Luận án tiến sĩ: Phát triển năng lực dạy học sinh viên sư phạm kỹ thuật theo quan điểm sư phạm tích hợp - TS. Nguyễn Thị Liễu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM NGUYỄN THỊ LIỄU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN SƢ PHẠM KĨ THUẬT QUA RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ SƢ PHẠM THEO QUAN ĐIỂM SƢ PHẠM TÍCH HỢP LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI, 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ****************** NGUYỄN THỊ LIỄU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN SƢ PHẠM KĨ THUẬT QUA RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ SƢ PHẠM THEO QUAN ĐIỂM SƢ PHẠM TÍCH HỢP Chuyên ngành: Lí luận và lịch sử giáo dục Mã số: 9140102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN TUYẾT NGA HÀ NỘI, 2020 luan an LỜI CẢM ƠN Trong thời gian thực hiện luận án, tôi đã nhận đƣợc rất nhiều sự hƣớng dẫn, động viên, hỗ trợ từ thầy cô, gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và các bạn sinh viên. Đây là nguồn động lực rất lớn giúp tôi vƣợt ra khó khăn trong quá trình nghiên cứu luận án. Trƣớc tiên, tôi xin chân thành gửi lời biết ơn sâu sắc đến thầy PGS.TS Vũ Trọng Rỹ và cô PGS.

Nguyễn Tuyết Nga - hai ngƣời thầy đã tận tâm, nghiêm túc hƣớng dẫn tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận án. Tôi xin cảm ơn gia đình, ngƣời thân đã luôn cảm thông, chia sẻ, động viên để tôi có thể yên tâm hoàn thành quá trình học tập. Tôi xin cảm ơn tập thể Lãnh đạo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Phòng Quản lý khoa học Đào tạo và Hợp tác quốc tế, các thầy cô, các nhà khoa học của Viện. Tôi cũng xin cảm ơn Ban lãnh đạo trƣờng Đại học Sƣ phạm Kĩ thuật Hƣng Yên và các đồng nghiệp nơi tôi công tác đã ủng hộ, giúp đỡ để tôi hoàn thành nhiệm vụ học tập.

Nhân đây, tôi xin cảm ơn các nhà quản lý, thầy cô và sinh viên trƣờng Đại học SPKT Hƣng Yên, trƣờng Đại học SPKT Thành phố Hồ Chí Minh, trƣờng Đại học SPKT Nam Định … nơi chúng tôi thực hiện các nội dung phục vụ luận án. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày …… tháng …. năm 2020 Tác giả luận án Nguyễn Thị Liễu luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án chƣa từng đƣợc ai công bống trong bất cứ công trình nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Thị Liễu luan an MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lý do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Giới hạn phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu. Các luận điểm bảo vệ.

Những đóng góp mới của luận án. Bố cục của luận án. 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN SƢ PHẠM KĨ THUẬT QUA RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ SƢ PHẠM THEO QUAN ĐIỂM SƢ PHẠM TÍCH HỢP. Tổng quan những nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

Quan điểm sƣ phạm tích hợp. Khái niệm tích hợp, sƣ phạm tích hợp. Bản chất của sƣ phạm tích hợp. Vận dụng quan điểm sƣ phạm tích hợp trong quá trình dạy học.

Năng lực dạy học cần phát triển ở sinh viên sƣ phạm kĩ thuật. Khái niệm và cấu trúc của năng lực dạy học. Đặc điểm lao động của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp. Cấu trúc và biểu hiện năng lực dạy học của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp.

Phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sƣ phạm kĩ thuật qua rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp. Phát triển năng lực dạy học. Rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm. Phát triển năng lực dạy học cho sinh viên SPKT qua rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp.

Các con đƣờng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sƣ phạm kĩ thuật. Các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển năng lực dạy học quan rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp. 47 Kết luận chƣơng 1. 50 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN SƢ PHẠM KĨ THUẬT QUA RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ SỰ PHẠM.

Khái quát về điều tra, khảo sát thực tế. Kết quả khảo sát. Nhận thức của giảng viên về quan điểm sƣ phạm tích hợp. Chƣơng trình đào tạo nghiệp vụ sƣ phạm tại trƣờng đại học sƣ phạm kĩ thuật.

Thực trạng rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm ở các trƣờng đại học sƣ phạm kĩ thuật. Thực trạng phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sƣ phạm kĩ thuật qua rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm. Thực trạng năng lực dạy học của sinh viên sƣ phạm kĩ thuật. Nhận định chung.

83 Kết luận chƣơng 2. 85 Chƣơng 3: TỔ CHỨC RÈN LUYỆN NGHIỆP VỤ SƢ PHẠM THEO QUAN ĐIỂM SƢ PHẠM TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO SINH VIÊN SƢ PHẠM KĨ THUẬT. Nguyên tắc đề xuất biện pháp tổ chức rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp nhằm phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sƣ phạm kĩ thuật. Các biện pháp tổ chức rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp nhằm phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sƣ phạm kĩ thuật.

Tổ chức dạy học các học phần nghiệp vụ sư phạm theo quan điểm sư phạm tích hợp nhằm phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm kĩ thuật. Xây dựng khung năng lực dạy học tối thiểu cần đạt của sinh viên sƣ phạm kĩ thuật. Phân tích năng lực dạy học thành các mục tiêu dạy học. Thiết kế những tình huống tích hợp tƣơng ứng với từng năng lực dạy học.

