Luận án tiến sĩ: Đặc điểm dịch tễ PRRS trên heo và vắc xin phòng bệnh tại TP.HCM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH ………………. TRẦN THỊ BÍCH LIÊN ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CỦA HỘI CHỨNG RỐI LOẠN SINH SẢN- HÔ HẤP (PRRS) TRÊN HEO GIAI ĐOẠN 2003 – 2007 VÀ THỬ NGHIỆM VẮC XIN PHÒNG BỆNH NÀY TẠI TP. HỒ CHÍ MINH VÀ VÙNG LÂN CẬN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Hướng dẫn khoa học PGS.

Trần Thị Dân Thành phố Hồ Chí Minh- Năm 2011 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HỒ CHÍ MINH ………………. TRẦN THỊ BÍCH LIÊN ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CỦA HỘI CHỨNG RỐI LOẠN SINH SẢN- HÔ HẤP (PRRS) TRÊN HEO GIAI ĐOẠN 2003 – 2007 VÀ THỬ NGHIỆM VẮC XIN PHÒNG BỆNH NÀY TẠI TP. HỒ CHÍ MINH VÀ VÙNG LÂN CẬN Chuyên ngành: Bệnh lý và chữa bệnh vật nuôi Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Hướng dẫn khoa học PGS.

Trần Thị Dân Thành phố Hồ Chí Minh- Năm 2011 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những kết quả trình bày trong luận án này là công trình nghiên cứu của bản thân tôi Tất cả các số liệu , kết quả hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình hoặc luận văn nào trước đây Tác giả luận án NCS. Trần Thị Bích Liên iii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nh ận được sự động viên giúp đỡ tận tình của quý Thầy Cô và các anh chị, các bạn đồng nghiệp ở Khoa Chăn nuôi Thú y, Phòng Đào tạo sau đại học, Trường Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh, các trại chăn nuôi heo và lò mổ Vissan. Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: PGS.TS Trần Thị Dân Đã tận tình hư ớng dẫn, cho nhiều ý kiến quý báu và tạo điều kiện thuận lợi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng đào t ạo sau đại học Trường Đại học Nông Lâm thành TP.HCM Ban Chủ nhiệm Khoa Chăn nuôi Thú y, Quý Thầy Cô đồng nghiệp trong khoa, Bộ môn Vi sinh Truyền nhiễm.

Nguyễn Ngọc Tuân, PGS.TS Lê Văn Hùng Ban giám đốc và các anh chị đồng nghiệp ở các trại chăn nuôi heo Trung tâm chẩn đoán Cơ quan Thú y vùng 6 Phòng xét nghiệm Chi cục Thú y Tp Đã giúp đỡ cho tôi khi thực hiện đề tài Quý Thầy Đỗ Hiếu Liêm, Trần Văn Chính và Lê Thanh Hiền đã đ ộng viên và giúp đỡ trong việc xử lý số liệu Các bạn sinh viên Khoa Chăn nuôi Thú y và Khoa Công nghệ sinh học cùng tham gia thực hiện đề tài Xin cảm ơn tất cả người thân đã giúp đ ỡ và động viên tôi trong thời gian thực hiện và hoàn thành luận án này. iv MỤC LỤC Trang Phụ bìa Cam đoan ii Lời cảm tạ iii Mục lục ………………………………………………………………………. iv Danh mục bảng………………………………………………………………. viii Danh mục hình……………………………………………………………….

x Danh mục biểu đồ …………………………………………………………… xii Danh mục chữ viết tắt ………………………………………………………. xiii Phụ lục xiv Tóm tắt………………………………………………………………………. xv MỞ ĐẦU……………………………………………………………………… 1 1. Mục tiêu của đề tài…………………………………………………….

