Luận án tiến sĩ Quản lý quỹ bảo hiểm y tế Việt Nam - Phạm Thu Huyền, Học viện Tài chính

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  PHẠM THU HUYỀN QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ \ HÀ NỘI - 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH  PHẠM THU HUYỀN QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số : 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. BÙI TIẾN HANH 2. NGUYỄN VIỆT CƯỜNG \ HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản Luận án là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu trong Luận án là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết quả của Luận án chưa từng được công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Tác giả Luận án Phạm Thu Huyền i MỤC LỤC MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ. LÝ LUẬN VỀ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ.

Khái niệm quỹ bảo hiểm y tế. Đặc điểm quỹ bảo hiểm y tế. Nội dung hoạt động quỹ bảo hiểm y tế. Vai trò của quỹ bảo hiểm y tế.

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ. Quan niệm về quản lý quỹ bảo hiểm y tế. Chủ thể quản lý quỹ bảo hiểm y tế. Mục tiêu và yêu cầu quản lý quỹ bảo hiểm y tế.

Nguyên tắc quản lý quỹ bảo hiểm y tế. Nội dung quản lý quỹ bảo hiểm y tế. Công cụ quản lý quỹ bảo hiểm y tế. Nhân tố ảnh hưởng đến quản lý quỹ bảo hiểm y tế.

Các tiêu chí đánh giá quản lý quỹ bảo hiểm y tế. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM. Kinh nghiệm của một số quốc gia về quản lý quỹ bảo hiểm y tế. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .68 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM. KHÁI QUÁT VỀ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ VIỆT NAM. Giai đoạn 1992 đến tháng 8/1998. Giai đoạn từ 1/10/1998 đến 1/1/2003.

Giai đoạn từ 1/1/2003 đến nay. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010 - 2017. Cơ sở pháp lý về quản lý quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam. Tổ chức bộ máy quản lý quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam.

Quản lý thu quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam. Quản lý chi quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam. Quản lý cân đối quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam. Quản lý đầu tư quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam.

ĐÁNH GIÁ CHUNG THỰC TRẠNG QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010 - 2017. Kết quả đạt được. Nguyên nhân của những hạn chế.129 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM.

QUAN ĐIỂM VÀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM. Quan điểm phát triển bảo hiểm y tế. Mục tiêu phát triển bảo hiểm y tế. MỤC TIÊU VÀ QUAN ĐIỂM QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2025 TẦM NHÌN 2030 .1 Mục tiêu quản lý quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam đến năm 2025 tầm nhìn 2030 .2 Quan điểm quản lý quỹ bảo hiểm y tế ở Việt Nam đến năm 2025 tầm nhìn 2030.

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM Y TẾ Ở VIỆT NAM. Giải pháp tăng cường quản lý thu quỹ bảo hiểm y tế. Giải pháp tăng cường quản lý chi quỹ bảo hiểm y tế. Giải pháp tăng cường quản lý cân đối quỹ bảo hiểm y tế.

Giải pháp tăng cường quản lý đầu tư quỹ bảo hiểm y tế. Giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý quỹ bảo hiểm y tế. Giải pháp hoàn thiện công cụ quản lý quỹ bảo hiểm y tế. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ.1 Kiến nghị với Quốc Hội.

Kiến nghị với Chính Phủ. Kiến nghị với Bộ Y tế. Kiến nghị với Bộ Tài chính. Kiến nghị với các địa phương.

