Luận án tiến sĩ giáo dục quản lí đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM TRẦN VĂN QUANG QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI – 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM TRẦN VĂN QUANG QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG Chuyên ngành : Quản lí giáo dục Mã số : 62 14 01 14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: - PGS. Bùi Minh Hiền - TS. Vũ Đình Chuẩn HÀ NỘI - 2015 MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC CÁC BẢNG.

ii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ. iv MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Khách thể nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Giới hạn phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu. Các luận điểm bảo vệ. Đóng góp mới của luận án.

Bố cục của luận án. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Nghiên cứu các vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học.

Nghiên cứu các vấn đề về quản lí đổi mới phương pháp dạy học. Một số khái niệm và quan niệm cơ bản. Quản lí nhà trường. Quá trình dạy học.

Phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học. Quản lí đổi mới phương pháp dạy học. Trƣờng trung học phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Vị trí trường trung học phổ thông. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học phổ thông. Mục tiêu giáo dục của trường trung học phổ thông. Nội dung chương trình, phương pháp giáo dục trung học phổ thông.

Nhiệm vụ, quyền hạn của hiệu trưởng trường trung học phổ thông. Lí luận về đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông. Ý nghĩa, tầm quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Các biện pháp đổi mới phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học trong mối quan hệ với các thành tố của quá trình dạy học. Các tiếp cận xác định nội dung quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông. Tiếp cận theo chức năng và đối tượng quản lí.

Tiếp cận đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Nội dung quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông của hiệu trƣởng. Nâng cao nhận thức, thay đổi tư duy về đổi mới phương pháp dạy học. Lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học.

Tổ chức bộ máy quản lí đổi mới phương pháp dạy học. Chỉ đạo thực hiện các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên và học sinh. Tổ chức bồi dưỡng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh cho giáo viên. Quản lí ứng dụng công nghệ thông tin, đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đổi mới phương pháp dạy học.

Kiểm tra, đánh giá thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Tạo cơ chế thúc đẩy, tạo động lực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Các yếu tố ảnh hƣởng đến quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông. Các tếu tố khách quan.

Các yếu tố chủ quan .73 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. THỰC TRẠNG QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG. Khái quát về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục của thành phố Đà Nẵng. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của thành phố Đà Nẵng.

Tình hình kinh tế - xã hội và phương hướng phát triển trong thời gian tới. Khái quát tình hình giáo dục thành phố Đà Nẵng. Khái quát về giáo dục trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng. Chất lượng dạy học và chất lượng giáo dục toàn diện.

Chất lượng đội ngũ giáo viên đối với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Các nguồn lực phục vụ cho đổi mới phương pháp dạy học. Tổ chức khảo sát thực trạng. Thực trạng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở các trƣờng trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng.

Quan niệm của cán bộ quản lý, giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học. Nhận thức của cán bộ quản lí, giáo viên về tầm quan trọng và sự cần thiết của đổi mới phương pháp dạy học. Năng lực, kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy học tích cực của giáo viên. Thực trạng quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học ở các trƣờng trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng.

Nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa của hoạt động quản lí đổi mới phương pháp dạy học. Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học. Lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy hoc. Tổ chức bộ máy chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học.

Chỉ đạo tổ chuyên môn và giáo viên đổi mới phương pháp dạy học. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy học tích cực cho giáo viên. Quản lí ứng dụng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học phục vụ cho thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Kiểm tra, đánh giá thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.

Tạo cơ chế thúc đẩy, tạo động lực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học. Đánh giá thực trạng quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng. Những điểm mạnh. Những điểm yếu.

Cơ hội và thách thức .128 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. BIỆN PHÁP QUẢN LÍ ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG. Định hƣớng đề xuất biện pháp. Định hướng đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục Việt Nam.

Chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo Việt Nam 2011 - 2020. Định hướng phát triển giáo dục - đào tạo của thành phố Đà Nẵng đến năm 2020. Nguyên tắc đề xuất biện pháp. Đảm bảo tính mục đích.

