Luận án tiến sĩ: Đặc điểm dịch tễ học viêm tiểu phế quản cấp ở trẻ em - Nguyễn Thúy Giang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y – DƢỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN THÚY GIANG ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC LÂM SÀNG, MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ ĐẾN ĐỘ NẶNG VÀ HIỆU QUẢ CỦA NATRI CLORID 3% TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM TIỂU PHẾ QUẢN CẤP Ở TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HẢI PHÒNG – 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƢỜNG ĐẠI HỌC Y – DƢỢC HẢI PHÒNG NGUYỄN THÚY GIANG ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ HỌC LÂM SÀNG, MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ ĐẾN ĐỘ NẶNG VÀ HIỆU QUẢ CỦA NATRI CLORID 3% TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM TIỂU PHẾ QUẢN CẤP Ở TRẺ EM TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI Chuyên ngành : Nhi khoa Mã số : 97.106 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Tiến Dũng GS. Nguyễn Ngọc Sáng HẢI PHÒNG – 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Thúy Giang, nghiên cứu sinh khóa 3 Trường Đại học Y Dược Hải Phòng, chuyên ngành Nhi, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của: PGS.

Nguyễn Tiến Dũng và GS. Nguyễn Ngọc Sáng 2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hải Phòng, ngày 20 tháng 11 năm 2023 NCS. Nguyễn Thuý Giang LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, trước hết tôi xin bày tỏ lòng kính trọng, sự biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Tiến Dũng và GS.

Nguyễn Ngọc Sáng, những người thầy đã tận tụy dạy dỗ, chỉ bảo và hết lòng hướng dẫn giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết Đảng uỷ, Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Dược Hải Phòng, các Thầy, các Cô của Bộ môn Nhi, các Thầy, Cô và các cán bộ, nhân viên Phòng quản lý Đào tạo Sau Đại học, Trường Đại học Y Dược Hải Phòng đã dành mọi sự thuận lợi, giúp đỡ tận tình và dành cho tôi sự động viên quý giá trong quá trình học tập và nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn Ban Giám đốc, phòng Kế hoạch Tổng hợp, các Thầy, Cô, các cán bộ, nhân viên khoa Nhi, Khoa Sinh hóa, Huyết học, và các phòng, ban của Bệnh viện Bạch mai – Bệnh viện Hồng Ngọc đã nhiệt tình tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ, các thầy, cô là thành viên Hội đồng chấm luận án đã cho tôi những ý kiến góp ý và chỉ bảo quý báu để tôi hoàn thiện luận án.

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới gia đình bao gồm cha và mẹ, những người đã có công sinh thành, chồng và các con thân yêu của tôi đã động viên tôi rất nhiều, các anh chị em và bạn bè đồng nghiệp cũng đã chia sẻ, giúp đỡ, động viên và giành cho tôi rất nhiều tình cảm trong quá trình làm việc, học tập và nghiên cứu. Hải Phòng, ngày 20 tháng 11 năm 2023 NCS. Nguyễn Thuý Giang DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT AAP (American Academy of Pediatrics) Hội nhi khoa Hoa Kỳ BC Bạch cầu CAS Điểm số đánh giá độ nặng trên lâm sàng CRP (C-reactive protein) Định lượng protein phản ứng C CT Can thiệp CS Cộng sự HS Hypertonic Saline: Nước muối ưu trương KDNMƯT Khí dung nước muối ưu trương NS Normal Saline: Nước muối thường. MCBS (Modified Cincinnati Bronchiolitis Score) Điểm số đánh giá viêm tiểu phế quản của bệnh viện Cincinnati đã sửa đổi PCR Polymerase Chain Reaction (Phản ứng khuyếch đại chuỗi) RCT Randomized Clinical Trial: Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên RDAI (Respiratory Distress Assessment Instrument) điểm số bộ công cụ đánh giá suy hô hấp của Bệnh viện Cincinnati có sửa đổi RLLN Rút lõm lồng ngực RSV (Respiratory Syncytial Virus) Virus hợp bào hô hấp SpO2 Độ bão hòa oxy đo bằng monitoring VTPQ Viêm tiểu phế quản MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 Chƣơng 1: TỔNG QUAN .1 Giải phẫu và sinh lý hô hấp trẻ em .2 Viêm tiểu phế quản cấp.3 Yếu tố nguy cơ .4 Phương pháp khí dung natri clorid ưu trương. 28 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu .2 Phương pháp nghiên cứu. 40 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Đặc điểm dịch tễ học lâm sàng .2 Một số yếu tố nguy cơ liên quan tới mức độ nặng của VTPQ cấp .3 Kết quả của khí dung natri clorid 3% .4 Hiệu quả trên nhóm trẻ bị VTPQ nặng theo MCBS. 86 Chƣơng 4: BÀN LUẬN .1 Về đặc điểm dịch tễ học lâm sàng .2 Yếu tố nguy cơ với mức độ viêm tiểu phế quản cấp .3 Về kết quả của phương pháp khí dung natri clorid 3%.