Kiến nghị với các cơ sở y tế .179 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .181 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BHTN: Bảo hiểm thất nghiệp BHXH: Bảo hiểm xã hội BHYT: Bảo hiểm y tế BTC: Bộ Tài chính BYT: Bộ Y tế CP: Chính Phủ CNTT: Công nghệ thông tin CSSK: Chăm sóc sức khỏe CSYT: Cơ sở y tế DVYT: Dịch vụ y tế DN: Doanh nghiệp ILO: Tổ chức lao động quốc tế KCB: Khám chữa bệnh KTNN: Kiểm toán nhà nước KTXH: Kinh tế - xã hội NĐ: Nghị định NHTM: Ngân hàng thương mại NSNN: Ngân sách nhà nước LĐ: Lao động SDLĐ: Sử dụng lao động QĐ: Quyết định TT: Thông tư TTg: Thủ tướng VĐT: Vốn đầu tư WHO: Tổ chức y tế thế giới iv DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Thu đóng phí BHYT giai đoạn 2010 - 2017.2: Thực trạng chi KCB BHYT Việt Nam giai đoạn 2010 - 2017 .3: Chi quản lý bộ máy trích từ tiền đóng BHYT giai đoạn 2010 - 2017 .4: Dự báo tình hình cân đối quỹ BHYT Việt Nam 2010 - 2017 .5: Thực trạng tạo lập quỹ KCB BHYT giai đoạn 2010- 2017 .6: Tình hình bội chi quỹ KCB BHYT các tỉnh giai đoạn 2010 - 2017.7: Quỹ dự phòng KCB BHYT trích lập hàng năm .8: Thực trạng cân đối quỹ BHYT hàng năm giai đoạn 2010 - 2017 .9: Quy mô VĐT quỹ BHYT 2010 - 2017 .10: Thu lãi đầu tư tài chính phân bổ cho quỹ BHYT 2010 - 2017 .11: Cơ cấu nguồn thu quỹ BHYT Việt Nam giai đoạn 2010 - 2017 .12: Phân bổ tiền thu đóng phí quỹ BHYT 2010 - 2017.13: Thực trạng cân đối quỹ BHYT giai đoạn 2010 - 2017 .14: Khả năng bù đắp chi phí của quỹ dự phòng KCB BHYT 2010 - 2017110 Bảng 2.15: Tỷ lệ sử dụng vốn nhàn rỗi trong đầu tư quỹ BHYT 2010 - 2017 .16: Thu nhập đầu tư từ quỹ BHYT Việt Nam 2010 - 2017.17: Số còn phải thu BHYT giai đoạn 2010 - 2017 .18: Thực trạng thu phí BHYT theo nhóm đối tượng năm 2017 .19: Kết quả khảo sát quy trình chi BHYT .20: Tỷ trọng chi quản lý bộ máy trích so với tổng thu, chi quỹ BHYT 2010 - 2017 .21: Tỷ trọng chi phí KCB BHYT trong tổng thu tiền đóng BHYT 2010 - 2017.1: Các chỉ tiêu cơ bản trong mô hình dự báo cân đối quỹ .2: Các yếu tố quản trị và chỉ số đo lường quản trị của cơ quan BHXH .168 v DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1: Tình hình thực hiện kế hoạch thu quỹ BHYT 2010 - 2017 .2: Thực trạng thu đóng phí BHYT Việt Nam 2010 - 2017 .3: Tần suất KCB theo nhóm đối tượng năm 2017 .4: Thực trạng chi KCB BHYT Việt Nam giai đoạn 2010 - 2017 .5: Chỉ số hài lòng của người bệnh tham gia BHYT và không tham gia BHYT .6: Chi phí bình quân lượt khám bệnh ngoại trú và lượt điều trị nội trú BHYT giai đoạn 2010 - 2015 .7: Tỷ lệ dân số tham gia và chưa tham gia BHYT 2010 - 2017 .8: Tình hình thực hiện kế hoạch chi quỹ KCB BHYT 2010 - 2017.9: Tình hình dự báo cân đối quỹ BHYT 2010 - 2017 .10: Thực trạng cân đối thu, chi quỹ KCB BHYT Việt Nam 2010 -2017 .11: Thu, chi bình quân đầu thẻ theo nhóm đối tượng tham gia BHYT năm 2017 .12: Thực hiện kế hoạch đầu tư các quỹ bảo hiểm của BHXH Việt Nam .13: Thực trạng phương thức thanh toán chi phí KCB BHYT năm 2016 .130 vi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Sự vận động luồng tài chính của quỹ BHYT. Mô hình minh hoạ cơ cấu tổ chức quản lý quỹ BHYT.3: Cơ chế 3 bên trong BHYT xã hội. Mục tiêu chính sách BHYT xã hội và mục tiêu hệ thống y tế .5: Yêu cầu quản trị đối với cơ quan BHYT .1: Quá trình phát triển của BHYT ở Việt Nam.2: Cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam.3: Các bên tham gia trong quản lý quỹ BHYT ở Việt Nam .4: Quy trình lập kế hoạch thu, chi quỹ BHYT .5: Quy trình tập trung tiền thu phí BHYT .6: Quy trình tạm ứng, thanh toán và quyết toán chi phí KCB BHYT với CSYT .7: Quy trình lập phương án đầu tư quỹ BHYT hàng năm .1: Mô hình dự báo cân đối quỹ BHYT .157 vii MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Bảo hiểm y tế (BHYT) là một cơ chế tài chính y tế mang tính xã hội cao dựa trên nguyên tắc đoàn kết, tương trợ, chia sẻ rủi ro trong cộng đồng, hướng tới mục tiêu công bằng, hiệu quả trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

Thực hiện BHYT sẽ không những giải quyết được các quan hệ kinh tế phát sinh trong nội tại về thanh toán chi phí và cơ cấu tài chính y tế, mà còn giải quyết vấn đề KTXH của mỗi quốc gia. Với những đặc điểm ưu việt, hiện nay BHYT là một cơ chế tài chính được nhiều quốc gia lựa chọn để thực hiện chăm sóc sức khoẻ toàn dân. Ở nước ta, quan điểm về BHYT được hình thành cùng với quá trình chuyển đổi nền kinh tế sang cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Chính sách BHYT được hình thành thời kỳ 1989 - 1992 thông qua việc ban hành Nghị định số 299/HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) kèm theo Điều lệ BHYT.

Cùng với quá trình phát triển của đất nước, các chính sách BHYT luôn được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện không ngừng cho phù hợp với nền kinh tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Hiện nay, BHYT trở thành chính sách xã hội quan trọng, giữ vị trí trụ cột trong hệ thống chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam. Với vị trí là “xương sống” đảm bảo nguồn lực tài chính, quỹ BHYT có vai trò quan trọng để thực hiện thành công chính sách BHYT. Tuy nhiên trên thực tế quỹ BHYT luôn phải đối mặt với những nguy cơ rủi ro như: việc tính toán mức đóng - mức hưởng không khoa học, hợp lý; những biến động trong đời sống KTXH làm gia tăng gia tăng chi phí khám chữa bệnh (KCB) dẫn đến nguy cơ bội chi quỹ.

Vì vậy quản lý quỹ BHYT đảm bảo hiệu quả, hiệu lực có vai trò hết sức quan trọng.