Những đóng góp mới về khoa học……………………………………. 3 Chương 1 TỔNG QUAN …………………………………………………….1 Lịch sử phát hiện bệnh PRRS………………………………………….2 Tác nhân gây bệnh…………………………………………………….2 Đặc điểm hình thái và cấu trúc …………………………………… 6 1.3 Đặc điểm nuôi cấy và sự nhân lên của vi rút PRRS……………….4 Sức đề kháng ……………………………………………………….3 Dịch tễ bệnh PRRS…………………………………………………….1 Phân bố địa lý……………………………………………………… 11 1.2 Loài vật mắc bệnh ………………………………………………….3 Phương thức truyền lây và tuổi nhiễm …………………………….4 Sinh bệnh và miễn dịch………………………………………………… 14 1.2 Miễn dịch đối với vi rút PRRS…………………………………….5 Triệu chứng và bệnh tích ……………………………………………… 18 1.6 Các phương pháp chẩn đoán bệnh…………………………………….1 Phương pháp phát hiện vi rút ……………………………………… 25 1.2 Phương pháp huyết thanh học phát hiện kháng thể ……………….7 Phòng và kiểm soát bệnh……………………………………………….1 Phòng bệnh………………………………………………………….2 Kiểm soát bệnh …………………………………………………….8 Một số nghiên cứu về mức độ nhiễm PRRS và sử dụng vắc xin……… 34 1.1 Trên thế giới ……………………………………………………….2 Tại Việt Nam……………………………………………………. 36 Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU…………… 37 2.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu……………………………………… 37 2.2 Nội dung nghiên cứu…………………………………………………… 37 2.3 Đối tượng nghiên cứu và vật liệu xét nghiệm………………………….2 Mẫu vật nghiên cứu………………………………………………… 38 2.3 Vật liệu xét nghiệm………………………………………………… 38 2.1 Bộ kit xét nghiệm kháng thể ………………………………….2 Vật liệu trong phân lập vi rút PRRS………………………….3 Hóa chất trong kỹ thuật RT-PCR……………………………… 39 2.4 Dụng cụ thiệt bị …………………………………………………….4 Phương pháp nghiên cứu………………………………………………… 40 2.1 Điều tra tình hình nhiễm vi rút PRRS trên heo dựa vào phát hiện kháng thể …………………………………………………………….2 Xác định mối liên hệ giữa tình trạng huyết thanh dương tính PRRS và năng suất sinh sản của heo nái ………………………………….3 Khảo sát sự biến động kháng thể thụ động do mẹ truyền và tăng trưởng ở heo con khi heo nái có huyết thanh dương tính PRRS….4 Phân lập vi rút trên các hạng heo…………………………………….5 Đánh giá đáp ứng của heo khi tiêm vắc xin phòng PRRS………….5 Công thức tính các chỉ tiêu và xử lý số liệu……………………………. 54 Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN…………………………………… 57 3.1 Điều tra tình hình nhiễm vi rút PRRS trên heo dựa vào phát hiện kháng thể ……………………………………………………………… 57 3.1 Tỷ lệ nhiễm vi rút PRRS trên heo ………………………………….1 Phân bố tỷ lệ nhiễm theo loại hình chăn nuôi và hạng heo…….2 Phân tích tỷ lệ nhiễm theo lứa đẻ và giống heo……………….2 Phân bố các dòng vi rút PRRS nhiễm trên heo…………………….2 Mối liên hệ giữa mức huyết thanh dương tính PRRS với khả năng sinh sản của heo nái …………………………………………………… 66 3.1 Tỷ lệ huyết thanh dương tính PRRS trên nái khảo sát…………….2 Năng suất sinh sản của nái ………………………………………… 67 3.1 Số heo con trên ổ của nái dương tính và âm tính PRRS……….2 Tần suất rối loạn sinh sản ở nái khảo sát……………………… 70 3.3 Sự biến động kháng thể thụ động do mẹ truyền và tăng trưởng ở heo con khi heo mẹ dương tính với vi rút PRRS……………………….1 Biến động kháng thể của heo con từ heo nái dương tính PRRS ở 2 trại ……………………………………………………………… 74 3.2 Tỷ lệ ho của đàn heo con ở 2 trại…………………………………… 85 3.3 Tăng trọng đàn con ở 2 trại ………………………………………… 86 3.4 Tần suất phân lập vi rút PRRS trên các hạng heo……………………….1 Đặc điểm bệnh tích trên tế bào MARC-145 và kết quả phân lập vi rút theo hạng heo………………………………………………….2 Loại mẫu phân lập được vi rút PRRS……………………………….5 Đáp ứng của heo khi tiêm vắc xin phòng PRRS……………………….1 Đáp ứng đối với vắc xin trên heo tăng trưởng thương phẩm ……….1 Tỷ lệ huyết thanh dương tính trên heo sau tiêm vắc xin ………… 93 3.2 Tỷ lệ bệnh đường hô hấp………………………………………… 96 3.3 Tăng trọng bình quân và hệ số chuyển hóa thức ăn …………….4 Nhận xét bệnh tích phổi………………………………………….2 Mức kháng thể trên heo nái sau tiêm vắc xin PRRS ……………….

