GIẢ Trƣơng Thị Tính ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS. Nguyễn Thị Kim Lan, PGS. TS Lê Văn Năm – người đã hướng dẫn, chỉ bảo tôi hết sức tận tình trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án.

Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn Chi cục Thú y tỉnh Thái Nguyên, Bắc Giang; các Trạm Thú y và Phòng Nông nghiệp; Các cán bộ, nhân dân địa phương của các huyện Phú Bình, Phổ Yên, Võ Nhai (tỉnh Thái Nguyên); Huyện Yên Thế, Tân Yên, Hiệp Hòa (tỉnh Bắc Giang) đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ và tạo điều kiện to lớn về cơ sở vật chất, nhân lực, vật lực của Ban Giám đốc, Ban Đào tạo Sau Đại học – Đại học Thái Nguyên; Đảng ủy, Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, tập thể cán bộ giảng dạy, 2 học viên cao học Nguyễn Thị Thanh Xuân, Trương Thị Xuân và sinh viên các khóa 40, 41, 42 Khoa Chăn nuôi Thú y – Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên; Các em sinh viên khóa 6, 7, 8 bộ môn Thú y - Khoa Kỹ thuật Nông Lâm - Trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật – Đại học Thái Nguyên. Tôi xin trân trọng cảm ơn: GS. Lê Thanh Hòa và TS.

Nguyễn Thị Bích Ngà - Phòng Miễn dịch học - Viện Công nghệ sinh học - Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, PGS. Nguyễn Hữu Nam - Bộ môn Giải phẫu Bệnh lý – Khoa Thú y – Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cô Nguyễn Thị Thủy Phòng Siêu cấu trúc - Viện vệ sinh dịch tễ Trung ương đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài. Tôi vô cùng biết ơn các thành viên trong gia đình và bạn bè đã luôn ở bên tôi, giúp đỡ và động viên tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Thái nguyên, ngày tháng năm 2016 NGHIÊN CỨU SINH Trƣơng Thị Tính iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT cs.

Cộng sự ĐC Đối chứng E. coli Escherichia coli E. tenella Eimeria tenella GN Gây nhiễm GOT Glutamic oxalacetic transaminase GPT Glutamic pyruvic transaminase H. meleagridis Histomonas meleagridis H.

gallinarum Heterakis gallinarum KL Khối lượng KCTG Ký chủ trung gian LDH Lactic dehydrogenase MB Mắc bệnh MDH Dehydrogenase malic Nxb Nhà xuất bản Pα Mức ý nghĩa spp. Species TC Triệu chứng TN Thí nghiệm tr. Trang TT Thể trọng VSTY Vệ sinh thú y XN Xét nghiệm iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix MỞ ĐẦU.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Đặc điểm sinh học của đơn bào Histomonas meleagridis ký sinh ở gia cầm. Vị trí của đơn bào Histomonas meleagridis trong hệ thống phân loại động vật nguyên sinh. Hình thái học của đơn bào Histomonas meleagridis.

Sức đề kháng của đơn bào H. Phương thức truyền lây bệnh do đơn bào H. Môi trường nuôi cấy đơn bào H. Bệnh đầu đen (Histomonosis) ở gà.

Lịch sử bệnh đầu đen ở gà. Dịch tễ học bệnh đầu đen (Histomonosis) ở gia cầm. Cơ chế sinh bệnh. Triệu chứng và bệnh tích bệnh đầu đen.

Biến đổi máu của gia cầm nhiễm đơn bào H. Chẩn đoán bệnh do đơn bào H. Miễn dịch trong bệnh đầu đen. Các biện pháp phòng bệnh đầu đen cho gà.

Điều trị bệnh đầu đen cho gà. 36 Chƣơng 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu. Động vật và các loại mẫu nghiên cứu. Dụng cụ và hóa chất.

Nội dung nghiên cứu. meleagridis ký sinh ở gà nuôi tại hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang bằng phương pháp sinh học phân tử. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen ở gà tại tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang. Nghiên cứu bệnh đầu đen do H.

meleagridis gây ra ở gà. Nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh đầu đen cho gà. Phương pháp nghiên cứu. Định danh đơn bào Histomonas spp.

gây bệnh đầu đen ở gà tại hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang bằng phương pháp sinh học phân tử. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đầu đen ở gà tại hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang. Phương pháp nghiên cứu sự liên quan giữa bệnh đầu đen và bệnh giun kim ở gà. Phương pháp nghiên cứu bệnh đầu đen do đơn bào H.

meleagridis gây ra ở gà. Phương pháp nghiên cứu biện pháp phòng trị bệnh đầu đen cho gà. Phương pháp xử lý số liệu. 64 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Kết quả định danh đơn bào Histomonas spp. gây bệnh đầu đen ở gà bằng phương pháp sinh học phân tử. Thực hiện kỹ thuật PCR thu nhận đoạn gen 18S ribosomal. Kết quả giải trình tự gen 18S ribosomal và truy cập ngân hàng gen của Histomonas spp.

Phân tích mức độ tương đồng với các mẫu của thế giới. Phân tích mối quan hệ phả hệ. Đặc điểm dịch tễ bệnh do đơn bào Histomonas meleagridis ở gà tại Thái Nguyên và Bắc Giang. Kết quả điều tra thực trạng phòng chống bệnh ký sinh trùng nói chung cho gà ở hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang.