127 ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. 128 HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN. 129 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Nồng độ natri clorid ưu trương được nghiên cứu .2: Một số thuốc sử dụng phối hợp điều trị VTPQ .1 Các biến số nghiên cứu .2: Phân loại trẻ đẻ non theo tuổi thai và cân nặng .3: Tần số thở bình thường theo tuổi .4: Các chỉ số hồng cầu theo lứa tuổi .5: Số lượng bạch cầu và công thức bạch cầu .6: Chỉ số cân nặng theo tuổi với Z-Score.7: Bảng điểm đánh giá theo MCBS .8: Đánh giá suy hô hấp bằng bảng điểm Silverman.1: Phân bố độ tuổi của các bệnh nhân nghiên cứu .2: Phân bố cân nặng của bệnh nhân lúc vào viện (kg) .3: Tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân lúc vào viện.4: Phân bố về thân nhiệt của bệnh nhân lúc nhập viện .5: Mức độ rút lõm lồng ngực của bệnh nhân khi vào viện .6: Đặc điểm triệu chứng khò khè của bệnh nhân lúc vào viện .7: Nghe thông khí phổi của bệnh nhân lúc vào viện .8: Số lượng bạch cầu và CRP huyết thanh lúc nhập viện .9: Đặc điểm phim chụp X quang ngực thẳng lúc nhập viện .10: Đặc điểm xét nghiệm virus dịch tỵ hầu của bệnh nhân .11: Đặc điểm lúc sinh của bệnh nhân .12: Đặc điểm hoàn cảnh sống của bệnh nhân .13: Phân bố điểm MCBS của bệnh nhân lúc vào viện .14: Đặc điểm sử dụng thuốc điều trị của hai nhóm .15: Nguy cơ trẻ ở cùng người hút thuốc lá với mức độ VTPQ.16: Nguy cơ sống cùng nhà có anh chị dưới 5 tuổi đến trường với mức độ VTPQ .17: Nguy cơ của cách sinh của trẻ theo mức độ VTPQ cấp .18: Nguy cơ của tuổi thai với mức độ VTPQ .19: Nguy cơ cân nặng lúc sinh với mức độ VTPQ .20: Mối liên quan của nhiễm RSV đến mức độ VTPQ cấp .21: Mối liên quan nhiễm Adenovirus với mức độ của VTPQ .22: Mối liên quan của nhiễm Rhinovirus với mức độ VTPQ cấp .23: Đặc điểm tuổi, giới và cân nặng của hai nhóm .24: Phân bố điểm MCBS lúc vào của 2 nhóm bệnh nhân .25: Yếu tố liên quan của 2 nhóm bệnh nhân .26: Thay đổi triệu chứng khò khè của 2 nhóm bệnh nhân .27: Thay đổi triệu chứng rút lõm lồng ngực .28: Thay đổi triệu chứng ran rít ở phổi của 2 nhóm bệnh nhân .29: Thay đổi điểm MCBS trong điều trị của 2 nhóm bệnh nhân .30: Thay đổi về nhịp thở của 2 nhóm bệnh nhân (lần/phút) .31: Thay đổi về SpO2 của 2 nhóm bệnh nhân (%) .32: Thay đổi tần số tim của 2 nhóm bệnh nhân (lần/phút) .33: Triệu chứng khò khè ở trẻ VTPQ nặng.34: Triệu chứng rút lõm lồng ngực ở trẻ VTPQ nặng.35: Triệu chứng ran rít trên nhóm bệnh nhân nặng.36: Thay đổi MCBS trên nhóm bệnh nhân nặng .37: Nhịp thở trên nhóm bệnh nhân nặng (lần/phút) .38: Thay đổi về SpO2 ở trẻ VTPQ nặng (%) .39: Tần số tim ở trẻ VTPQ nặng (lần/phút). 91 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Phân chia cây phế quản .2 Diễn biến sinh bệnh học của viêm tiểu phế quản .1: Phân bố độ tuổi của các bệnh nhân nghiên cứu .2: Phân bố số bệnh nhân nhập viện theo tháng trong năm.3: Phân bố về giới của các bệnh nhân .4: Tương quan ở cùng người hút thuốc lá với VTPQ .5: Tương quan ở cùng anh/chị ≤ 5 tuổi tới trường với mức độ VTPQ .6: Tương quan cách sinh của trẻ với mức độ VTPQ .7: Tương quan tuổi thai với mức độ VTPQ .8: Tương quan cân nặng sơ sinh với mức độ VTPQ.9: Liên quan của nhiễm Rhinovirus với mức độ nặng của VTPQ cấp .10: Thay đổi điểm MCBS trong điều trị .11: Thay đổi tần số thở trong quá trình điều trị .12: Thay đổi SpO2 của 2 nhóm bệnh nhân.13: Thay đổi tần số tim của 2 nhóm bệnh nhân .14: Phân tích số ngày nằm viện của 2 nhóm bệnh nhân bằng Kaplan – Meier .15: Thay đổi MCBS ở bệnh nhân nặng của hai nhóm .16: Thay đổi tần số thở ở trẻ VTPQ nặng .17: Thay đổi SpO2 trên trẻ VTPQ nặng .18: Thay đổi tần số tim ở trẻ VTPQ nặng .19: Số ngày nằm viện của trẻ VTPQ nặng.