99 Chương 4 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ……………………………………… 102 4. 103 Các công trình có liên quan đến luận án đã công bố ……………………… 104 Tài liệu tham khảo …………………………………………………………. 105 viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1 Bệnh phẩm dùng cho các phương pháp chẩn đoán bệnh PRRS….1 Phân bố mẫu khảo sát tỷ lệ huyết thanh dương tính và dòng vi rút PRRS bằng ELISA………………………………………….2 Phân bố nái khảo sát năng suất theo lứa đẻ và giống……………… 45 Bảng 2.3 Phân bố mẫu phân lập vi rút PRRS………………………………… 48 Bảng 2.4 Trình tự đoạn mồi phát hiện vi rút PRRS………………………….5 Số mẫu khảo sát trong thí nghiệm đánh giá đáp ứng của heo tăng trưởng khi tiêm vắc xin phòng bệnh PRRS ……………………… 53 Bảng 2.6 Số heo con sơ sinh còn sống điều chỉnh theo lứa (NSIF, 2004)….1 Tỷ lệ nhiễm vi rút PRRS trên heo theo địa điểm khảo sát………… 57 Bảng 3.2 Tỷ lệ nhiễm vi rút PRRS trên heo theo loại hình chăn nuôi ở 2 địa điểm…………………………………………………………… 59 Bảng 3.3 Tỷ lệ nhiễm vi rút PRRS theo hạng heo…………………………… 60 Bảng 3.4 Tỷ lệ nhiễm vi rút PRRS theo lứa đẻ……………………………….5 Tỷ lệ nhiễm vi rút PRRS trên heo sinh sản theo giống…………….6 Phân bố các dòng vi rút PRRS nhiễm trên heo…………………….7 Tỷ lệ huyết thanh dương tính PRRS trên heo nái ở 2 trại khảo sát .8 Phân bố nhóm nái theo các mức kháng thể (tỷ số S/P) ở nái dương tính ………………………………………………………….9 Số heo con trên ổ của nái dương tính và âm tính PRRS…………… 68 Bảng 3.10 Số heo con trên ổ của nái dương tính ở các mức kháng thể ……… 69 Bảng 3.11 Tỷ lệ sinh sớm trên nái từ lứa 1 đến lứa khảo sát………………….12 Tỷ lệ thai chết và heo con yếu của nái dương và âm tính với PRRS.13 Hệ số tương quan giữa mức kháng thể PRRS (S/P) của heo nái dương tính và một số chỉ tiêu sinh sản…………………………….14 Mức kháng thể (tỷ số S/P) của nái trên 2 lô khảo sát ở 2 trại……… 74 Bảng 3.15 Sự biến động tỷ số S/P trên đàn con của nái dương tính ở trại 1….16 Hệ số tương quan giữa mức kháng thể của heo mẹ dương tính 3 ngày sau sinh và đàn con tại trại 1………………………………….17 Biến động kháng thể của heo con từ những nái dương tính trại 2… 80 Bảng 3.18 Tỷ lệ ho và thở bụng của đàn con ở 2 trại ………………………… 85 Bảng 3.19 Tăng trọng và tiêu tốn thức ăn giai đoạn sơ sinh đến 2 tháng tuổi… 86 Bảng 3.20 Kết quả phân lập vi rút PRRS theo hạng heo……………………… 89 Bảng 3.21 Kết quả phân lập vi rút PRRS theo loại mẫu trên heo cai sữa …… 92 Bảng 3.22 Tỷ lệ huyết thanh dương tính và tỷ số trung bình S/P tại các thời điểm trước và sau tiêm vắc xin ở 2 lô……………………………… 94 Bảng 3.23 Tỷ lệ ho và thở bụng theo từng giai đoạn khảo sát ……………….24 Tăng trọng của heo và tiêu tốn thức ăn…………………………….25 Tỷ số S/P và tỷ lệ huyết thanh dương tính của heo nái trước và sau tiêm vắc xin ………………………………………………………. 100 x DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Phát hiện các ổ dịch PRRS tại Việt Nam (2007)………………… 5 Hình 1.2 Mô hình cấu trúc vi rút PRRS …………………………………… 7 Hình 1.3 Mô hình cấu trúc gen của vi rút PRRS ………………………….4 Mô hình chu trình nhân lên của vi rút PRRS trong tế bào……… 9 Hình 1.5 Bệnh tích tế bào do vi rút PRRS trên MARC-145……………….6 Bản đồ phân bố bệnh PRRS trên thế giới……………………….7 Triệu chứng sẩy thai và sinh sớm trên nái nhiễm vi rút PRRS……………………………………………………….8 Triệu chứng trên heo con nhiễm vi rút PRRS…………………… 20 Hình 1.9 Triệu chứng heo cai sữa nhiễm vi rút PRRS…………………….10 Hạch lâm ba sưng to……………………………………………… 22 Hình 1.11 Phổi viêm kẽ và phù do nhiễm kết hợp PRRS và Circovirus…… 23 Hình 1.12 Bệnh tích đại thể phổi và hạch lâm ba xuất huyết ở heo nhiễm PRRS …………………………………………………………….13 Bệnh tích trên thai từ nái đẻ nhiễm PRRS ……………………….14 Hóa mô miễn dịch dùng immunoperoxidase trên mẫu phổi heo nhiễm vi rút PRRS……………………………………………….15 Miễn dịch huỳnh quang trên đại thực bào……………………….1 Chuồng trại của 2 loại hình chăn nuôi…………………………… 41 Hình 2.2 Kết quả phát hiện kháng thể kháng vi rút PRRS ………………… 43 Hình 2.3 Kết quả phát hiện kháng thể kháng vi rút PRRS dòng châu Âu hoặc Bắc Mỹ…………………………………………….1 Tế bào MARC-145 sau 3 ngày nuôi cấy ………………………… 90 Hình 3.