Luận án tiến sĩ: Đánh giá tình hình chăn nuôi dê và đề xuất biện pháp nâng cao năng suất tại Lào - Đại học Nông nghiệp Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI BOUNMY PHIOVANKHAM ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT NÂNG CAO NĂNG SUẤT CỦA Dấ NUễI TẠI LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI - 2012 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI BOUNMY PHIOVANKHAM ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT NÂNG CAO NĂNG SUẤT CỦA Dấ NUễI TẠI LÀO LUẬN ÁN TIẾN SĨ NÔNG NGHIỆP Chuyên ngành: Chăn nuôi động vật Mã số : 62.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Xuân Trạch PGS. Đinh Văn Bình HÀ NỘI - 2012 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tụi. Cỏc nội dung nghiên cứu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố cho việc bảo vệ một học vị nào.

Tôi xin cam đoan những trích dẫn trong luận án đều được ghi rõ địa chỉ nguồn gốc và mọi sự giúp đỡ đều được cám ơn. Hà Nội, tháng 4 năm 2012 Tác giả luận án Bounmy PHIOVANKHAM ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của các thầy hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Trạch và PGS. Tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn tận tình đó.

Ngô Thanh Vinh, ThS. Ngô Hồng Chớn – Trung tâm Nghiên cứu Dê và Thỏ Sơn Tây, PGS. Phan Xuân Hảo, ThS. Đỗ Đức Lực, TS.

Trần Hiệp - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội về các lời khuyên quý báu cho Luận án này. Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi cũng nhận được sự giúp đỡ tận tình về mọi mặt của Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, Khoa Chăn nuôi và Nuôi trồng Thủy sản, Viện Đào tạo Sau đại học, Bộ môn Di truyền và Chọn giống vật nuôi, Bộ môn Chăn nuôi chuyên khoa, Bộ môn Sinh học động vật - Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; Chương trình hợp tác CUI-HUA 2008-2012; Ngành Chăn nuôi, Sở Nông nghiệp và Dự án Nâng cấp cuộc sống hộ nông thôn (IFAD) tỉnh Attapeu, Viện Nghiên cứu Nông Lâm nghiệp Quốc gia Lào (NAFRI), Trung tâm Nghiên cứu Chăn nuôi Nậm Xuụng (LRC). Tôi xin trân trọng cảm ơn các cơ quan đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành Luận án. Nhân dịp này tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm và giúp đỡ quý báu của các đồng nghiệp đã dành cho tôi trong suốt quá trình thực hiện Luận án.

Cuối cùng tôi dành lời cảm ơn vợ và các con tụi đó cổ vũ, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt thời gian thực hiện nghiên cứu này. Hà Nội, ngày 9 tháng 4 năm 2012 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Bounmy PHIOVANKHAM iii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ cái viết tắt vi Danh mục các bảng vii Danh mục các hình ix Danh mục các biểu đồ, đồ thị và sơ đồ ix ĐẶT VẤN ĐỀ 1 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2 2.

Mục tiêu tổng quát 2 2. Mục tiêu cụ thể 2 3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 2 3. Ý nghĩa khoa học 2 3.

Ý nghĩa thực tiễn 3 3. Những đóng góp mới của luận án 3 CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA DÊ 4 1.

Đặc điểm sinh trưởng và phát triển 4 1. Đặc điểm sinh sản 5 1. Đặc điểm về khả năng sản xuất thịt và chất lượng thịt 8 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA SỰ LAI GIỐNG 12 1.

Sự di truyền các tính trạng số lượng 12 1. DÊ BÁCH THẢO VÀ DÊ LẠT 31 1. Dê Bách Thảo 31 iv 1. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI DÊ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở LÀO 35 1.

Tình hình chăn nuôi dê trên Thế giới 35 1. Tình hình chăn nuôi dê ở Lào 43 CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 45 2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 45 2.

ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU 46 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 46 2. Điều tra khảo sát tình hình chăn nuôi dê tại Lào 46 2. Lai giống và đánh giá khả năng sinh trưởng, sinh sản của dê lai so với dê địa phương nuôi tại nông hộ 46 2.

Đánh giá ảnh hưởng của phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng đến năng suất và phẩm chất thịt của dê 47 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 47 2. Điều tra khảo sát tình hình chăn nuôi dê tại Lào 47 2. Lai giống và đánh giá khả năng sinh trưởng, sinh sản của dê lai so với dê Lạt nuôi tại nông hộ 48 2.

Đánh giá ảnh hưởng của phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng đến năng suất và phẩm chất thịt của dê 51 2. Phương pháp phân tích thành phần hóa học của thức ăn 58 2. Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế 58 2. Xử lý thống kê 59 CHƯƠNG 3.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 61 3. TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI DÊ TẠI LÀO 61 3. Số lượng và phân bố đàn dê trong cả nước 61 3. Đặc điểm chăn nuôi dê nông hộ tại Lào 63 v 3.

KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG VÀ SINH SẢN CỦA DÊ LAI SO VỚI DÊ LẠT NUÔI TẠI NÔNG HỘ 69 3. Kết quả phối giống 69 3. Đặc điểm ngoại hình của dê lai và dê Lạt 70 3. Khả năng sinh trưởng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt 72 3.

Khả năng sinh sản của dê cái lai F1 (BT x L) và dê cái Lạt 77 3. ẢNH HƯỞNG CỦA PHẨM GIỐNG VÀ CHẾ ĐỘ NUÔI DƯỠNG ĐẾN NĂNG SUẤT VÀ PHẨM CHẤT THỊT CỦA DÊ 78 3. Thu nhận thức ăn 78 3. Tốc độ sinh trưởng 80 3.

