Luận án: Sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc THCS ở một số tỉnh miền núi phía Bắc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƢƠNG NGÔ THỊ VIỆT ANH SỬ DỤNG ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC ÂM NHẠC BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở MỘT SỐ TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học Âm nhạc Mã số: 9140111 HÀ NỘI, Năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƢƠNG NGÔ THỊ VIỆT ANH SỬ DỤNG ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ TRONG DẠY HỌC ÂM NHẠC BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở MỘT SỐ TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học Âm nhạc Mã số: 9140111 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Trịnh Hoài Thu HÀ NỘI, Năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu và tổng hợp của cá nhân tôi. Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong luận án này là trung thực, không sao chép từ bất kỳ nguồn nào và dƣới bất kỳ hình thức nào. Việc tham khảo các nguồn tài liệu đã đƣợc thực hiện trích dẫn và ghi nguồn tài liệu tham khảo đúng quy định.

Những ý kiến khoa học đƣợc đề cập trong luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. Nếu có gì sai phạm, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả luận án Ngô Thị Việt Anh DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT BGH Ban Giám hiệu CLB Câu lạc bộ DTTS Dân tộc thiểu số ĐHSP Đại học Sƣ phạm ĐPĐT Đàn phím điện tử GD-ĐT Giáo dục và Đào tạo GV Giáo viên HS Học sinh KV (I,II,III) Khu vực (phân chia theo mức điều kiện sống khó khăn ở vùng núi: I, II, III) LL&PPDHAN Lý luận và Phƣơng pháp dạy học Âm nhạc NCS Nghiên cứu sinh Nxb Nhà xuất bản PTDTBT Phổ thông dân tộc bán trú PTDTNT Phổ thông dân tộc nội trú SPNHTW Sƣ phạm Nhạc Họa Trung ƣơng TH Tiểu học TH&THCS Tiểu học và THCS THCS THCS THPT Trung học phổ thông UBND Ủy ban nhân dân MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU.

Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về giáo dục. Vấn đề phƣơng pháp luận. Một số khái niệm, thuật ngữ. Cơ sở lý thuyết của việc sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học âm nhạc bậc Trung học cơ sở.

Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài. Về phƣơng pháp dạy học và thực hành luyện tập đàn phím điện tử. Về soạn bài giảng và hỗ trợ dạy học trên lớp. Hƣớng dẫn đệm hát và giáo trình dạy đàn cho thiếu nhi.

Tổng quan địa bàn nghiên cứu. Địa bàn và các trƣờng Trung học cơ sở ở Tuyên Quang. Địa bàn và các trƣờng Trung học cơ sở ở Bắc Kạn. Địa bàn và các trƣờng Trung học cơ sở ở Lạng Sơn.

45 Kết luận chƣơng 1. 47 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ CỦA GIÁO VIÊN TRONG DẠY HỌC ÂM NHẠC TẠI MỘT SỐ TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MIỀN NÚI PHÍA BẮC. Chuẩn bị thực hiện khảo sát. Phân loại trƣờng và lựa chọn địa điểm khảo sát.

Cách thức thu thập thông tin. Khảo sát các trƣờng Trung học cơ sở tại Tuyên Quang. Khảo sát trƣờng khu vực đô thị (KVI). Khảo sát trƣờng thuộc vùng sâu vùng xa (KVIII).

Khảo sát các trƣờng Trung học cơ sở tại Bắc Kạn. Khảo sát trƣờng khu vực đô thị (KVI). Khảo sát trƣờng thuộc vùng sâu vùng xa (KV III). Khảo sát các trƣờng Trung học cơ sở tại Lạng Sơn.

Khảo sát trƣờng khu vực đô thị (KVI). Khảo sát điểm trƣờng vùng sâu vùng xa (KVIII). Nhận xét về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và sử dụng đàn phím điện tử. Trƣờng, lớp, phòng học âm nhạc và trang bị đàn phím điện tử.

Đội ngũ giáo viên âm nhạc và việc sử dụng đàn phím điện tử. Sử dụng đàn phím điện tử của giáo viên qua giờ dạy học âm nhạc. 93 Kết luận chƣơng 2. 102 Chƣơng 3: BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ CHO GIÁO VIÊN ÂM NHẠC TRONG CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ MIỀN NÚI PHÍA BẮC.

Những vấn đề nhìn từ khảo sát thực trạng sử dụng đàn phím điện tử. Vấn đề phòng học môn Âm nhạc. Vấn đề trang bị đàn phím điện tử. Vấn đề đội ngũ giáo viên và các nhà quản lý giáo dục.

Một số biện pháp nâng cao việc sử dụng đàn phím điện tử. Sử dụng đàn phím điện tử trong dạy học các mạch nội dung âm nhạc. Gắn việc sử dụng nhạc cụ vào các giờ dạy âm nhạc ………………. Thực nghiệm sƣ phạm.

Mục đích, nhiệm vụ, đối tƣợng thực nghiệm. Nội dung, thời gian và đánh giá kết quả thực nghiệm. Xây dựng trình tự các bƣớc tiến hành. Tiến trình thực nghiệm sƣ phạm, kiểm tra đánh giá kết quả thực nghiệm.144 Kết luận chƣơng 3.

154 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 155 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Trong cuộc sống của mỗi con ngƣời âm nhạc là nhu cầu, là món ăn tinh thần đem lại sự cân bằng trong cuộc sống. Âm nhạc có thể chia sẻ với chúng ta nhiều điều, giúp chúng ta vơi đi những nhọc nhằn vất vả, đƣa con ngƣời trở về với dĩ vãng, tìm lại tuổi thơ yêu dấu, nghe lòng bồi hồi, xao xuyến với tình yêu quê mẹ, với nắng ấm quê cha, làm sống dậy lòng tự hào dân tộc… Những năm gần đây, giáo dục âm nhạc ở các trƣờng phổ thông, trong đó có THCS đã trở thành một môn học bắt buộc trong chƣơng trình.

