Luận án tiến sĩ: Chọn lọc nâng cao năng suất sinh trưởng gà Mía bằng chỉ thị phân tử - Học viện Nông nghiệp Việt Nam

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG ANH TUẤN CHỌN LỌC NÂNG CAO NĂNG SUẤT SINH TRƯỞNG CỦA GÀ MÍA BẰNG CHỈ THỊ PHÂN TỬ LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2023 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG ANH TUẤN CHỌN LỌC NÂNG CAO NĂNG SUẤT SINH TRƯỞNG CỦA GÀ MÍA BẰNG CHỈ THỊ PHÂN TỬ Ngành : Chăn nuôi Mã số : 9 62 01 05 Người hướng dẫn : PGS. Bùi Hữu Đoàn PGS. Nguyễn Hoàng Thịnh HÀ NỘI - 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày… tháng 01 năm 2023 Tác giả luận án Hoàng Anh Tuấn i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Bùi Hữu Đoàn và PGS. Nguyễn Hoàng Thịnh, các Thầy đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Chăn nuôi chuyên khoa, Khoa Chăn nuôi - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lời cám ơn đến PGS. Phạm Kim Đăng và Ban Chủ nhiệm Đề tài “Chọn lọc nâng cao năng suất sinh trưởng của gà Mía bằng chỉ thị phân tử”, Mã số 01C- 06/62-2016-4 đã hỗ trợ kinh phí và cho phép tôi được sử dụng số liệu của đề tài. Xin chân thành cảm ơn cán bộ Công nhân viên Công ty Hadinco, Hội Chăn nuôi gà Mía, Phòng thí nghiệm Bộ môn Di truyền - Giống gia súc - Khoa Chăn nuôi, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cùng nhiều sinh viên, học viên cao học đã tận tình giúp đỡ thực hiện đề tài này.

Xin chân thành cảm ơn người thân, gia đình, bạn bè đồng nghiệp đã luôn bên cạnh, động viên khuyến khích và giúp đỡ tôi cả về tinh thần, vật chất để hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày… tháng 1 năm 2023 Nghiên cứu sinh Hoàng Anh Tuấn ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục.iii Danh mục chữ viết tắt.vi Danh mục bảng.ix Danh mục hình.xii Danh mục sơ đồ.xiv Trích yếu luận án. xv Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Sự di truyền tính trạng số lượng. Bản chất di truyền của các tính trạng số lượng. Ước tính giá trị giống.

Tính trạng số lượng. Hệ số di truyền. Một số thành phần phương sai. Cơ sở khoa học của việc đánh giá năng suất ở gà.

Một số tính trạng về sinh trưởng. Một số tính trạng sinh sản. Gà bản địa. Cải tiến gà bản địa.

Gà bản địa của Việt Nam. Chọn lọc và nhân giống gà. Lịch sử phát triển của công tác chọn lọc gia cầm. Nhân dòng thuần.

Hệ thống công tác giống gà. Nội dung công tác nhân giống gà. Ứng dụng công nghệ sinh học phân tử trong chọn lọc giống gà. Công nghệ gen.

Một số thành tựu trong nghiên cứu SNPs trong công tác giống gà. Phươngpháptiếpcậngen ứngviên (Candidate Gene). Kiểu gen GH và INS liên quan đến tính trạng sản xuất của gà. Tình hình nghiên cứu đa hình gen trong và ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu về đa hình gen ở gà trên thế giới. Tình hình nghiên cứu về đa hình gen trên các giống gà bản địa ở Việt Nam. Một số thông tin về gà Mía - đối tượng nghiên cứu. Ứng dụng một số hàm số toán học trong chăn nuôi gà thịt.

Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Nội dung 1: Đặc điểm hóa chi tết về ngoại hình của giống gà Mía. Nội dung 2: Xác định tần số kiểu gen của đa hình của 2 gen INS, GH; và ảnh hưởng của các kiểu gen này đến khả năng tăng khối lượng ở gà Mía. Nội dung 3: Tạo dòng gà Mía sinh trưởng nhanh.

Nội dung 4: Đánh giá khả năng sản xuất thịt và xác định tuổi giết thịt thích hợp của gà Mía thương phẩm (được sinh ra từ thế hệ 2). Kết quả và thảo luận. Đặc điểm ngoại hình của gà mía. Tiêu chuẩn hóa đặc điểm ngoại hình cơ bản của gà Mía.

Đa hình của gen insulin (ins), growth hormone (gh) và ảnh hưởng của chúng đến khả năng sinh trưởng ở gà mía. Xác định đa hình gen, kiểu gen, tần số kiểu gen, alen của gen INS và GH trên đàn gà Mía. Ảnh hưởng của các kiểu gen của gen INS và GH đến khối lượng của gà Mía. Chọn tạo dòng gà mía mang kiểu gen GG của gen GH có khả năng sinh trưởng nhanh.

Khả năng sinh sản của gà Mía dòng trống có gen sinh trưởng nhanh, thế hệ xuất phát và thế hệ 1. Tần số xuất hiện kiểu gen GG trên đàn gà Mía thế hệ 1. Tỷ lệ nuôi sống, khối lượng cơ thể và hiệu quả sử dụng thức ăn của gà Mía mang kiểu gen GG thế hệ 1 và thế hệ 2. Kết quả phân tích một số tham số di truyền của quá trình chọn lọc gà Mía qua 2 thế hệ.

Khả năng sản xuất của gà mía thương phẩm thịt mang kiểu gen GG. Khối lượng cơ thể. Chất lượng thân thịt và tỷ lệ một số nội quan của gà Mía mang kiểu gen GG. Xác định hàm sinh trưởng phù hợp và thời điểm giết thịt thích hợp cho gà Mía thương phẩm sinh trưởng nhanh.