Tình hình nhiễm đơn bào H. meleagridis ở gà tại tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang 69 3. Nghiên cứu sự liên quan giữa bệnh đầu đen và bệnh giun kim ở gà. Nghiên cứu bệnh đầu đen ở gà gây nhiễm và trên thực địa.

Nghiên cứu bệnh đầu đen trên gà gây nhiễm. Nghiên cứu bệnh đầu đen ở gà mắc bệnh tự nhiên tại Thái Nguyên và Bắc Giang 115 3. Nghiên cứu biện pháp phòng chống bệnh đầu đen cho gà. Phòng bệnh đầu đen cho gà bằng cách tẩy giun kim.

Nghiên cứu tác dụng diệt đơn bào H. meleagridis bằng thuốc sát trùng trong phòng thí nghiệm (in vitro). Xác định phác đồ điều trị bệnh đầu đen cho gà hiệu quả cao. Đề xuất và khuyến cáo áp dụng quy trình phòng chống bệnh đầu đen cho gà.

125 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 129 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 131 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 163 vii DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Tỷ lệ đồng nhất về trình tự nucleotide các mẫu của VN với chuỗi gen 18S của thế giới đăng ký trong ngân hàng gen. Thực trạng phòng chống bệnh ký sinh trùng cho gà ở hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang. Tỷ lệ nhiễm đơn bào H. meleagridis ở gà theo địa phương.

Tỷ lệ nhiễm đơn bào H. meleagridis ở gà theo tuổi. Tỷ lệ nhiễm H. meleagridis ở gà theo mùa vụ.

Tỷ lệ nhiễm H. meleagridis ở gà theo phương thức chăn nuôi. Tỷ lệ nhiễm đơn bào H. meleagridis ở gà nuôi trên loại nền chuồng khác nhau.

Tỷ lệ nhiễm H. meleagridis ở gà theo tình trạng vệ sinh thú y. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun kim ở gà mổ khám. Tỷ lệ nhiễm H.

meleagridis trong số gà nhiễm giun kim. Tỷ lệ nhiễm H. meleagridis trong số gà không nhiễm giun kim. Tương quan giữa tỷ lệ nhiễm giun kim và tỷ lệ nhiễm H.

Sự ô nhiễm trứng giun kim ở khu vực chăn nuôi gà. Sự phát triển của đơn bào H. meleagridis trong môi trường Dwyers. Sự phát triển của đơn bào H.

meleagridis trong môi trường Dwyers cải tiến. Tỷ lệ gà mắc bệnh sau gây nhiễm. Thời gian xuất hiện triệu chứng lâm sàng ở gà gây nhiễm. Tỷ lệ và các triệu chứng lâm sàng của gà bị bệnh đầu đen do gây nhiễm qua lỗ huyệt.

Thời gian chết của gà sau gây nhiễm. Sự thay đổi một số chỉ số sinh lý máu của gà thí nghiệm. Sự thay đổi công thức bạch cầu của gà gây nhiễm. Sự thay đổi một số chỉ số sinh hóa máu của gà mắc bệnh đầu đen do gây nhiễm.

Bệnh tích đại thể của gà mắc bệnh đầu đen do gây nhiễm. Khối lượng cơ thể và các nội quan của gà gây nhiễm (sau gây nhiễm 16 ngày). Sự thay đổi thể tích các cơ quan nội tạng của gà gây nhiễm. Bệnh tích vi thể một số cơ quan của gà mắc bệnh đầu đen do gây nhiễm 114 viii Bảng 3.

Tỷ lệ và triệu chứng lâm sàng của gà bị bệnh đầu đen trên thực địa. Bệnh tích đại thể của gà bị bệnh đầu đen ở Thái Nguyên và Bắc Giang. Hiệu lực của thuốc tẩy giun kim cho gà trên diện hẹp. Hiệu lực của thuốc tẩy giun kim cho gà trên diện rộng.

Tác dụng của chất sát trùng đối với đơn bào H. Hiệu lực của phác đồ điều trị bệnh đầu đen trên gà gây nhiễm. Hiệu lực của phác đồ điều trị bệnh đầu đen cho gà trên thực địa. 124 ix DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.

Hình ảnh điện di sản phẩm PCR của gen 18S từ các chủng Histomonas spp. kiểm tra trên thạch agarose 1%. Cây phả hệ thể hiện mối quan hệ về loài dựa trên trình tự amino acid của gen 18S bằng chương trình MEGA6.06 phương pháp „kết nối liền kề‟ NJ (Neighbor-Joining) với hệ số tin tưởng (bootstrap) 1000 lần. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm đơn bào H.

meleagridis ở gà tại tỉnh Thái Nguyên và Bắc Giang. Đồ thị tỷ lệ nhiễm đơn bào H. meleagridis theo tuổi gà. Biểu đồ tỷ lệ nhiễm H.

meleagridis ở gà theo mùa vụ (tính chung cả hai tỉnh). Biểu đồ tỷ lệ nhiễm H. meleagridis ở gà theo phương thức chăn nuôi .