Luận án khảo sát xoắn khuẩn Leptospira và bệnh Leptospirosis trên chó tại tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long (2013-2017)

TÓM TẮT Đề tài “Khảo sát xoắn khuẩn Leptospira và Leptospirosis trên chó ở một số tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long” được thực hiện từ năm 2013 đến 2017, sử dụng phương pháp khảo sát huyết thanh học (MAT), lấy mẫu cắt ngang được thực hiện trên 4 tỉnh Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang và Cà Mau với 18 nhóm huyết thanh Leptospira phổ biến. Tổng số mẫu kiểm tra huyết thanh chó 1.433, chia thành: giống chó nội và giống chó ngoại; 3 nhóm tuổi: 4 tháng - 12 tháng tuổi, ≤ 1-6 năm và ≥ 6 năm tuổi; giới tính đực và cái; nuôi thả rong và nuôi nhốt. Tổng số mẫu huyết thanh chuột 647, với 3 loại chuột: chuột cống, chuột xạ và chuột nhắt. Đề tài thực hiện trên 4 nội dung là: (1) Điều tra tỷ lệ nhiễm Leptospira trên chó và chuột; (2) Phát hiện xoắn khuẩn Leptospira từ nước tiểu bằng kỹ thuật PCR và nuôi cấy, giải trình tự đoạn gene 16S rRNA của xoắn khuẩn Leptospira; (3) Khảo sát những biến đổi bệnh lý bệnh Leptospirosis trên chó thông qua xét nghiệm máu và nước tiểu và (4) nghiên cứu biện pháp điều trị bệnh Leptospirosis với 3 phác đồ điều trị bằng Shoptapen, Amoxicillin và Doxycycline.

Việc phát hiện xoắn khuẩn Leptospira được thực hiện trên 63 mẫu nghi ngờ có Leptospira từ 111 mẫu nước tiểu của chó có MAT ≥ 1: 400. Các biến đổi về bệnh lý thực hiện trên 13 chó (6 con không có và 7 có triệu chứng lâm sàng) dương tính với Leptospira bằng kỹ thuật PCR và điều trị được thực hiện tại 3 phòng mạch thú y tại TPCT. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm xoắn khuẩn Leptospira trung bình trên chó là 23,1%; cao nhất ở TP Vĩnh Long là 26,59%, kế đến là Cần Thơ (24,46%), An Giang (20,15%) và thấp nhất là Cà Mau (18,94%). Serogroup phổ biến là L.

Tỷ lệ nhiễm xoắn khuẩn Leptospira giữa nhóm giống chó nội (23,71%) và chó ngoại (22,24%) (P=0,51) cũng như các lứa tuổi chó khác nhau, từ 4 tháng đến 12 tháng tuổi (22,51%), ≤ 1-6 năm tuổi (22,52%) và ≥ 6 năm tuổi (26,04%) (P=0,32). Tỷ lệ nhiễm Leptospira giữa chó đực (24,20%) và con cái (22,01%) (P=0,33). Tuy nhiên, phương thức nuôi có ảnh hưởng rất có ý nghĩa đến tỷ lệ nhiễm Leptospira, chó thả rong là 25,92% trong khi nuôi nhốt là 17,56% (P<0,01). Chuột có tỷ lệ nhiễm Leptospira khá cao, chuột cống 46,32%, trong khi chuột xạ và chuột nhắt lần lượt là 26,32 và 27,14% (P<0,01).

Serogroup nổi trội là L. Tỷ lệ dương tính với Leptospira giữa chuột và chó có tương quan rất chặc chẻ (R2= 0,90). ii Kỹ thuật PCR đã phát hiện 13/63 mẫu nước tiểu dương tính với Leptospira (20,63%) và đã nuôi cấy thành công Leptospira từ 3/63 mẫu nước tiểu này (4,76%). Kết quả định danh xác định các mẫu phát hiện thuộc hai loài Leptospira interrogans (L.

interrogans serovar icterohaemorrhagie) thuộc nhóm Leptospira gây bệnh và loài Leptospira fainei (L. fainei serovar hurstbridge) thuộc nhóm xoắn khuẩn trung gian gây bệnh cơ hội hiện diện trong nước tiểu chó ở TPCT. Mười ba chó dương tính với Leptospira có bạch cầu tổng số, bạch cầu trung tính, lâm ba cầu, urea, creatinin, AST, ALT và bilirubin tăng cao, trong khi hồng cầu, hemoglobin, hematocrit và tiểu cầu giảm so với chỉ số bình thường, ngoài ra trong nước tiểu còn xuất hiện hồng cầu và protein cao. Bảy chó có triệu chứng lâm sàng như lừ đừ, ăn ít hoặc bỏ ăn (100%), niêm mạc nhợt màu (85,71%) và tiêu chảy (14,28%).