Kết luận và đề nghị.114 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án.115 Tài liệu tham khảo. 129 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ADN Deoxyribonucleic acid - BLUP Mô hình tuyến tính tốt nhất không Best Linear Unbiased Prediction thiên vị Bp Base pair Cặp bazơ BW Body Weight Khối lượng cơ thể BW36 Body Weight at 36 days Khối lượng cơ thể tại 36 ngày tuổi BW39 Body Weight at 39 days Khối lượng cơ thể tại 39 ngày tuổi BW46 Body Weight at 46 days Khối lượng cơ thể tại 46 ngày tuổi Gen mã hóa hooc môn sinh trưởng cGH Chicken growth hormone ở gà Gen mã hóa thụ thể hooc môn sinh cGHR Chicken growth hormone receptor trưởng ở gà cGHSR Chicken growth hormone secretagogue Thụ thể tiết hormone tăng trưởng ở receptor gà cs and others Cộng sự Cv % Coefficient of variation Hệ số biến thiên D-loop Displacement loop Vùng điều khiển ADN ty thể dNTP Deoxynucleotide Deoxynucleotid Đvt - Đơn vị tính ĐC - Đối chứng EAAP The European Federation of Animal Hiệp hội chăn nuôi Châu Âu Science EDTA Ethylene Diamine Tetraacetic Acid - F Forward Mồi xuôi Food and Agriculture Organization of Tổ chức lương thực và nông nghiệp FAO the United Nations Liên hiệp quốc FCR Feed conversion ratio Hệ số chuyển hóa thức ăn GLM General Linear Models Mô hình tuyến tính tổng quát GTG Breeding value Giá trị giống GWAS Genome wide association study Nghiên cứu liên kết toàn bộ hệ gen INFPD International Network for Family Mạng lưới quốc tế phát triển chăn vi Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Poultry Development nuôi gia cầm nông hộ INS Insuline gene Gen Insulin Kb Kilo base pair 1000 cặp bazơ kDa Kilodalton - LHQ The United Nations Liên hiệp quốc LSM Least Square Mean Trung bình bình phương nhỏ nhất mARN Messenger RNA ARN thông tin ME Metabolizable Energy Năng lượng trao đổi MHC Major Histocompatibility Complex Phức hợp tương thích mô chính MLM Mixed linear model Mô hình tuyến tính hỗn hợp mtDNA Mitochondrial DNA DNA ty thể Mx Myxovirus resistant gen Mx gene NADH Nicotinamide adenine dinucleotide - NST - Năng suất trứng OD Optical density Mật độ quang OECD The Organisation for Economic Tổ chức Hợp tác Phát triển Kinh tế Cooperation Development PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi polymerase Polymerase chain reaction - Restriction Đa hình chiều dài đoạn cắt giới hạn PCR-RFLP fragment length polymorphism PCR PN Production Number Chỉ số sản xuất p-value Probability value Giá trị xác suất QTL Quantitative Trait Loci Cụm gen tính trạng số lượng R Reverse Mồi ngược RBI Rare Breeding International Tổ chức quốc tế về giống hiếm RE Restriction Enzyme Enzym cắt giới hạn RFI Residual feed intake Lượng thức ăn dư thừa SCN AD Sau Công nguyên SD Standard deviation Độ lệch chuẩn SE Standard error Sai số chuẩn SLT - Sản lượng trứng SNPs Single-nucleotide polymorphism Đa hình nuclêôtit đơn vii Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt TĂ - Thức ăn TCN BC Trước công nguyên TCVN - Tiêu chuẩn Việt Nam THXP - Thế hệ xuất phát TLNS - Tỷ lệ nuôi sống TN - Thí nghiệm TT - Tuần tuổi TTTĂ - Tiêu tốn thức ăn VN - Vòng ngực DT - Dài thân VN/DT - Vòng ngực/ Dài thân UNEP The United Nations Environment Cơ quan bảo vệ môi trường của Programme Liên hợp quốc UNESCO United Nations Educational Scientific Tổ chức giáo dục, khoa học và văn and Cultural Organization hóa Liên Hiệp Quốc WCU World Conservation Union Hiệp hội Bảo tổn thiên nhiên thế giới WWF World Wide Fund for Nature Quỹ Quốc tế về thiên nhiên - Trung bình mẫu viii DANH MỤC BẢNG TT Tên bảng Trang 2. Lịch sử các phương pháp chọn lọc gia cầm trên thế giới. Một số tính trạng được quan tâm nhất trong việc chọn lọc dòng thuần.

SNP hàng đầu liên quan đến khối lượng cơ thể và các đặc điểm hiệu quả sử dụng thức ăn bằng cách sử dụng phương pháp tiếp cận mô hình tuyến tính hỗn hợp. Cặp mồi đặc hiệu để nhân đoạn ADN của đa hình A3971G và T3737C gen INS. Cặp mồi đặc hiệu để nhân đoạn ADN của đa hình G662A và C423T gen GH. Bản đồ cắt enzyme giới hạn tại các điểm đa hình.

Chế độ chăm sóc gà Mía nuôi sinh sản. Giá trị dinh dưỡng trong khẩu phần cho gà Mía nuôi sinh sản. Sơ đồ ghép phối giữa các nhóm gia đình. Sơ đồ bố trí thí nghiệm trên gà thương phẩm.

Giá trị dinh dưỡng trong khẩu phần của gà thương phẩm. Công thức ước tính khối lượng (BWt) và tăng khối lượng ở tuần tuổi t (WGt) theo các hàm sinh trưởng.