Thành phần cơ thể và thân thịt 86 3. Chất lượng thịt 90 3. Hiệu quả kinh tế 94 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 98 1. Tình hình chăn nuôi dê tại Lào 98 1.

Khả năng sinh trưởng và sinh sản của dê lai và dê Lạt nuôi tại nông hộ 98 1. Ảnh hưởng của phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng đến sinh trưởng, năng suất và phẩm chất thịt của dê 98 2. ĐỀ NGHỊ99 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 100 TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHỤ LỤC 114 vi DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT ADG Average Daily Gain (Tăng trọng bình quân ngày) ANOVA Analysis of variance (Phân tích phương sai) BT Bách Thảo C Cỏ (dê) ĐP Địa phương Kip Đơn vị tiền của Lào KL Khối lượng L Lạt ME Metabolisable Energy (Năng lượng trao đổi) ND Nuôi dưỡng NS Non-significant (Không có ý nghĩa thống kê) n Số lượng P Khối lượng PG Phẩm giống PSE Pale, Soft, Exudative (thịt nhợt màu, nhiều nước, nhão) SE, SEM Standard Error of means (Sai số của số trung bình) SS Sơ sinh TĂ Thức ăn TN,TN° Thí nghiệm VCK Vật chất khô ♂ Đực ♀ Cái vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Một số đặc điểm sinh sản của dê lai F 1 (Bách Thảo x Cỏ), Beetal và Jumapari.

Sự phân chia năng suất của dê lai do sai lệch trung bình của dê địa phương. Số lượng dê trên thế giới và các khu vực. Sản lượng thịt, sữa dê trên thế giới và các khu vực. Số lượng và tỷ lệ tăng đàn dê của một số nước châu Á.

Số lượng dê và tỷ lệ tăng trưởng ở một số nước Đông Nam Á. Số lượng dê trong những năm gần đây. Bố trí thí nghiệm nuôi dê sinh trưởng. Số lượng dê và sản lượng thịt dê qua các năm.

Tỷ lệ số hộ nuôi dê trong các làng điều tra. Số hộ chăn nuôi dê ở các quy mô khác nhau. Các loại thức ăn được bổ sung cho dê tại chuồng. Các kiểu chuồng nuôi dê nông hộ.

Số lượng dê bán hàng năm của các hộ chăn nuôi (năm 2009). Mầu sắc lông của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt. Khối lượng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt ở các độ tuổi. Hàm Gompertz mô tả động thái sinh trưởng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt.

Một số chỉ tiêu sinh sản của dê cái lai F1 (BT x L) và dê cái Lạt. Lượng các chất dinh dưỡng thu nhận từ thức ăn bổ sung. Khối lượng và tăng khối lượng của đàn dê thí nghiệm. Khối lượng và tăng khối lượng của dê theo phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng.

Ảnh hưởng của phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng đến tỷ lệ thịt xẻ và các phần trong thân thịt (%). Tỷ lệ thịt xẻ và các phần trong thân thịt theo phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng (%). Ảnh hưởng của phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng đến tỷ lệ các cơ quan, bộ phận trong cơ thể. Tỷ lệ các cơ quan, bộ phận trong cơ thể của dê theo phẩm giống và chế độ nuôi khác nhau.

Ảnh hưởng của phẩm giống và chế độ nuôi dưỡng đến tỷ lệ thịt và xương trong thân thịt dê (%). Tỷ lệ thịt và xương trong thân thịt của dê theo phẩm giống và chế độ nuôi khác nhau. Ảnh hưởng của phẩm giống và chế độ nuôi đến chất lượng thịt cơ thăn và cơ bán nguyệt của dê. Chất lượng thịt cơ thăn và cơ bán nguyệt của dê theo phẩm giống và chế độ nuôi khác nhau.

Tổng hợp chi phí và lợi nhuận sơ bộ theo phẩm giống. Tổng hợp chi phí và lợi nhuận theo chế độ nuôi dưỡng.97 ix DANH MỤC CÁC HèNH Hình 2. Chăn thả truyền thống. Chuồng nuôi cải tiến.

Các phần thân thịt của dê. Mổ khảo sát để đánh giá năng suất thân thịt. Xác định chất lượng thịt. Giống dê Lạt được nuôi ở Lào.

Chuồng nuôi dê ở Lào.71 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ VÀ SƠ ĐỒ Biểu đồ 3. Tăng khối lượng của dê lai F1 (BT x L) và dê Lạt. Đường cong Gompertz biểu diễn động thái sinh trưởng của dê lai F 1 (BT x L) và dê Lạt. Lai kinh tế hai giống giữa dê Bách Thảo và dê Lạt.

Lai dê Bách Thảo (BT) với dê Lạt (L). TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Chăn nuôi dê cần ít vốn, quay vòng vốn nhanh, tận dụng được lao động và điều kiện tự nhiên của nhiều vùng sinh thái, nhất là miền núi. Phát triển chăn nuôi dê là định hướng phù hợp cho phát tiển chăn nuôi của nông dân nghèo. Khuyến khích chăn nuôi dê là thích hợp để giải quyết các vấn đề đúi nghốo trong nông thôn.

Chăn nuôi dê tập trung ở các nước đang phát triển, nhưng chủ yếu ở khu vực nông hộ qui mô nhỏ, ở những vùng khô cằn, nông dân nghèo. Ở những nước phát triển, chăn nuôi dờ cú quy mô đàn lớn hơn và chăn nuôi theo phương thức thâm canh với mục đích lấy sữa làm pho mát hoặc chuyên lấy thịt cho tiêu dùng trong nước hay xuất khẩu.