Sáu mươi ba chó được điều trị với ba phác đồ, kết quả Doxycycline có tỷ lệ khỏi bệnh cao nhất (61,90%), kế đến là Amoxicilline (50%) và thấp nhất Shotapen (40%) (P=0,37). Kết quả của đề tài chỉ rằng chó và chuột là hai động vật có mắc bệnh Leptospirois, tỷ lệ nhiễm Leptospira giữa chúng có quan hệ tuyến tính rất cao. Các số liệu thu được của đề tài là những dữ liệu cần thiết cho công tác phòng và chống bệnh trên chó cũng như góp phần làm hạn chế bệnh trên các động vật khác và trên người. Từ khóa: chó, chuột, Leptospira, serogroup, tỷ lệ nhiễm, điều trị.

iii ABSTRACT The study of “Survey of Leptospira and Leptospirosis in dogs in some provinces in the Mekong Delta" was carried out from 2013 to 2017, using for a cross-sectional sero survey of the Leptospira prevalence by microscopic agglutination test (MAT) on four provinces: Can Tho, Vinh Long, An Giang and Ca Mau with live antigens of 18 common serogroups. A total of serum samples was 1,433, in which dogs were divided two breeds group: domestic and exotic dog’s breeds; three age groups, 4 months to 12 months, ≤ 1-6 years and ≥ 6 years-old dogs; male and female; free-raising dogs and captive dogs. A total of the tested serum samples was 647: three rat species: Rattus norvegicus, Suncus murinus and Mus musculus. The study consisted of four contents (1) Investigation the prevalence of Leptospira in dogs and rats; (2) Detection of Leptospira from urine by PCR technique and by culturing methods, sequence of the 16S rRNA of Leptospira; (3) Survey of the pathological changes of Leptospirosis on dogs through blood and urine tests and (4) examination of three antimicrobial therapies with Shoptapen, Amoxicillin and Doxycycline in the treatment of Leptospira on dogs.

The detection of Leptospira was examined on 63 clinical suspicion cases of Leptospira from 111 urine samples of dogs, all were tested by MAT ≥ 1: 400. The pathological changes were conducted on 13 dogs (6 without and 7 had clinical symptoms) that were positive for Leptospira by PCR technique and the treatments were conducted at 3 veterinary clinics in Cantho city. Results showed that the average prevalence of Leptospira in dogs was 23.10%, the highest rate was reported in Vinh Long province (26.95%), followed by Can Tho city (24.46%), An Giang province (20.15%) and the lowest was in Ca Mau city (18. The common serogroups were L.

The seroprevalence of Leptospira between domestic dog’s breeds group was (23.71%) and exotic dog’s breeds group (22.51) as well as among age groups of dogs: from 4 months to 12 months (21.52%) and ≥ 6 year-old dogs (26. The prevalence of Leptospira between males dogs was 24. Howerver, keeping methods had significantly influenced on the prevalence of Leptospira with 25.92% found in free-raising dogs, while in captive dogs was 17. There was high positive prevalence of Leptospira observed in rats (35.40%), in which the highest percentage found in Rattus norvegicus (46.32%), while Suncus murinus and Mus musculus were 26.

The common serogroups were L. The positive prevalence Leptospira between rats and dogs was highly correlated (R2=0. The PCR technique detected 13/63 Leptospira positive urine samples (20.63%) and Leptospira was successfully cultured from 3/63 urine samples (4. Identification results based on homology and comparison of 16S rNRA gene nucleotic sequences had identified the Leptospira detected samples belonged to two species of Leptospira interrogans (L.

interrogans serovar icterohaemorrhagiae), which is pathogenic Leptospira species and L. fainei (Leptospira fainei serovar hurstbridge) is the associated pathogenic spirochetes, occurred in dog urine in Can Tho city. Thirteen dogs positive for Leptospira had the white blood cell, neutrophil, lymphocyte counts, urea, creatinine, AST, ALT and bilirubin levels higher than normal ranges, whereas the red blood cell, hemoglobin, hematocrit and platelet counts were lower than those of normal; and there were the presence of red blood cell and protein in urine. Seven dogs with clinical symptoms of Leptospirosis included lethargy, reluctant to eat and anorexia (100%), colorless mucus (85.