Mục tiêu và nhiệm vụ của môn học là trang bị cho học sinh một số kiến thức về kỹ năng ca hát, đọc và nghe nhạc; về lý thuyết âm nhạc; về thƣờng thức âm nhạc,… ở mức độ đơn giản để một chừng mực nào đó, các em có thể tham gia vào các hoạt động âm nhạc của cộng đồng. Bên cạnh đó còn trang bị cho học sinh những hiểu biết sơ đẳng về cái hay, cái đẹp trong nghệ thuật âm nhạc, về ý nghĩa tác dụng của âm nhạc với đời sống, đồng thời mở mang vốn hiểu biết về truyền thống âm nhạc dân tộc Việt Nam, tinh hoa âm nhạc thế giới, góp phần bồi dƣỡng tình cảm, đạo đức, trí tuệ, tạo không khí vui tƣơi lành mạnh, làm phong phú thế giới tinh thần nhằm phát triển hài hòa, toàn diện nhân cách học sinh. Chƣơng trình môn Âm nhạc cho cấp Trung học cơ sở (THCS) năm 2006 gồm ba phân môn: Học hát; Nhạc lý - Tập đọc nhạc và Âm nhạc thƣờng thức. Học hát là trọng tâm, Nhạc lý - Tập đọc nhạc là cơ sở và Âm nhạc thƣờng thức làm nhiệm vụ nâng cao nội dung giảng dạy âm nhạc ở trƣờng THCS.

Chƣơng trình môn Âm nhạc năm 2018 có thay đổi so với năm 2006, theo đó đối với cấp THCS có 6 nội dung: Hát, nghe nhạc, đọc nhạc, nhạc cụ, lý thuyết âm nhạc và thƣờng thức âm nhạc. Để có đƣợc những tiết học âm nhạc có hiệu quả, đội ngũ giáo viên phải luôn có ý thức lựa chọn phƣơng pháp phù hợp với 2 từng phân môn và phối hợp các phƣơng pháp với sử dụng phƣơng tiện dạy học một cách hợp lí. Việc áp dụng các phƣơng tiện dạy học đối với môn Âm nhạc là rất cần thiết. Chúng sẽ bổ trợ tích cực cho giáo viên trong quá trình tổ chức, chỉ đạo và điều khiển hoạt động nhận thức cho học sinh.

Một trong những phƣơng tiện dạy học cần thiết của môn Âm nhạc trong các trƣờng THCS ở nƣớc ta hiện nay chính là ĐPĐT (Piano điện, Electronic Keyboard hay còn đƣợc gọi là Organ). Nhạc cụ này đƣợc sử dụng trong tất cả các tiết dạy, cũng nhƣ các phân môn/nội dung của môn Âm nhạc. Thông qua ĐPĐT, giáo viên có thể cho học sinh nghe giai điệu của bài hát, bản nhạc, đệm cho các em hát; chơi phần giai điệu của bài tập đọc nhạc; minh họa các ví dụ trong các bài học nhạc lý; khi giới thiệu nhạc cụ nào đó, giáo viên có thể dùng âm sắc của đàn để mô phỏng âm sắc của nhạc cụ sẽ giới thiệu cho học sinh… Qua thực tế giảng dạy cho các giáo viên âm nhạc ở các trƣờng THCS tại một số tỉnh miền núi phía Bắc nƣớc ta nhƣ Lạng Sơn, Bắc Kạn, Tuyên Quang, chúng tôi thấy khả năng sử dụng ĐPĐT cũng nhƣ việc khai thác các tính năng trên đàn của các thầy cô còn có những hạn chế nhất định nhƣ: có rất nhiều giáo viên không đánh đúng đƣợc giai điệu và tiết tấu của một bài hát trong sách giáo khoa. Thêm nữa, khi đệm đàn, các thầy cô chỉ sử dụng hợp âm gốc mà không biết sử dụng hợp âm đảo.

Lý do cơ bản của hiện tƣợng bất cập nhƣ vừa nêu trên bắt nguồn từ trình độ của giáo viên. Phần lớn trong số họ hết phổ thông mới đƣợc học âm nhạc cơ bản, không đƣợc đào tạo chính quy tại các trƣờng Âm nhạc mà chỉ đƣợc đào tạo liên thông từ trình độ Trung cấp Sƣ phạm lên trình độ Đại học hoặc từ trình độ Cao đẳng lên trình độ Đại học. Do đó, kiến thức cơ bản về âm nhạc cũng nhƣ kiến thức về hòa thanh và kỹ năng sử dụng đàn phím của đa số các giáo viên nói trên còn yếu. Trƣớc thực trạng năng lực sử dụng ĐPĐT của các thầy cô nhƣ vừa trình bày ở trên, có thể đặt ra câu hỏi: Khả năng sử dụng ĐPĐT của giáo 3 viên ở các trƣờng THCS tại các tỉnh miền núi phía Bắc có mối liên quan tới chất lƣợng giảng dạy môn Âm nhạc ở đây hay không? Để trả lời đƣợc câu hỏi nêu trên, trƣớc hết cần phải có một nghiên cứu về thực trạng và giải pháp sử dụng ĐPĐT trong dạy học môn Âm nhạc tại các trƣờng THCS ở địa bàn các tỉnh miền núi phía Bắc.

Đây chính là một gợi ý để chúng tôi lựa chọn Sử dụng Đàn phím điện tử trong dạy học Âm nhạc bậc Trung học cơ sở ở một số tỉnh miền núi phía Bắc để làm luận án tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và phƣơng pháp dạy học Âm nhạc. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.