92 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm tiểu phế quản cấp là bệnh lý đường hô hấp thường gặp và là nguyên nhân nhập viện cao nhất ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi [1],[2],[3]. Nguyên nhân chính của bệnh là do virus hợp bào đường hô hấp RSV (RSV: Respiratory Syncytial Virus) Rhinovirus, Adenovirus, virus á cúm type 3 gây nên [2],[4],[5]. Khi bị viêm tiểu phế quản, tình trạng suy hô hấp của trẻ ngày càng gia tăng, đặc trưng bởi thở nhanh, co rút cơ hô hấp và thở khò khè. Nguyên nhân chính trong cơ chế bệnh sinh của viêm tiểu phế quản là phù nề đường thở và hình thành nút nhầy làm tắc các nhánh tiểu phế quản [1],[2],[6],[7].

Khi tắc nghẽn đường thở sẽ có nguy cơ giảm thông khí phế nang do cản trở một phần luồng khí đi ra. Khi tắc nghẽn hoàn toàn dẫn tới xẹp phổi, đặc biệt khi thở oxy nồng độ cao [2] [3] [8] [9]. Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng tới mức độ nặng của bệnh. Một số yếu tố nguy cơ như: tuổi mắc bệnh, tuổi thai, cân nặng lúc sinh, các bất thường bẩm sinh, môi trường sống, mẹ hút thuốc trong thời kỳ mang thai, hút thuốc lá thụ động trong gia đình, nhà có anh/chị/em đang ở độ tuổi đi nhà trẻ, điều kiện kinh tế gia đình kém [10] [11] [12].