Sixty- three infected dogs treated with Doxycycline had the highest recovery rate (61.90%), followed by Amoxicillin (50%) and the lowest was Shoptapen (40%) (P=0. The study indicated that canine and rodent were two infected animal species with Leptospirosis. There was a high linearly correlated in the prevalence of Leptospira between dogs and rats. This research is necessary for the prevention, against as well as contributes to limit the bacteria potential exposure of rodent to domestic animals and human.

Keywords: dog, rat, Leptospira, serogroup, prevalence, treatment. v LỜI CAM KẾT KẾT QUẢ Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ ở bất kỳ nơi đâu. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Cán bộ hướng dẫn Tác giả luận án PGS.

Hồ Thị Việt Thu Nguyễn Thị Bé Mười vi MỤC LỤC LỜI CẢM TẠ. iii LỜI CAM KẾT KẾT QUẢ. vi MỤC LỤC. vii DANH SÁCH BẢNG.

x DANH SÁCH HÌNH. xii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. xiii CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU. 1 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU .1 Lịch sử phát hiện bệnh Leptospirosis và xoắn khuẩn Leptospira .2 Đặc điểm vi sinh vật học của xoắn khuẩn Leptospira .1 Phân loại học .2 Cấu trúc hình thái .3 Đặc tính nuôi cấy xoắn khuẩn Leptospira .4 Sức đề kháng của mầm bệnh .5 Tính sinh miễn dịch .3 Đặc điểm dịch tễ học .2 Đường xâm nhập của mầm bệnh .3 Đặc tính gây bệnh của xoắn khuẩn Leptospira .4 Đặc điểm bệnh học và lâm sàng .1 Bệnh Leptospirosis trên chó .Bệnh Leptospirosis trên người .5 Tình hình nghiên cứu Leptospirosis trên thế giới .6 Tình hình nghiên cứu Leptospirosis trên gia súc và người ở Việt Nam .7 Một số phương pháp chẩn đoán Leptospira .1 Phương pháp kiểm tra xoắn khuẩn bằng kính hiển vi nền đen .2 Phương pháp nuôi cấy xoắn khuẩn Leptospira .3 Chẩn đoán huyết thanh học .8 Các biện pháp phòng và trị Leptospirosis.1 Các biện pháp phòng .2 Điều trị bệnh Leptospirosis.

31 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu .2 Đối tượng nghiên cứu .3 Vật liệu thí nghiệm .1 Phương tiện và dụng cụ dùng trong phản ứng huyết thanh học .2 Phương tiện và dụng cụ dùng trong kỹ thuật PCR .4 Nội dung nghiên cứu.1 Nội dung 1: Xác định tình hình nhiễm xoắn khuẩn Leptospira trên chó và chuột ở 4 tỉnh ĐBSCL.2 Nội dung 2: Phát hiện xoắn khuẩn Leptospira từ nước tiểu .3 Nội dung 3: Khảo sát những biến đổi bệnh lý bệnh Leptospirosis.4 Nội dung 4: Nghiên cứu biện pháp điều trị bệnh Leptospirosis .5 Phân tích và xử lý số liệu. 56 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN .1 Kết quả khảo sát tình hình nhiễm Leptospira trên chó và chuột .2 Phát hiện xoắn khuẩn Leptospira từ nước tiểu. Khảo sát những biến đổi bệnh lý bệnh Leptospirosis trên chó. Nghiên cứu biện pháp điều trị bệnh Leptospirosis trên chó.

99 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 103 viii DANH MỤC LIỆT KÊ CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 104 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 105 PHỤ LỤC MẪU PHIẾU ĐIỀU TRA.

121 PHỤ LỤC THUỐC SỬ DỤNG. 122 PHỤ LỤC THỐNG KÊ. 124 KẾT QUẢ MỔ KHÁM BỆNH TÍCH. 136 PHỤ LỤC HÌNH.

143 ĐẶC ĐIỂM PHÂN BIỆT BA LOÀI CHUỘT. 146 PHỤ LỤC GIẢI TRÌNH TỰ GENE. 148 ix DANH SÁCH BẢNG Bảng Tên bảng Trang Bảng 2.1 Nhóm huyết thanh và một số serovar của L.1 Danh mục bộ kháng nguyên dùng trong phản ứng MAT .2 Số lượng mẫu huyết thanh chó trong nghiên cứu .