Đảm bảo tính hiệu quả. Đảm bảo tính hệ thống. Đảm bảo tính đồng bộ. Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi.

Đề xuất các nhóm biện pháp quản lí đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng. Nhóm biện pháp lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học. Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức và năng lực đổi mới phương pháp dạy học cho tổ trưởng chuyên môn và giáo viên. Nhóm biện pháp phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật, thiết bị phục vụ đổi mới phương pháp dạy học.

Nhóm biện pháp kiểm tra, đánh giá đổi mới phương pháp dạy học. Nhóm biện pháp xây dựng cơ chế, tạo động lực thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học. Mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp. Khảo nghiệm tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất.

Thử nghiệm biện pháp. Mục đích thử nghiệm. Nội dung thử nghiệm. Tiến trình và phương pháp thử nghiệm.

Kết quả thử nghiệm .185 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .195 DANH MỤC NHỮNG BÀI VIẾT ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .196 TÀI LIỆU THAM KHẢO .205 i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCHTW : Ban chấp hành trung ương CBQL : Cán bộ quản lí CNTT : Công nghệ thông tin CSTĐ : Chiến sĩ thi đua CSVC : Cơ sở vật chất Đ : Điểm GD : Giáo dục GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo GV : Giáo viên GVCN : Giáo viên chủ nhiệm HS : Học sinh KTĐG : Kiểm tra đánh giá PPDH : Phương pháp dạy học QLGD : Quản lí giáo dục SL : Số lượng THPT : Trung học phổ thông TNCSHCM : Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh TW : Trung ương UBND : Uỷ ban nhân dân XHCN : Xã hội chủ nghĩa ii DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 2.1 Thống kê kết quả hai mặt giáo dục 83 2.2 Kết quả tốt nghiệp THPT của thành phố Đà Nẵng 83 2.3 Kết quả xếp loại giáo viên THPT 84 2.4 Kết quả giáo viên đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở 85 2.5 Tổng hợp cơ sở vật chất các trường THPT 87 2.6 Nguồn tài chính (Ngân sách và học phí) 87 2.7 Quan niệm của CBQL, giáo viên về đổi mới PPDH 92 Nhận thức của CBQL, giáo viên về tầm quan trọng và sự cần 2.8 95 thiết của đổi mới PPDH 2.9 Mức độ thực hiện đổi mới PPDH của giáo viên 96 Nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động quản lí đổi 2.10 99 mới PPDH ở trường THPT 2.11 Quản lí nâng cao nhận thức về đổi mới PPDH 102 Quản lí xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH của tổ chuyên môn 2.13 106 Mức độ tổ chức bộ máy chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH 2.14 Quản lí xây dựng Quy chế hoạt động tổ chuyên môn 108 2.15 Quản lí tổ chuyên môn và giáo viên đổi mới PPDH 111 2.16 114 Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên 2.17 117 Quản lí các điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, CNTT 2.18 Kiểm tra, đánh giá thực hiện đổi mới PPDH 122 2.19 Quản lí tạo cơ chế, động lực thực hiện đổi mới PPDH 125 3.1 Phiếu đánh giá và xếp loại giờ dạy 165 iii Số hiệu Tên bảng Trang bảng 3.2 Mẫu kế hoạch thao giảng tập trung năm học 168 3.3 Kế hoạch kiểm tra hoạt động tổ chuyên môn về đổi mới PPDH 171 3.4 Đánh giá về tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 183 3.5 Xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới PPDH 185 3.6 Kết quả tổ chức hội giảng đổi mới PPDH 186 3.7 Kết quả hội thi giáo viên dạy giỏi về đổi mới PPDH 188 3.8 Kết quả kiểm tra hoạt động đổi mới PPDH 189 3.9 Hiệu quả hoạt động của tổ kiểm tra chuyên môn 190 iv DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Số hiệu Tên biểu đồ Trang biểu đồ 2.