Tổ chức dạy học nghiệp vụ sƣ phạm theo các tình huống tích hợp đã thiết kế. Đánh giá năng lực dạy học đạt đƣợc của sinh viên trong các học phần nghiệp vụ sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp. Tổ chức thực tập sư phạm theo quan điểm sư phạm tích hợp nhằm phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm kĩ thuật. Tổ chức thực tập sƣ phạm hƣớng vào thực hành các năng lực dạy học của sinh viên sƣ phạm kĩ thuật.

Đánh giá năng lực dạy học đạt đƣợc của sinh viên trong thực tập sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp. 119 Kết luận chƣơng 3. 124 Chƣơng 4: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM. Khái quát về thực nghiệm sƣ phạm.

Phân tích kết quả thực nghiệm. Đánh giá định lƣợng về kết quả học tập trƣớc thực nghiệm của sinh viên nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm. Đánh giá định lƣợng về kết quả học tập sau thực nghiệm của sinh viên nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm. Phản hồi của sinh viên về hoạt động dạy học trong mô hình thực nghiệm .4 Ý kiến của chuyên gia về những biện pháp phát triển năng lực dạy học cho sinh viên sƣ phạm kĩ thuật qua rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm theo quan điểm sƣ phạm tích hợp.

147 Kết luận chƣơng 4. 148 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

152 luan an DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT CNDH Công nghệ dạy học ĐC Đối chứng GDHNN Giáo dục học nghề nghiệp GDNN Giáo dục nghề nghiệp GV Giảng viên KN&PPDHKT Kĩ năng và phƣơng pháp dạy học kĩ thuật NLDH Năng lực dạy học NVSP Nghiệp vụ sƣ phạm PPLNCKH Phƣơng pháp luận nghiên cứu khoa học PTCTGD Phát triển chƣơng trình giáo dục SPKT Sƣ phạm kĩ thuật SPTH Sƣ phạm tích hợp SV Sinh viên TN Thực nghiệm TLHNN Tâm lý học nghề nghiệp luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. 1: Năng lực dạy học của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp. 1: Thông tin về giảng viên đƣợc kháo sát …………………………. 2: Thông tin về sinh viên SPKT đƣợc khảo sát.

3: Ý kiến đánh giá về chƣơng trình rèn luyện NVSP. 4: Xác định mục tiêu bài học trong dạy học NVSP của GV. 5: Lựa chọn nội dung trong dạy học NVSP. 6: Tổ chức thực tập sƣ phạm.

7: Cách thức phát triển NLDH cho SV SPKT qua rèn luyện NVSP. 8: Khó khăn trong phát triển NLDH cho SV SPKT. 9: Các yếu tố ảnh hƣởng đến sự phát triển NLDH của SV SPKT. 10: Năng lực kiểm tra đánh giá của SV SPKT qua đánh giá của GV.

11: Năng lực quản lý hồ sơ dạy học của SV SPKT qua đánh giá của GV. 12: Các NLDH của SV qua đánh giá của GV. 13: Các NLDH của SV SPKT do tự đánh giá. 1: Khung NLDH tối thiểu mà SV SPKT cần có …………………….

2: Tiêu chí đánh giá hồ sơ giảng dạy nội dung lý thuyết. 3: Tiêu chí đánh giá bài dạy cấu tạo. 4: Tiêu chí đánh giá trong tình huống 5. 5: Tiêu chí đánh giá sử dụng trong Bài tập 1.

6: Tiêu chí đánh giá hồ sơ bài giảng lý thuyết. 7: Tiêu chí đánh giá bài giảng lý thuyết. 8: Phiếu đánh giá bài lý thuyết của SV trong thực tập sƣ phạm. 9: Phiếu đánh giá bài thực hành của SV trong thực tập sƣ phạm.

10: Phiếu đánh giá bài tích hợp của SV trong thực tập sƣ phạm. 11: Phiếu đánh giá năng lực kiểm tra đánh giá kết quả học tập của SV SPKT trong thực tập sƣ phạm. 1: Mẫu thực nghiệm dạy học các học phần NVSP ………. 2: Mẫu thực nghiệm tổ chức thực tập sƣ phạm .125 luan an Bảng 4.

3: Tần suất điểm thực nghiệm đầu vào đạt đƣợc của SV SPKT K12. 4: Tần suất điểm thực nghiệm đầu vào đạt đƣợc của SV SPKT K13. 5: Tần suất điểm đánh giá NLDH sau thực nghiệm thực tập sƣ phạm của SV SPKT K12. 6: Tần suất điểm đánh giá NLDH sau thực nghiệm dạy học NVSP của SV SPKT K13.

7: Kết quả ý kiến phản hồi của SV về hoạt động dạy học trong chƣơng trình thực nghiệm. 8: Giá trị trung bình ý kiến phản hồi của SV về hoạt động dạy học trong chƣơng trình thực nghiệm. 9: Kết quả ý kiến phản hồi của SV về hoạt động thực tập sƣ phạm trong chƣơng trình thực nghiệm. 10: Giá trị trung bình ý kiến phản hồi của SV về hoạt động thực tập sƣ phạm trong chƣơng trình thực nghiệm .146 luan an DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ Sơ đồ 1.